Czy zawsze płaci się za DPS rodzica? [Wyrok NSA]

• Częściowe zwolnienie za pobyt rodzica w DPS
• WSA: Wysokość zwolnienia z opłaty zależy od konkretnej sytuacji
• NSA: Całkowite zwolnienie z opłat za DPS rodzica nie zawsze możliwe
• Kto płaci za DPS?

Częściowe zwolnienie za pobyt rodzica w DPS

W przedmiotowej sprawie kobiecie udzielono zwolnienia w wysokości 50% wymaganej opłaty. Jej zdaniem zwolnienie powinno być całkowite, biorąc pod uwagę naganne zachowanie matki i doznane krzywdy. Córka podnosiła, iż zwolnienie częściowe „narusza idee sprawiedliwości, gdy mieszkaniec DPS w przeszłości rażąco zaniedbywał obowiązki rodzicielskie, doprowadzając do ustania więzi rodzinnych”. Z taką argumentacją nie zgodziło się jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które utrzymało decyzję burmistrza w mocy. Skarga do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Rzeszowie również została oddalona. 

WSA: Wysokość zwolnienia z opłaty zależy od konkretnej sytuacji

WSA przypomniał, iż zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę lub zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

WSA podkreślił, iż przepis ten ma charakter uznaniowy tak co do samej decyzji dotyczącej zwolnienia, jak również wysokości udzielonego zwolnienia. „W świetle orzecznictwa sądowego swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s., jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty” – uznał sąd (wyrok z 7 czerwca 2023 r., II SA/Rz 139/23).

NSA: Całkowite zwolnienie z opłat za DPS rodzica nie zawsze możliwe

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd stwierdził, iż „nawet w przypadkach rażącego naruszania przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (art. 64 ust. 7 u.p.s.), to uznaniu organów ustawodawca pozostawia ocenę zasadności i wymiaru przyznawanego zwolnienia. Oznacza to, że sam fakt - rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych - nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w tak drastycznych sytuacjach (kiedy mowa o rażącym naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych) ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy”.

Zdaniem NSA kwota opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie przekracza możliwości finansowych córki. „Jednocześnie ustalenia dotyczące stosunków skarżącej kasacyjnie z jej matką wskazują, że nie zostały one zerwane, a skarżąca nie tylko posiada wiedzę na temat sytuacji matki, ale również pozostaje zaangażowana w nią finansowo. Trafnie w tej sytuacji, wskazując na ograniczone środki pomocy społecznej zadecydowano o częściowym zwolnieniu skarżącej kasacyjnie z ciążącego na niej obowiązku” – czytamy w uzasadnieniu (wyrok NSA z 13 września 2024 r., I OSK 2358/23).

W tym przypadku – zdaniem NSA - nie ziściły się też przesłanki z art. 64a u.p.s. Przypomnijmy, iż zgodnie z tym przepisem osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Kto płaci za DPS?

Zasady odpłatności określa ustawa o pomocy społecznej. Oto najważniejsze z nich:

• pobyt w publicznym DPS jest odpłatny do wysokości średniego kosztu utrzymania mieszkańca;
• na pobyt w DPS można przeznaczyć nie więcej niż 70% dochodu pensjonariusza;
• jeśli mieszkaniec DPS nie ponosi pełnej odpłatności, to dopłacają bliscy: małżonek i zstępni przed wstępnymi, spełniający określone kryteria (na końcu gmina);
• członek rodziny „współpłaci” za DPS, jeśli jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego;
• po wniesieniu opłaty małżonkowi czy dziecku powinno jednak pozostać nie mniej niż 300 procent tego kryterium;
• w 2025 r. 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wzrośnie z 2328 zł do 3030 zł, a dla osoby w rodzinie z 1800 zł do 2469 zł. 

Polecamy: VAT w gminach PDF (wersja elektroniczna)