Świadczenie dla mam 4+ w górę od 1 marca 2025 r. Kryteria wciąż budzą wątpliwości

• Dla kogo matczyna emerytura, czyli świadczenie „Mama 4+”?
• Co oznacza wychowanie?
• Jaki dochód do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego?
• Ile wynosi rodzicielskie świadczenie uzupełniające?
• Mama 4 plus. Czy w 2025 r. zmienią się zasady przyznawania świadczenia?

Dla kogo matczyna emerytura, czyli świadczenie „Mama 4+”?

Rodzicielskie świadczenie uzupełniające zostało wprowadzone w 2019 r. Jego celem miało być przeciwdziałanie ubóstwu kobiet, które skończyły co najmniej 60 lat i mężczyzn, którzy skończyli co najmniej 65 lat. Chodziło o to, by zapewnić dochód osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci w rodzinach wielodzietnych. Świadczenie ma zatem wyjątkowy charakter. Aby je otrzymać, trzeba ŁACZNIE spełnić kilka warunków. Prezes ZUS może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające:

• matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej 4 dzieci (albo ojcu, który wychował co najmniej 4 dzieci – w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia przez nią dzieci lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę),

• osobie, która nie posiada niezbędnych środków utrzymania;

• osobie, która osiągnęła wiek emerytalny (kobieta 60 lat, mężczyzna 65 lat);

• osobie, która mieszka w Polsce i której tzw. ośrodek interesów życiowych przez co najmniej 10 lat po ukończeniu 16 roku życia znajdował się w Polsce,

• obywatelowi Polski lub posiadającemu prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Polski obywatelowi państwa członkowskiego UE/EFTA lub Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, lub cudzoziemcowi legalnie przebywającemu w Polsce,

• osobie, która nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury,

• osobie, która nie jest tymczasowo aresztowana lub nie odbywa kary pozbawienia wolności (z wyjątkiem odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego).

Organem, który przyznaje tzw. emeryturę matczyną jest też KRUS. Świadczenie funkcjonuje od 2019 r., jednak nadal niektóre kryteria wzbudzają wątpliwości, ze względu na ich ogólny charakter.

Co oznacza wychowanie?

Zgodnie z definicją ustawową wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

„Należy także zwrócić uwagę, że czynności podejmowane w toku wychowania nie w każdym przypadku muszą mieć początek w chwili urodzenia dziecka. Jak wskazano bowiem wcześniej oświadczenie może ubiegać się również matka, która przysposobiła dziecko, stała się rodziną zastępczą, czy też rozpoczęła faktyczną opiekę nad dziećmi współmałżonka, w tych przypadkach początek czynności podejmowanych w toku wychowania może dotyczyć dzieci starszych. Możliwa jest zatem i taka sytuacja w której osoba w chwili przysposobienia, ustanowienia rodziny zastępczej, czy też będąca dzieckiem współmałżonka jest już nastolatkiem, a do uzyskania pełnoletniości pozostał stosunkowo krótki okres. Stąd też dokonując wykładnia art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, a konkretnie przesłanki "wychowała" należy mieć na uwadze bardzo różne, ale dopuszczone przez ustawodawcę, okoliczności faktyczne sprawy, a to oznacza, że efektem wykładni powinno być takie rozumienie przesłanki, które będzie przydatne w bardzo różnorodnych stanach faktycznych. Dlatego też nie można wprowadzać konkretnych ram czasowych dla ustalenia przesłanki "wychowała", ale w każdym konkretnym przypadku ustalać, czy czynności podejmowane względem dziecka przez matkę doprowadziły do jego wychowania, czyli do względnej samodzielności w jego bieżącym funkcjonowaniu, czy też z uwagi na wiek dziecka (np. kilkulatek) ten proces nie został zakończony, lub też z uwagi na wiek dziecka (np. nastolatek), w którym matka rozpoczęła dopiero wykonywanie tych czynności nie można przyjąć, że spełniła przesłankę wychowania” – uznał przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 września 2021 r. (III OSK 2326/21). Orzeczenie dotyczyło sprawy, w której matka urodziła czworo dzieci, jednak jedno z czworga dzieci zmarło w wieku niespełna 4 lat. NSA uznał, iż w takiej sytuacji nie można przyjąć, że matka urodziła i wychowała co najmniej czworo dzieci, ponieważ w stosunku do zmarłego dziecka ten proces wychowania nie został zakończony.

Jaki dochód do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego?

Podobne wątpliwości związane są z brakiem posiadania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. Pojęcie „niezbędnych środków utrzymania” nie jest zdefiniowane w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

„Przyjętą na gruncie przepisów u.r.ś.u. regułą jest, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie świadczenia – art. 6 ust. 1 u.r.ś.u. W celu ustalenia sytuacji majątkowej i materialnej wnioskodawcy załącza on do wniosku oświadczenie – między innymi - o: posiadaniu lub nieposiadaniu ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz o pobieraniu lub o niepobieraniu emerytury lub renty; uzyskiwaniu lub nieuzyskiwaniu dochodu z tytułu zatrudnienia lub prowadzenia innej działalności zarobkowej; posiadaniu lub nieposiadaniu gospodarstwa rolnego, a w przypadku posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni tego gospodarstwa; uzyskiwaniu lub nieuzyskiwaniu dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej; uzyskiwaniu lub nieuzyskiwaniu innych dochodów – art. 4 ust. 4 pkt 4 w zw. z ust. 5 pkt 7 do pkt 11 u.r.ś.u.” – podkreślił NSA w wyroku z 23 stycznia 2025 r. (III OSK 2024/24). Zdaniem NSA sformułowanie „nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania” świadczy o konieczności badania w omawianym przypadku dochodu o charakterze faktycznym (rzeczywiście uzyskiwanego), a nie hipotetycznym.

Ile wynosi rodzicielskie świadczenie uzupełniające?

Świadczenie „Mama 4+” tak naprawdę stanowi dopełnienie świadczeń emerytalno-rentowych do kwoty najniższej emerytury. Jeżeli rodzic nie pobiera żadnych świadczeń, to matczyna emerytura wypłacana jest w maksymalnej wysokości tj. 1780,96 zł (od 1 marca 2024 r. ). Od 1 marca 2025 r. kwota ta wzrośnie do 1 878,91 zł (brutto). Od kwoty matczynej emerytury potrącana jest składka zdrowotna.

Mama 4 plus. Czy w 2025 r. zmienią się zasady przyznawania świadczenia?

Aktualnie nie ma przepisów, które zmieniałyby zasady przyznawania tych świadczeń w 2025 r. Postulaty w tej sprawie co jakiś czas kierowane są do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W jednej z ostatnich interpelacji, posłanki pytały o możliwość rozszerzenia programu o wszystkie kobiety, które wychowały czworo i więcej dzieci. „Program rzecz jasna bardzo potrzebny, niestety jego kryteria są krzywdzące dla tysięcy przedsiębiorczych i zaradnych mam, które pomimo posiadania licznego potomstwa zdecydowały się na pracę zawodową!” – czytamy w interpelacji. W odpowiedz udzielonej w maju 2024 r. wiceminister Sebastian Gajewski przypomniał, iż przyznanie prawa do jego pobierania uzależnione jest od spełnienia określonych w ustawie kryteriów. „Nie jest ono skierowane do wszystkich rodzin wielodzietnych, ale do osób najbardziej potrzebujących, ponieważ ma na celu zapewnienie minimalnego dochodu tym, które poświęciły się wychowaniu dzieci i nie wypracowały prawa do emerytury lub ich emerytura jest niższa od emerytury minimalnej” - przekonywał. Z informacji przekazanych przez MRPiPS wynika, iż do końca kwietnia 2024 roku rodzicielskie świadczenie uzupełniające zostało przyznane przez ZUS 77 143 osobom, a przez KRUS – 1 913 osobom.