Co grozi za złamanie praw pacjenta?

• Prawa pacjenta i ich łamanie
• Dochodzenie roszczeń 
• Rodzaje odpowiedzialności podmiotów leczniczych 
• Droga administracyjna

Prawa pacjenta i ich łamanie

Pacjent, którego prawa naruszono i doznał uchybień ze strony personelu medycznego, ma prawo do zgłoszenia się z roszczeniem o odszkodowanie do władz placówki. Pacjent może wnieść skargę m.in.

• odmowy przyjęcia do lekarza, 
• niezachowania etyki lekarskiej, 
• rozpowszechniania danych,  
• nieposzanowania intymności oraz godności osobistej. 

Prywatne jak i publiczne placówki opieki zdrowotnej są zobowiązane takimi samymi przepisami, do przestrzegania praw pacjenta. 

Prawa pacjenta są nierozerwalnie związane z prawami człowieka. W Polsce podstawowe źródło praw pacjenta stanowi Konstytucja Rzeczpospolitej. Aktem prawnym regulującym i porządkującym katalog powszechnych praw pacjenta jest ustawa z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.  

Ustawa ta wskazuje szeroki i ogólny koszyk praw, mających zastosowanie do pacjentów korzystających ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez publiczne i niepubliczne podmioty lecznicze, a także osoby świadczące usługi zdrowotne w ramach praktyk zawodowych. Najważniejsze zawarte w ustawie prawa to: 

• prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych; 
• prawo pacjenta do informacji; 
• prawo pacjenta do wyrażania zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych; 
• prawo pacjenta do dokumentacji medycznej.

Dochodzenie roszczeń 

Chcąc mieć pewność, że przy dochodzeniu swoich praw nic nie zostanie pominięte, poszkodowany pacjent powinien zgłosić się do specjalistycznego zespołu prawniczego, który kompleksowo i w sposób fachowy zajmie się sprawą.

W przypadku, gdy prawa pacjenta naruszono w placówce, która ma podpisaną umowę z NFZ – swoich praw można dochodzić u rzecznika praw pacjenta bądź też zwrócić się do  Okręgowej Izby Lekarskiej (jeśli to lekarz dopuścił się przewinienia). 

Rekompensaty od władz placówki medycznej ma prawo żądać nie tylko poszkodowany pacjent, ale także jego najbliżsi. Postępowanie toczy się przed sądem cywilnym i można ubiegać się zarówno o odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie za doznane krzywdy. Jeżeli któryś z pracowników medycznych dopuścił się przestępstwa na gruncie prawa karnego i poprzez swoje zachowanie doprowadził do szkody u pacjenta, wtedy zawiadamiana jest prokuratura i wszczęte zostaje postępowanie karne. W takim przypadku to sąd orzeka winę lekarza, a pacjent obowiązany jest do wykazania dowodów popierających jego oskarżenie. 

Rodzaje odpowiedzialności podmiotów leczniczych 

Naruszenie praw pacjenta skutkuje trzema rodzajami odpowiedzialności ponoszonej przez podmioty lecznicze:

Cywilna

Wspomniana wcześniej ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w art. 4 ust. 1 przewiduje sankcję cywilną w przypadku zawinionego naruszenia prawa pacjenta. Oznacza to, że poszkodowany pacjent ma prawo wystąpić do sądu z roszczeniem o zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. Podmiot leczniczy ponosi odpowiedzialność jedynie w przypadku możliwości postawienia zarzutu winy. Nie brane jest pod uwagę to czy chodzi o winę umyślną, czy nieumyślną. Jednakże sam stopień zawinionego działania) może wpłynąć na wysokość zasądzonego zadośćuczynienia. 

Karna

Jak wskazują obowiązujące zasady – odpowiedzialności karnej podlega ten, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zatem w przypadku, gdy poszkodowany pacjent uważa, że zostały naruszone jego prawa w następstwie których zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu zabronionego - może złożyć zawiadomienie do prokuratury bądź też na Policję. Skutkiem odpowiedzialności karnej jest prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności, ograniczenia wolności lub kara grzywny.

Zawodowa

Ten rodzaj odpowiedzialności z tytułu naruszenia praw pacjenta odnosi się do lekarzy i pielęgniarek, czyli osób wykonujących zawód medyczny. Zrzeszeni w izbach lekarskich podlegają odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza – mówi o tym art. 53 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 roku o izbach lekarskich. 

Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy rozpatrywane jest na wniosek złożony przez poszkodowanego pacjenta, bez względu na toczące się postępowanie dyscyplinarne czy też karne odnoszące się do tego samego czynu. Postępowanie składa się z czterech etapów: 

• czynności sprawdzających; 
• postępowania wyjaśniającego; 
• postępowania przed sądem lekarskim; 
• postępowania wykonawczego. 

Wskutek postępowania sąd lekarski orzec może karę: 

• upomnienia,
• nagany,
• pieniężną,
• zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych ochrony zdrowia (1-5 lat), 
• graniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza (6 miesięcy-2 lata), 
• zawieszenie prawa wykonywania zawodu (1-5 lat), 
• pozbawienie prawa wykonywania zawodu.

Członkowie samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych także podlegają odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki zawodowej lub przepisów dotyczących wykonywania zawodu – art. 36 ustawy z dnia 1 lipca 2011 roku o samorządzie pielęgniarek i położnych. Z tytułu popełnienia przewinienia zawodowego sąd pielęgniarek i położnych może orzec tutaj karę: 

• upomnienia,
• nagany,
• pieniężną,
• zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w podmiotach leczniczych (1-5 lat), 
• zakaz pełnienia funkcji z wyboru w organach samorządu (1-5 lat), 
• ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu (6 miesięcy-2 lata), 
• zawieszenie prawa wykonywania zawodu na (1-5 lat) bądź pozbawienie prawa wykonywania zawodu.

Droga administracyjna

Poszkodowany pacjent może ponadto skorzystać z drogi administracyjnej przy dochodzeniu swoich praw i złożyć skargę do: 

• dyrektora szpitala lub kierownika przychodni; 
• Narodowego Funduszu Zdrowia; 
• Rzecznika Praw Pacjenta.

Każdy z podmiotów, do którego wpłynie skarga jest zobowiązany przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające, aby ustalić zasadność skargi i wskazać winnych sytuacji naruszenia praw pacjenta. Kierujący podmiotem leczniczym wobec osób, które naruszyły prawa pacjenta może wyciągnąć konsekwencje dyscyplinarne. W przypadku  pracownika może to być kar porządkowa zastrzeżoną w kodeksie pracy. W stosunku do lekarzy lub pielęgniarek zatrudnionych na podstawie kontraktów można zastosować kary zastrzeżone w umowie o udzielanie świadczeń zdrowotnych, z rozwiązaniem umowy włącznie.

NFZ i Rzecznik Praw Pacjenta w przypadku potwierdzenia zasadności skargi poszkodowanego pacjenta w temacie naruszenia praw pacjenta – mogą zobowiązać podmiot leczniczy do bezwzględnego zaniechania stosowania takich zachowań.