Rewolucja w sądach: Cyfrowy Sąd i Digitalny Asystent Sędziego. Czy sztuczna inteligencja może decydować o sprawiedliwości w sprawach frankowiczów?

• Dlaczego doszło do zmian w sądownictwie?
• Jak delegować sędziego?
• Uzasadnienie o decyzji delegowania sędziego i podanie informacji do publicznej wiadomości w BIP
• Dodatki z tytułu delegowania sędziów
• Kiedy ustawa wejdzie w życie?
• Cyfrowy Sąd - NOWOŚĆ!
• Digitalny Asystent Sędziego (DAS)
• Cyfrowy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
• Elektroniczne Postępowanie Upominawcze 3.0

W dniu 16 kwietnia 2025 r. Prezydent RP podpisał ustawę, która wprowadza zmiany w sądownictwie, a konkretnie w zakresie delegowania sędziów. Chodzi o ustawę z dnia 6 marca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów wojskowych (dalej jako: ustawa).

Ustawa nowelizuje ustawę z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych. Nowelizacja ww. ustaw dotyczy:

• możliwych sytuacji delegowania przez Ministra Sprawiedliwości sędziego sądu powszechnego i sędziego sądu wojskowego do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie (wyższym, równorzędnym albo niższym, i bez względu na rodzaj spraw rozpatrywanych w tym sądzie);
• formy odwołania z delegowania orzeczniczego.

Dlaczego doszło do zmian w sądownictwie?

Do zmian w sądownictwie doszło na skutek wyroku TSUE. W wyroku sąd stwierdził, że: „Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 2 TUE oraz art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi minister sprawiedliwości państwa członkowskiego może, na podstawie kryteriów, które nie zostały podane do publicznej wiadomości, z jednej strony delegować sędziego do sądu karnego wyższej instancji na czas określony albo na czas nieokreślony, zaś z drugiej strony w każdym czasie, na podstawie decyzji, która nie zawiera uzasadnienia, odwołać sędziego z tego delegowania, niezależnie od tego, czy nastąpiło ono na czas określony, czy na czas nieokreślony.” Jak podkreślono w uzasadnieniu wyroku: „aby uniknąć uznaniowości i ryzyka manipulacji, decyzja dotycząca delegowania sędziego i decyzja o zakończeniu tego delegowania, w szczególności gdy chodzi o delegowanie do sądu wyższej instancji, powinny być podejmowane na podstawie znanych wcześniej kryteriów i być należycie uzasadnione”, jednocześnie zaś: „możliwość odwołania sędziego z delegowania w każdym czasie i bez publicznie znanych motywów mogłaby także wywołać u sędziego delegowanego poczucie, że powinien on spełnić oczekiwania Ministra Sprawiedliwości, co mogłoby w konsekwencji powodować, że w samych sędziach zrodzi się wrażenie, iż są oni »podporządkowani« Ministrowi Sprawiedliwości, w sposób niezgodny z zasadą nieusuwalności sędziów.”.

Jak delegować sędziego?

Według nowych przepisów, delegowania sędziego do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie dokonuje się:

• w wypadku uzasadnionych potrzeb tego sądu, w szczególności gdy przemawiają za tym liczba i rodzaj spraw wpływających do sądu, stopień opanowania wpływu spraw oraz średnia wielkość referatu sędziego lub asesora sądowego w relacji do wartości tych parametrów w innych sądach, w tym przy uwzględnieniu liczby obsadzonych stanowisk sędziowskich i asesorskich, długotrwałych nieobecności sędziów i asesorów sądowych oraz planowanych zwolnień stanowisk sędziowskich w sądzie, do którego ma nastąpić delegowanie;
• przy delegowaniu sędziego do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie uwzględniać się będzie, w szczególności okres pełnienia służby sędziowskiej, w tym na zajmowanym stanowisku sędziowskim, doświadczenie w rozpoznawaniu spraw z określonego zakresu, sprawność postępowania w prowadzonych sprawach oraz ocenę wpływu delegowania na pracę sądu, w którym sędzia ma miejsce służbowe.

Uzasadnienie o decyzji delegowania sędziego i podanie informacji do publicznej wiadomości w BIP

Nowe przepisy wdrażają obowiązek uzasadnienia każdej decyzji Ministra Sprawiedliwości o odwołaniu z tzw. delegowania orzeczniczego. Co więcej istnieje też, zgodni z nową regulacją wymóg podania do publicznej wiadomości informacji – w Biuletynie Informacji Publicznej - dotyczących tak każdego delegowania sędziego, jak i odwołania, a także ustąpienia z delegowania, ze wskazaniem przesłanek, które przesądziły o delegowaniu albo odwołaniu danego sędziego.

Dodatki z tytułu delegowania sędziów

W przepisie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy, uregulowana została kwestia dodatków przysługujących z tytułu delegowania orzeczniczego.

Kiedy ustawa wejdzie w życie?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, zatem jeszcze w 2025 r.

Cyfrowy Sąd - NOWOŚĆ!

Przy okazji poruszania zmian przepisów w zakresie delegowania sędziów, nie sposób nie opisać opracowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości programu Cyfrowy Sąd. W założeniu ma to zapewnić sprawne sądownictwo, ułatwiające obywatelom dostęp do sądów. Pilotażowe projekty programu są już wprowadzane.

Jak czytamy w komunikacje Ministerstwa Sprawiedliwości: podczas dwudniowych warsztatów (3-4 kwietnia br.) w Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej w Popowie założenia programu Cyfrowy Sąd omawiali przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości. W szkoleniu uczestniczyli sędziowie oraz urzędnicy sądów rejonowych, okręgowych oraz apelacyjnych z Apelacji Gdańskiej i Apelacji Warszawskiej.

Digitalny Asystent Sędziego (DAS)

To rewolucja w sądach: Cyfrowy Sąd i Digitalny Asystent Sędziego! Wielu zastanawia się czy sztuczna inteligencja może decydować o sprawiedliwości w sprawach frankowiczów. Projekt pilotażowy Digitalny Asystent Sędziego, który jest już realizowany, będzie wykorzystywany w sprawach frankowych, w sądach I i II instancji. DAS ułatwi obywatelowi dostęp do sprawy sądowej za pośrednictwem Internetu, umożliwi wnoszenie pism elektronicznie, a także uprości i zautomatyzuje procesy biurowe w sekretariatach sądowych.

Cyfrowy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Jeszcze w 2025 r. ma zostać uruchomiony program pilotażowy całkowitej cyfryzacji pracy Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). Sąd działa przy ul. Czerniakowskiej w Warszawie. Ministerstwo pracuje również nad stworzeniem centralnego systemu repertoryjno-biurowego dla wszystkich sądów w sądownictwie powszechnym. Pierwszym krokiem prowadzącym do realizacji tego celu będzie stworzenie przeglądarki akt, która umożliwi dostęp do dokumentów, możliwość oznaczania, tagowania, dołączania notatek czy filtrowania.

– Pierwszym krokiem w kierunku efektywnie działającego sądownictwa są dane, które stanowią podstawę do automatyzacji i podejmowania dalszych decyzji. Poprzez cyfryzację akt oraz automatyzację weryfikacji poprawności danych zapewnimy efektywne działanie wymiaru sprawiedliwości – podkreślił prowadzący warsztaty Adam Lasota z DIRS MS.

Elektroniczne Postępowanie Upominawcze 3.0

Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje również nad nowym Elektronicznym Postępowaniem Upominawczym (EPU) 3.0. W nowym EPU zostanie wyeliminowana możliwość wprowadzania niepoprawnych danych przez integrację z rejestrami zewnętrznymi i zastosowanie słowników. Usprawnione zostaną czynności z obszaru digitalizacji korespondencji przesłanej w formie papierowej, obejmujące rozpoznanie kategorii dokumentów oraz pobieranie danych z zeskanowanych dokumentów. Kolejną kwestią, którą resort poprawia – bo postulowali to jego użytkownicy – jest wprowadzenie kalendarza pełnomocnika, funkcji przypomnień, powiadomień (również za pośrednictwem dedykowanych interfejsów systemowych) dla podmiotów realizujących w systemie liczne sprawy. Takie rozwiązania zostaną umieszczone w EPU najpóźniej w połowie 2026 roku.