Kompostownik ogrodowy nielegalny bez pozwolenia na budowę w 2026 r. lub zgłoszenia, bo został uznany przez GUNB za obiekt budowlany?

• Kompostownik ogrodowy (przydomowy) – czym jest pojemnik służący do przetwarzania odpadów roślinnych i dlaczego warto posadowić go na swojej nieruchomości?
• Kompostownik ogrodowy (przydomowy) uznany przez Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB) za obiekt budowlany (zgodnie z przepisami prawa budowlanego)
• Posadowienie na swojej nieruchomości kompostownika ogrodowego (przydomowego), który stanowi obiekt budowlany (w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, zgodnie z interpretacją GUNB i wyrokiem WSA) – czy wymaga uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej?
• Posadowienie na swojej nieruchomości kompostownika ogrodowego (przydomowego), który stanowi obiekt budowlany (w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, zgodnie z interpretacją GUNB i wyrokiem WSA) – czy musi być zachowana minimalna odległość zbiornika od sąsiedniej nieruchomości?
• Kompostownik ogrodowy (przydomowy) uprawnia do zniżki w opłacie za wywóz odpadów – to kolejny argument za tym, żeby posadowić go na swojej nieruchomości
• Decydując się na posadowienie na swojej nieruchomości kompostownika ogrodowego (przydomowego), w celu przetwarzania odpadów roślinnych, trzeba jednak uważać, bo – można „dorobić się” grzywny

Kompostownik ogrodowy (przydomowy) – czym jest pojemnik służący do przetwarzania odpadów roślinnych i dlaczego warto posadowić go na swojej nieruchomości?

Jak informuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska – przeciętny Polak, w ciągu roku, może wyprodukować nawet 100 kg bioodpadów. Większość z nich, jak np. obierki, fusy, liście, może zostać przekształcona w wartościowy kompost, zamiast trafiać na składowisko. Kompostowanie to nie tylko sposób na ograniczenie ilości odpadów, ale też realna korzyść dla ogrodu i portfela jego posiadacza oraz dla środowiska naturalnego.

Według raportu Instytutu Ochrony Środowiska – PIB, w 2024 roku w Polsce zebrano selektywnie ponad 2,8 mln ton bioodpadów komunalnych, z czego ponad 60% zostało poddane recyklingowi u źródła, m.in. poprzez kompostowanie w gospodarstwach domowych. To pokazuje, że coraz więcej osób dostrzega potencjał w resztkach kuchennych i ogrodowych.

Dlaczego warto kompostować? Kompostowanie to:

• naturalny sposób na ograniczenie ilości odpadów,
• oszczędność pieniędzy – mniej worków na śmieci, mniej nawozów do kupienia,
• lepsza jakość gleby – kompost to doskonały nawóz,
• realny wkład w ochronę klimatu – mniej metanu ze składowisk.

Jaki kompostownik wybrać? To zależy od rodzaju odpadów, powstających w domu/ogrodzie, które mają zostać poddane kompostowaniu. Kompostowniki można rozróżnić ze względu na materiał wykonania, sposób działania na miejsce czy skalę użytkowania.

Przykłady kompostowników ogrodowych:

• kompostownik otwarty – z wyglądu przypomina skrzynię, wykonany jest np. z drewnianych ram;
• kompostownik zamknięty (silosowy) – plastikowy lub drewniany pojemnik z wentylacją, który przyspiesza proces kompostowania i ogranicza zapachy;
• kompostownik obrotowy – urządzenie złożone z zamkniętego, obrotowego bębna, który wypełnia się materiałami kompostowanymi. Dzięki obrotom zgromadzony w nim materiał ulega napowietrzeniu, co ma przyspieszyć kompostowanie;
• kompostownik z podziałem na komory (modułowy) – składa się z kilku przylegających do siebie pojemników lub komór. Jego konstrukcja pozwala na jednoczesne prowadzenie różnych etapów kompostowania, takich jak: zbieranie, rozkład, dojrzewanie. Bardziej zorganizowany i efektywny system.

Z kompostowników mogą korzystać nie tylko posiadacze domów i przydomowych ogródków. Kompostowniki balkonowe/domowe umożliwiają kompostowanie również mieszkańcom budynków wielorodzinnych (bloków mieszkalnych). Wśród nich, wyróżnić można:

• kompostowniki kuchenne – przeznaczone głównie do przetwarzania resztek organicznych z kuchni, takich jak obierki warzyw i owoców (kompostowniki tego typu są kompaktowe i szczelne, dzięki czemu można ich używać w mieszkaniach, bez obawy o nieprzyjemne zapachy);
• wermikompostowniki (z dżdżownicami) – które stanowią niewielkie pojemniki przeznaczone do przetwarzania bioodpadów z pomocą specjalnych gatunków dżdżownic (najczęściej kalifornijskich). Proces kompostowania odbywa się w tym przypadku szybko i jest niemal bezwonny, a uzyskany kompost (tzw. wermikompost) jest bardzo wartościowy pod względem odżywczym. Wermikompostowniki sprawdzają się zarówno w mieszkaniach, jak i na balkonach.

Co można kompostować? Do kompostowania nadają się: obierki warzyw i owoców, fusy z kawy i herbaty, zwiędłe kwiaty, liście, trawa, drobne gałęzie, skorupki jaj, kartony po jajkach, ręczniki papierowe (czyste), wykonane z czystej celulozy i pozbawione dodatkowych substancji chemicznych. Do kompostowania nie nadają się natomiast: mięso, nabiał, tłuszcze, odchody zwierząt domowych, popiół z węgla, plastik, szkło, metal.

Kompostownik ogrodowy (przydomowy) uznany przez Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB) za obiekt budowlany (zgodnie z przepisami prawa budowlanego)

GUNB – w wydanej przez siebie interpretacji – podkreślił, że przepisy ustawy – Prawo budowlane nie posługują się pojęciem „kompostownik”, a tym samym nie zawierają jego definicji. Mając jednak na uwadze definicję obiektu małej architektury, jak i orzecznictwo sądowo-administracyjne – należy uznać kompostownik za obiekt małej architektury.

Zgodnie z art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, obiektem małej architektury są niewielkie obiekty, a w szczególności:

1. kultu religijnego, jak: kapliczki, krzyże przydrożne, figury,
2. posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej,
3. użytkowe, które służą rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki.

Ustawowa definicja obiektu małej architektury jest definicją otwartą, zatem – zawiera jedynie przykładowe wyliczenie obiektów, które według ustawodawcy zaliczają się do tej kategorii.

Jak wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2018 r. (sygn. akt II SA/Rz 413/18), który dotyczył kompostownika – obiekt ten, z racji niewielkich rozmiarów i przeznaczenia, został prawidłowo zakwalifikowany przez WINB i PINB, jako obiekt małej architektury. Sąd uznał, że charakter i funkcja kompostownika, która polega na okresowym gromadzeniu odpadków roślinnych – odpowiada kategorii obiektów użytkowych, określonej zbiorczo jako „użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku”.

W wyroku z dnia 13 grudnia 2026 r. (sygn. akt II OSK 1528/15), Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił natomiast, że – „Wspólną cechę wszystkich obiektów małej architektury stanowią ich niewielkie rozmiary. Lista obiektów z art. 3 pkt 4 p.b. nie jest wyczerpująca i do obiektów małej architektury można zaliczyć także inne obiekty, poza wyraźnie w nim wymienionymi, jednak mogą to być jedynie obiekty niewielkie i rodzajowo podobne do tych, które zostały wymienione w art. 3 pkt 4 p.b.”

Zgodnie z art. 3 pkt 1 prawa budowlanego – obiekt małej architektury (za który – zarówno przez GUNB, jak i WSA w Rzeszowie – został uznany kompostownik ogrodowy/przydomowy) – stanowi natomiast obiekt budowlany. Czy w związku z powyższym – do jego posadowienia na nieruchomości, konieczne jest uzyskanie pozwolenia na budowę lub dokonanie zgłoszenia do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej?

Posadowienie na swojej nieruchomości kompostownika ogrodowego (przydomowego), który stanowi obiekt budowlany (w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, zgodnie z interpretacją GUNB i wyrokiem WSA) – czy wymaga uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej?

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, z którego wynika główna zasada realizacji obiektów budowlanych na podstawie pozwolenia na budowę – roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29–31 ww. ustawy.

Posadowienie na swojej nieruchomości kompostownika ogrodowego (przydomowego), który stanowi obiekt budowlany (w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, zgodnie z interpretacją GUNB i wyrokiem WSA) – czy musi być zachowana minimalna odległość zbiornika od sąsiedniej nieruchomości?

Zgodnie z par. 36 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – odległość pokryw i wylotów wentylacji ze zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe, dołów ustępów nieskanalizowanych o liczbie miejsc nie większej niż 4 i podobnych urządzeń sanitarno-gospodarczych o pojemności do 10 m³ powinna wynosić – co najmniej 2 m od granicy sąsiedniej działki.

WSA w Rzeszowie, w wyroku z dnia 17 lipca 2018 r. (sygn. akt II SA/Rz 413/18) uznał jednak, że – wskazany powyżej przepis, odnosi się do urządzeń sanitarno-gospodarczych przeznaczonych do gromadzenia nieczystości, którą to funkcję trudno jest przypisać kompostownikowi. W tej sytuacji, Sąd podzielił stanowisko wyrażone w przedmiotowej sprawie przez WINB, że – obiekt małej architektury jakim jest kompostownik, o pojemności do 10 m³, pełniący funkcję utrzymania porządku (czystości) – nie podlega rygorom wskazanego rozporządzenia i niezgodne z przepisami byłoby nakazanie jego rozbiórki z tego powodu, że został posadowiony zbyt blisko granicy z sąsiednią nieruchomością.

Przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych – nie wyznaczają zatem minimalnej odległości od sąsiedniej nieruchomości dla kompostowników o pojemności do 10 m³.

W przypadku kompostowników o pojemności powyżej 10 m³ do 50 m³ natomiast – zgodnie z par. 36 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia – minimalna odległość od granicy sąsiedniej nieruchomości powinna natomiast wynosić 7,5 m, a od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi oraz do magazynów produktów spożywczych – 30 m. W tym przypadku jednak (tj. w odniesieniu do zbiorników o pojemności powyżej 10 m³), w ww. przepisie, jest jednak mowa wprost o kompostownikach.

Niezależnie od regulacji wynikających z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (lub ich braku – jak w przypadku kompostowników o pojemności do 10 m³) – wybierając miejsce na posadowienie zbiornika na kompost, powinno się jeszcze wziąć pod uwagę:

• regulamin utrzymania czystości i porządku obowiązujący w gminie miejsca zamieszkania – który może określać wymagania dotyczące kompostowania bioodpadów w kompostownikach przydomowych, m.in. w zakresie miejsca ich posadowienia względem sąsiadujących nieruchomości;
• że nawet pomimo braku regulacji w zakresie miejsca posadowienia kompostowników o pojemności do 10 m³ – jeżeli zbiornik taki powoduje intensywny odór, plagę owadów albo inne uciążliwości przekraczające przeciętną miarę – sąsiad może dochodzić swoich praw na podstawie art. 144 kodeksu cywilnego (który stanowi o tzw. immisjach sąsiedzkich).

Kompostownik ogrodowy (przydomowy) uprawnia do zniżki w opłacie za wywóz odpadów – to kolejny argument za tym, żeby posadowić go na swojej nieruchomości

Posiadanie kompostownika i kompostowanie w nim bioodpadów uprawnia do zniżki w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie z art. 6k ust. 4a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – rada gminy, w drodze uchwały, zwalnia w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi kompostujących bioodpady stanowiące odpady komunalne w kompostowniku przydomowym, proporcjonalnie do zmniejszenia kosztów gospodarowania odpadami komunalnymi z gospodarstw domowych. Celem ustalenia na jaką konkretnie zniżkę można liczyć, decydując się na założenie przydomowego kompostownika – należy zatem sprawdzić lokalne przepisy w tym zakresie.

Decydując się na posadowienie na swojej nieruchomości kompostownika ogrodowego (przydomowego), w celu przetwarzania odpadów roślinnych, trzeba jednak uważać, bo – można „dorobić się” grzywny

Osoby, które zdecydują się na kompostowanie bioodpadów we wspomnianym kompostowniku ogrodowym (przydomowym) – zgodnie z art. 6m ust. 1b pkt 7 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – zobowiązane są do poinformowania o tym fakcie gminy w ramach deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 524 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 733 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1225 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 795)