Strategia migracyjna Polski na lata 2025-2030 uchwalona - znamy treść i szczegóły. Będzie nowa ustawa o cudzoziemcach. Co jeszcze się zmieni?

• Harmonogram przygotowywania strategii migracyjnej
• Istota strategii
• Co dalej? 

Harmonogram przygotowywania strategii migracyjnej

W lutym 2024 r. w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji ruszyły prace nad stworzeniem kompleksowej, odpowiedzialnej i bezpiecznej strategii migracyjnej Polski na lata 2025-2030. Przestawiony został harmonogram działań zgodnie z którym w okresie październik – listopad 2024 r., po zakończeniu konsultacji społecznych, wypracowany miał zostać Projekt tej strategii. 

W dniu 15 października Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie strategii "Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025-2030". W dniu 17 października, dokument liczący 36 stron został opublikowany przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów i zostanie przekazany do konsultacji społecznych. 

Zgodnie z przedstawionymi założeniami, w grudniu 2024 r. zostanie opracowana ostateczna wersja projektu strategii migracyjnej. Następnie projektem zajmie się Rada Ministrów. Na tej podstawie, w okresie od stycznia do czerwca 2025 r. przygotowane zostaną projekty nowych aktów prawnych. Wśród nich będzie m.in. nowa ustawa o cudzoziemcach.   

Pracodawcy, cudzoziemcy, pełnomocnicy i eksperci, w tym my w Crido – z niecierpliwością przeczytaliśmy przedstawione informacje w tej strategii, i z lekkim niedosytem, lecz nadzieją na więcej szczegółów i konkretnych działań, przedstawiamy najważniejsze kierunki.  

Istota strategii

W swoim wstępie strategia zawiera ciekawy rys historyczny i opis sytuacji obecnej. To, co jest jednak najbardziej istotne to wskazanie i opisanie zmian w ramach 8 obszarów interwencji polityki migracyjnej. Każdy z obszarów jest rozpisany na kilku stronach, stąd pozwoliliśmy sobie zrobić syntezę tej treści dzieląc ją równocześnie w odmienny sposób. W dalszej części artykułu znajdą Państwo najważniejsze zmiany podzielone na takie, które zostaną dopiero wprowadzone, przepisy, które zostaną usunięte oraz takie, które zostaną zmodyfikowane. 

I. Wprowadzenie: 

• modelu szybkiej reakcji na prowokacje Rosji i Białorusi;
• instrumentu oświadczeń pracodawców o zamiarze zatrudnienia cudzoziemca najpierw dla obywateli trzech, a następnie sześciu państw Europy Wschodniej oraz zliberalizowanie zasad wydawania zezwoleń na pracę;
• daleko idącej cyfryzacji procesów obsługi wniosków o legalizację pobytu oraz wdrożenie działań zapobiegających rotacji pracowników w urzędach wojewódzkich i w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców;
• dostosowanego do polskiej specyfiki modelu dopuszczania cudzoziemców do polskiego rynku pracy oparty na modelu punktowym;
• limitów rekrutacyjnych w zakresie przyjmowania cudzoziemców na różnych kierunkach studiów;
• rozliczenie półroczne zamiast rocznego w zakresie nieobecności na zajęciach;
• systemu wydawania wiz dla naukowców zrekrutowanych do realizacji grantów przyznawanych przez prestiżowe agencje grantowe; 
• zmian w polityce integracyjnej i dostosowanie jej do wyzwań związanych z jej realizacją; 
• zmian w zasadach nabywania obywatelstwa polskiego celem zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa i wiarygodności tego procesu; 
• wymogu zamieszkiwania na terytorium Polski przed wydaniem decyzji o przywróceniu obywatelstwa; 
• „testu obywatelskiego”, zawierający pytania dotyczące kultury i norm społecznych obowiązujących w Polsce; 
• instrumentów ułatwiających powroty diaspory; 
• szybkie i sprawne włączanie dzieci cudzoziemskich do polskiego systemu edukacji. 

 II. Wyeliminowanie: 

• podmiotów, które łamią prawo oraz działają na szkodę pracowników i państwa (dot. agencji pracy tymczasowej); 
• możliwości de facto fikcyjnego podejmowania studiów celem zalegalizowania pobytu w Unii Europejskiej; 
• nieprawidłowości w systemie wizowym; 
• możliwości działania podmiotów nadużywających procedur związanych z wnioskami wizowymi; 
• możliwości obejmowania przez cudzoziemców akcji przedsiębiorstw „dla pozoru”, celem obejścia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę; 
• z systemu legalizacji pobytu podmiotów pośredniczących w procedurach legalizacyjnych, nadużywających procedur i występujących o zezwolenia na pobyt dla pozoru; 

 III. Planowane zmiany: 

• przywrócenie kontroli granicznych; 
• wprowadzenie cyfryzacji procesów obsługi wniosków o legalizacji pobytu –choć zezwolenie na pracę można już od kilku lat złożyć i uzyskać online, to w przypadku zezwoleń na pobyt czy też obywatelstwa, nadal wnioski i dokumenty uzupełniające przygotowywane, podpisywane i wnoszone muszą być w wersji papierowej – za pośrednictwem poczty lub na osobistym spotkaniu, co niejednokrotnie bywa nie lada wyzwaniem; 
• zmniejszenie rotacji pracowników UW i UDSC; 
• dostosowanie funkcjonowania urzędów do potrzeb cudzoziemców;
• zmiany dotyczące dostępu do rynku pracy, stawianie warunków do spełnienia: obywatelstwo UE, posiadanie kwalifikacji unikatowych, takich których nie posiada polski/lokalny pracownik; Zostanie opracowany model dopuszczania cudzoziemców do polskiego rynku pracy oparty na systemie punktowym;
• Planują też określenie zawodów długookresowo deficytowych dla polskiej gospodarki; w celu wyeliminowania nieuczciwej korespondencji wynagrodzenie cudzoziemca ma być na poziomie nie niższym niż lokalnie zatrudnionego obywatela RP;
• Oświadczenia (Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi) czeka zmiana w ilości państw obywatele których mogą taki dokument posiadać, pytanie czy ta lista zostanie skrócona czy uzupełniona, pozostaje otwarte;
• Po „aferze wizowej” nadal trwają pracę nad polityka wizową, jest ona również przewidziana w Strategii Migracyjnej 2025-2030 i planowo będzie oparta na dwóch kryteriach: kraju pochodzenia oraz profilu cudzoziemca;
• Stworzenie zachęt dla pracodawców podejmujących działania na rzecz włączania i integracji cudzoziemców;
• Zwiększenie roli ABW oraz ministra właściwego do spraw wewnętrznych;
• Zacieśnianie współpracy granicznej z Państwami Schengen;

Co również istotne, Strategia ma na celu nie tylko zapewnienie bezpieczeństwa dla osób przebywających w kraju, tych którzy dopiero planują relokację, ale przewiduje zachęcenie powrotów do Polski Polaków zamieszkujących poza granicami naszego państwa. 

Co dalej? 

Teraz będziemy wyczekiwać na ostateczny kształt Strategii (planowana publikacja w grudniu br.) oraz na możliwość wypowiedzenia się jako praktycy w ramach konsultacji społecznych (styczeń – czerwiec 2025 r.). Pokładamy dużą nadzieję w tym, że chęć usprawnienia wielu procesów jest autentyczna i postulaty strony społecznej zostaną wysłuchane w znaczącym zakresie. 

Po „pierwszym czytaniu” zdania się podzieliły, czy Strategia odpowiada na wszystkie istotne tematy. Na ten moment odpowiedź jest przecząca. Gorąco wierzymy, że dalsze dokumenty udostępniane w tym temacie będą odpowiadały na już istniejące pytania, a nie powodowały powstawanie nowych. 

Anastasia Leonova, Senior Consultant w CRIDO