Przymusowa pomoc dla osób w kryzysie bezdomności i nietrzeźwych. Stworzono projekt ustawy

• Problemy osób w kryzysie bezdomności i nietrzeźwych
• Tymczasowa, przymusową interwencję z troski
• Prace nad przepisami trwają, petycja nie będzie procedowana

Problemy osób w kryzysie bezdomności i nietrzeźwych

W Polsce trwa najmroźniejsza od kilku lat zima. Uwypukla to problemy, które choć istnieją od lat, trwały nierozwiązane i nie było to szczególnie mocno odczuwalne, gdy warunki atmosferyczne były sprzyjające. Jednym z nich jest problem osób w kryzysie bezdomności. W październiku 2025 r. do MRPiPS trafiła petycja w sprawie uchwalenia ustawy o przymusowej pomocy osobom bezdomnym i nietrzeźwym. Jej autor wniósł o podjęcie działań mających na celu ochronę życia, zdrowia i bezpieczeństwa publicznego poprzez uchwalenie ustawy o przymusowej pomocy osobom bezdomnym i nietrzeźwym, które przebywając w przestrzeni publicznej, zagrażają sobie lub innym.

W uzasadnieniu petycji wskazano, że w przestrzeni publicznej – w metrze, autobusach, na dworcach, w windach i parkach – coraz częściej przebywają osoby bezdomne, w stanie nietrzeźwości, brudne i zaniedbane. To zagraża zdrowiu i życiu tych osób, stanowi zagrożenie sanitarne i epidemiologiczne, a także negatywnie wpływa na bezpieczeństwo i komfort innych obywateli. Zdaniem petytora obowiązujące w tym zakresie przepisy nie zapewniają skutecznych narzędzi przymusowej pomocy tym osobom. Wiele z nich nie jest bowiem w stanie samodzielnie podjąć decyzji o leczeniu lub schronieniu – czy to z powodu choroby alkoholowej, czy to z powodu zaburzeń psychicznych lub skrajnego zaniedbania.

Tymczasowa, przymusową interwencję z troski

Sytuację miałoby rozwiązać wprowadzenie przepisów umożliwiających tymczasową, przymusową interwencję z troski, a nie z kary, na wzór rozwiązań funkcjonujących w Niemczech, Czechach i Finlandii. Do petycji załączono projekt ustawy zawierającej raptem 7 artykułów. Zgodnie z zawartymi w niej zapisami osobą wymagającą przymusowej pomocy miałaby być osoba:
a) przebywająca w miejscu publicznym w stanie nietrzeźwości lub zaniedbania sanitarnego,
b) stwarzająca zagrożenie dla siebie lub innych,
c) odmawiająca dobrowolnego przyjęcia pomocy.
Miejscem publicznym byłaby jest każda przestrzeń dostępna dla ogółu, w tym ulice, środki transportu, dworce, stacje metra, windy, parki i ławki. To straż miejska, policja lub pracownik socjalny mogliby skierować konkretną osobę do ośrodka interwencji kryzysowej lub izby wytrzeźwień. Po przeprowadzeniu oceny lekarskiej miałaby ona zostać skierowana do:
- ośrodka leczenia uzależnień,
- schroniska lub noclegowni,
- placówki opiekuńczo-leczniczej.
Czas pobytu przymusowego nie przekraczałby 14 dni, chyba że lekarz lub sąd zdecydowaliby inaczej. Zaproponowano by osoba objęta pomocą miała prawo do informacji o przyczynach umieszczenia, kontaktu z rodziną lub prawnikiem oraz do pomocy medycznej i psychologicznej.

Polecamy: Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy

Prace nad przepisami trwają, petycja nie będzie procedowana

MRPiPS udzieliło odpowiedzi na złożoną petycję w dniu 13 listopada 2025 r. (nr DPS-IY.055.2.2025). Wskazano w niej, że zasady, formy i sposoby wsparcia osób bezdomnych regulują przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Na ich podstawie gmina i powiat zobowiązane są do wykonywania zadań pomocy społecznej i nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej. Do zadań własnych gminy należy m. in. przyznawanie i wypłacanie zasiłków specjalnych celowych, prowadzenie i zapewnienie miejsc w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia o zasięgu gminnym oraz kierowanie do nich osób wymagających opieki. W odniesieniu do osób będących już w kryzysie bezdomności przepisy przewidują udzielenie schronienia poprzez przyznanie tymczasowego miejsca w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych, schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi oraz w ogrzewalni. W noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych oraz schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie mogą przebywać osoby będące pod wpływem alkoholu lub pod wpływem substancji psychoaktywnych. Jednak w szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się przebywanie w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych oraz schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi osób pod wpływem alkoholu lub substancji psychoaktywnych. Dodatkowo Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej złożył wniosek o wprowadzenie projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Projekt ten przewiduje między innymi dopuszczenie możliwości przebywania osób będących pod wpływem alkoholu lub pod wpływem substancji psychoaktywnych na terenie całej noclegowni lub jej wydzielonej części. Prace nad projektem trwają. W konsekwencji, złożona petycja w sprawie uchwalenia ustawy o przymusowej pomocy osobom bezdomnym i nietrzeźwym nie będzie procedowana.