Ruchomy czas pracy. Wielu pracodawców go stosuje, a pracownicy nawet o tym nie wiedzą. Jakie zasady obowiązują?

• Ruchomy czas pracy to popularne rozwiązanie
• O zasadach może decydować pracodawca albo pracownik
• Trzeba pamiętać o dobie pracowniczej i nadgodzinach

Ruchomy czas pracy to popularne rozwiązanie

Jednym z rozwiązań, które pracodawca i pracownik mogą zastosować, aby uelastycznić swoją współpracę jest ruchomy czas pracy. Może on być stosowany w każdym systemie czasu pracy, a co więcej, wielu pracodawców go stosuje i fakt ten pozostaje niezauważony przez pracowników. Niezauważony w takim rozumieniu, że korzystają z niego i traktują to rozwiązanie jako standardowy element organizacji pracy. Możemy mieć do czynienia z dwoma wariantami tego rozkładu:
1) wyznaczeniem godzin pracy przez pracodawcę,
2) wyznaczeniem przez pracodawcę granic, w ramach których pracownik sam może podjąć decyzję o godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy.
To właśnie to drugie rozwiązanie jest powszechnie stosowane w przypadku pracy o charakterze biurowym, w której dyspozycyjność wszystkich pracowników w tym samym czasie nie jest wymagana.

Polecamy: Kalendarz 2026

O zasadach może decydować pracodawca albo pracownik

Pierwszy wariant omawianego rozwiązania został uregulowany w art. 140¹ § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w którym wskazano, że rozkład czasu pracy może przewidywać różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracowników dniami pracy. Chodzi tu o taką sytuację, w której praca w zakładzie odbywa się w godzinach od 7 do 17, przy czym część pracowników świadczy ją od 7 do 15, a część od 9 do 17. Harmonogram pracy jest w takim przypadku ustalany przed rozpoczęciem miesiąca, a pracownicy pracują „na zmianę” – w jednym miesiącu rozpoczynają pracę o godzinie 7, a w kolejnym o 9.
kolei drugie rozwiązanie to przypadek, w którym rozkład czasu pracy przewiduje przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy. To przypadek, w którym pracodawca określa, że pracownicy mają rozpocząć pracę pomiędzy godziną 7 a 9 i zakończyć odpowiednio między 15 a 17. Mogą oni we własnym zakresie zdecydować o tym, o której godzinie rozpoczną pracę w danym dniu, co pozwala im na dostosowanie momentu rozpoczęcia i zakończenia pracy do bieżących potrzeb osobistych, np. godziny odprowadzenia czy odbioru dziecka ze szkoły, czy też wizyty u lekarza. W tym wariancie można również zastosować dwa rozwiązania – pracodawca może bowiem oczekiwać, że pracownik zadeklaruje w jakich godzinach będzie świadczył pracę i wówczas ten przedział godzinowy jest dla niego obowiązującym, ale może również pozostawić pracownikom swobodę dopasowania na bieżąco godziny rozpoczęcia pracy w danym dniu. Warto pamiętać, że zastosowanie któregokolwiek z tych rozwiązań nie wyklucza możliwości wydania w razie potrzeby polecenia stawienia się do pracy o godzinie wskazanej przez pracodawcę.

Polecamy: Prawo pracy. Przegląd zmian 2025 i 2026 r.

Trzeba pamiętać o dobie pracowniczej i nadgodzinach

Choć stosowanie ruchomego czasu pracy, szczególnie w drugim wariancie, dającym pracownikom dużo swobody, jest co do zasady korzystne i zazwyczaj mile widziane, to stosując to rozwiązanie pracodawcy muszą pamiętać, że wykonywanie pracy nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku, czyli pracownikowi przysługuje:
1) w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku,
2) w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.
W przypadku zmiany pory wykonywania pracy przez pracownika w związku z jego przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy, tygodniowy nieprzerwany odpoczynek może obejmować mniejszą liczbę godzin niż 35, jednak nie może być krótszy niż 24 godziny. Odpoczynek ten powinien co do zasady przypadać w niedzielę
W rozkładzie ruchomego czasu pracy kłopotliwe może być również przestrzeganie zasad dotyczących wykonywania pracy w tej samej dobie. Dla przykładu, jeśli praca w danym zakładzie rozpoczynana między godziną 7 a 10, a pracownicy sami decydują o momencie rozpoczęcia pracy w danym dniu i nie musza informować o tym pracodawcy, to może zdarzyć się, że jednego dnia pracownik stawi się w pracy o godzinie 10 i będzie świadczył ją do 18, a w kolejnym dniu przyjdzie do pracy już o 8 rano. W takim przypadku w ciągu jednej doby pracowniczej rozpocznie pracę dwukrotnie. Co istotne, nie będzie to oznaczało świadczenia pracy w godzinach nadliczbowych. Jeśli jednak dojdzie do wezwania pracownika do pracy przed czasem wynikającym z rozkładu, nadgodziny powstaną na ogólnych zasadach.