Kontrola sądowa nad decyzjami prokuratora - rząd przyjął zmiany w procedurze karnej

• Rząd kręci prawny bat na prokuratorów? Poważne zmiany w procedurze przyjęte
• Jak było do tej pory w kwestii uprawnień prokuratorskich w postępowaniu przygotowawczym?
• Co zmienia nowelizacja procedury karnej dla osób z innym statusem niż oskarżony?
• Kiedy prokurator może działać bez pełnomocnika?
• Co ze sprawami w toku? Czy nowelizacja również je obejmie, a prawo zadziała wstecz?
• Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Rząd kręci prawny bat na prokuratorów? Poważne zmiany w procedurze przyjęte

Rada Ministrów przyjęła 17 marca projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego. Reforma wzmacnia kontrolę sądową nad decyzjami prokuratora w postępowaniu przygotowawczym i dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których prokurator odmawia dopuszczenia pełnomocnika osoby niebędącej stroną postępowania - na przykład świadka.

Jak było do tej pory w kwestii uprawnień prokuratorskich w postępowaniu przygotowawczym?

W dotychczasowym - jeszcze aktualnym - stanie prawnym osoby niebędące stronami postępowania karnego, na przykład świadkowie, mogły ustanowić pełnomocnika, czyli adwokata lub radcę prawnego, który reprezentowałby ich interesy. Problem pojawiał się wtedy, gdy prokurator uznawał udział pełnomocnika za zbędny i wydawał postanowienie o odmowie jego dopuszczenia. Jedyną drogą odwoławczą było złożenie zażalenia - tyle że rozpatrywał je prokurator wyższego szczebla, a nie niezależny organ.

W praktyce oznaczało to, że decyzja o prawach uczestnika postępowania przygotowawczego pozostawała wyłącznie w strukturach prokuratury. Na ten problem wielokrotnie zwracał uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, podkreślając, że taki mechanizm nie gwarantuje wystarczającej ochrony praw obywateli i nie spełnia europejskich standardów sprawiedliwości.

Co zmienia nowelizacja procedury karnej dla osób z innym statusem niż oskarżony?

Przyjęty przez rząd projekt wprowadza trzy kluczowe zmiany w procedurze karnej.

1. Po pierwsze - zażalenie na odmowę dopuszczenia pełnomocnika rozpatrzy sąd, a nie prokurator nadrzędny. To fundamentalna zmiana: kontrola sądowa zastępuje dotychczasowy mechanizm wewnętrzny prokuratury.
2. Po drugie - sąd będzie miał 7 dni na rozpatrzenie zażalenia, licząc od momentu otrzymania akt sprawy. Krótki termin ma zapobiec blokowaniu toczącego się śledztwa.
3. Po trzecie - decyzja prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika nie będzie natychmiast wykonalna. Stanie się skuteczna dopiero po uprawomocnieniu postanowienia. Co do zasady oznacza to, że do tego czasu czynności procesowe - na przykład przesłuchania - nie będą mogły być przeprowadzane bez udziału pełnomocnika.

– Oddajemy sądom prawo do ostatecznego rozstrzygania o prawach uczestników postępowań, co bezpośrednio realizuje postulaty Rzecznika Praw Obywatelskich i europejskie standardy sprawiedliwości – powiedział minister sprawiedliwości Waldemar Żurek. – Każdy świadek czy uczestnik postępowania musi mieć pewność, że jego prawo do profesjonalnej pomocy prawnej nie zależy od śledczego, ale od obiektywnej oceny niezawisłego sądu.

Kiedy prokurator może działać bez pełnomocnika?

Nowelizacja procedury karnej przewiduje wyjątki od zasady wstrzymania czynności do czasu uprawomocnienia decyzji. W szczególnych sytuacjach - gdy konieczne jest pilne przesłuchanie lub wymaga tego ważny interes śledztwa - prokurator będzie mógł przeprowadzić czynność procesową bez udziału pełnomocnika. Dotyczy to również przypadków, gdy termin na złożenie zażalenia jeszcze nie upłynął albo sąd nie zdążył go rozpatrzyć.

Co ze sprawami w toku? Czy nowelizacja również je obejmie, a prawo zadziała wstecz?

Istotna informacja dla osób, które już złożyły zażalenie na decyzję prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika: nowe przepisy obejmą również zażalenia wniesione przed wejściem nowelizacji w życie, o ile nie zostały jeszcze rozpatrzone. Sprawy te przejmie do rozpoznania sąd i zastosuje nowe - korzystniejsze dla uczestników postępowania - zasady kontroli sądowej.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP. Projekt trafi teraz pod obrady Sejmu.

Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości