REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Prekluzja dowodowa w sprawach karnych - możliwe skutki nowelizacji KPK

Robert Nogacki
radca prawny
Kancelaria Prawna Skarbiec
Kancelaria Prawna Skarbiec świadczy doradztwo prawne z zakresu prawa podatkowego, gospodarczego, cywilnego i karnego.
Czy prekluzja dowodowa w sprawach karnych będzie skutkowała przyspieszeniem postępowania?/Fot. Shutterstock
Czy prekluzja dowodowa w sprawach karnych będzie skutkowała przyspieszeniem postępowania?/Fot. Shutterstock

REKLAMA

REKLAMA

Prekluzja dowodowa jest jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych przez nowelizację Kodeksu postępowania karnego. Nowe przepisy weszły w życie 5 października 2019 r. Czy skutkiem tych zmian może być odejście od zasady prawdy materialnej?

Prekluzja dowodowa w sprawach karnych – przyspieszenie postępowania czy odejście od zasady prawdy materialnej?

5 października 2019 r. weszła w życie istotna nowelizacja Kodeksu postępowania karnego (dalej „KPK”). Jedną z najistotniejszych zmian, budzącą też największe kontrowersje, jest wprowadzenie prekluzji dowodowej – ograniczenia terminu składania wniosków dowodowych. Jej głównym celem ma być przyspieszenie postępowania. Jednak faktycznym efektem może okazać się ograniczenie prawa do obrony oskarżonego. Wiele wprawdzie będzie zależało od sądów i praktyki stosowania nowych regulacji, jednak już potencjalne możliwości, które dają sądom nowe przepisy, są bardzo niepokojące.

REKLAMA

Polecamy: Kodeks kierowcy

Oddalenie wniosku dowodowego

Kodeks postępowania karnego w art. 170 § 1 określa sytuacje, w których sąd oddala wniosek dowodowy zgłoszony przez strony. Dotychczas przepis wskazywał, że wniosek dowodowy oddala się, jeżeli:

  1. przeprowadzenie dowodu jest niedopuszczalne;
  2. okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy;
  3. dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności;
  4. dowodu nie da się przeprowadzić;
  5. wniosek dowodowy w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania.

Nowelizacja, o której mowa powyżej, przewiduje kolejną przesłankę: złożenie wniosku dowodowego po zakreślonym przez organ procesowy terminie, o którym strona składająca wniosek została zawiadomiona.

Przepis nie wymaga przy tym spełniania jakichkolwiek innych warunków, związanych m.in. z przydatnością dowodu. Tym samym złożenie wniosku po terminie wskazanym przez sąd lub inny organ procesowy, np. prokuratora, nie będzie skuteczne, nawet jeżeli może on mieć kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

W niektórych przypadkach przeprowadzenie dowodu będzie konieczne

Ustawa przewiduje także ograniczenie prekluzji dowodowej – zgodnie z art. 170 § 1a KPK dowód będzie musiał zostać przeprowadzony, nawet gdy został zgłoszony po terminie, jeżeli ma prowadzić do ustalenia:

  1. czy czyn zabroniony został popełniony;
  2. czy czyn stanowi przestępstwo, a jeśli tak, to jakie;
  3. czy przestępstwo zostało popełnione w warunkach recydywy lub sprawca z jego popełnienia uczynił sobie stałe źródło dochodu, lub działał w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnienie przestępstwa, czy przestępstwo miało charakter terrorystyczny, co jest podstawą do nadzwyczajnego obostrzenia kary;
  4. czy zachodzą warunki do orzeczenia pobytu oskarżonego w zakładzie psychiatrycznym.

REKLAMA

Dowody na te same okoliczności nie zostały objęte prekluzją dowodową także w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Sąd odwoławczy zgodnie z art. 452 § 3 KPK nie oddali więc wniosków dowodowych mających na celu wykazanie wskazanych wyżej okoliczności, nawet jeżeli dowody nie zostały powołane w pierwszej instancji, choć było to możliwe.

Tym samym zasada oddalenia spóźnionych wniosków dowodowych nie będzie miała charakteru bezwzględnego. Kluczowe w postępowaniu kwestie, związane m.in. z ustaleniem popełnienia przestępstwa, będą badane na każdym etapie postępowania. Nie oznacza to jednak, że sytuacja oskarżonego nie ulegnie zmianie. Należy bowiem mieć na uwadze, że w katalogu okoliczności będących przedmiotem dowodzenia, których prekluzja dowodowa nie dotyczy, nie znajdują się istotne okoliczności dotyczące samego sprawcy i przestępstwa, które mogą prowadzić np. do orzeczenia kary łagodniejszego rodzaju lub w niższym wymiarze czy wręcz uniknięcia kary.

Dodatkowo, co zwraca szczególną uwagę, w toku całego postępowania możliwe staje się zgłaszanie wniosków dowodowych, które mają wykazać spełnienie przesłanek nadzwyczajnego obostrzenia kary, natomiast ustawa w tym kontekście nie wspomina o przesłankach nadzwyczajnego jej złagodzenia. Dowodzenie tych drugich jest więc objęte prekluzją dowodową.

Wiele zależy od sądów

Faktyczne znaczenie wprowadzonych zmian zależeć będzie jednak od sądów. Przepis art. 170 § 1 pkt 6 KPK wskazuje wprawdzie na konieczność oddalenia wniosku dowodowego zgłoszonego po terminie, ale o ich wyznaczaniu decydują sądy. Dodatkowo wskazuje się, że przepis mówi o wyznaczonym terminie, nie określa jednak, że taki termin może być wyznaczony jedynie raz w trakcie postępowania. Wydaje się więc, że nic nie stoi na przeszkodzie, by sąd wyznaczał kolejne terminy zgłaszania dowodów w celu faktycznego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie. To zaś oznacza, że celowe może stać się składanie w postępowaniu wniosków o wyznaczanie kolejnych takich terminów.

Zasada prawdy materialnej powinna pozostać nadrzędna

Możliwość i celowość wyznaczania kolejnych terminów ma silne podstawy w KPK, który w szeregu przepisów wskazuje na konieczność ustalenia prawdy materialnej w sprawie jako nadrzędną zasadę postępowania karnego. Tymczasem regulacje dotyczące prekluzji dowodowej stoją w sprzeczności z tą zasadą. Jeśli bowiem wyznaczony przez organ procesowy termin ma ograniczać powoływanie dowodów, ogranicza on tym samym możliwość ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności – w istotny sposób ograniczając przy tym możliwości obrony oskarżonego.

Przepis może mieć wpływ na sytuację oskarżonego

Dla określenia faktycznego znaczenia prekluzji dowodowej kluczowa będzie praktyka stosowania nowych regulacji. Jednak już bez tego widać, że ryzyko związane z wprowadzonymi przepisami jest olbrzymie, a rzeczywiste możliwości skutecznej obrony oskarżonego stoją pod znakiem zapytania. Jednym z wymiarów ograniczenia tego prawa może być konieczność zdefiniowania na nowo taktyki procesowej, która nierzadko ma olbrzymi wpływ na rozstrzygnięcie. W świetle nowych regulacji trudno będzie bowiem pozwolić sobie na powoływanie w pierwszej kolejności jedynie kluczowych dowodów w sprawie, pozostawiając na dalszy etap dowody o pozornie mniejszym znaczeniu, które jednak mogą mieć rozstrzygające znaczenie. Wszystko to sprawia, że możliwości obrony stają się ograniczone, a znaczenie wyboru doświadczonego obrońcy już na początkowym etapie postępowania będzie znacznie istotniejsze niż dotychczas.

Autor: radca prawny Robert Nogacki

Kancelaria Prawna Skarbiec specjalizuje się w ochronie majątku, doradztwie strategicznym dla przedsiębiorców oraz zarządzaniu sytuacjami kryzysowymi.

Polecamy serwis: Prawo karne

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

Wynagrodzenie minimalne 2023 [quiz]
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/15
Kiedy będą miały miejsce podwyżki minimalnego wynagrodzenia w 2023 roku?
od 1 stycznia i od 1 lipca
od 1 stycznia i od 1 czerwca
od 1 lutego i od 1 lipca
Następne
Prawo
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Czternasta emerytura w 2024 roku - termin wypłaty, kwota

Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, potocznie zwane czternastą emeryturą, będzie w 2024 roku wypłacone we wrześniu, podobnie jak rok wcześniej. Tak wynika z projektu rozporządzenia Rady Ministrów opublikowanego w 20 maja 2024 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji.

Wybory do europarlamentu 2024. Diety i dni wolne od pracy dla członków komisji wyborczych i mężów zaufania – warunki, kwoty, przepisy

Tak jak w przypadku innych wyborów, członkom komisji wyborczych z tytułu pracy w tych komisjach należą się dni wolne a także wynagrodzenie w formie diet. Ile dni wolnych przysługuje i jakie kwoty diet są przyznawane członkom komisji wyborczych w wyborach do europarlamentu w 2024 roku. Czy mają do nich również prawo mężowie zaufania i obserwatorzy społeczni?

3200 zł miesięcznie dla osób niepełnosprawnych. Ruszył nabór wniosków

3200 zł miesięcznie dla osób niepełnosprawnych. Trwa nabór wniosków w ramach programu „Rehabilitacja 25 plus”. Dofinansowanie obejmuje świadczenia takie jak całodzienne usługi opiekuńcze, aktywizację w sferze fizycznej, intelektualnej i społecznej, a także zawodowej.

9000 zł, 16.000 zł, a nawet 17.000 zł miesięcznie. Tyle zarabiają Polacy za granicą. Na jakich stanowiskach?

Polacy, szukając pracy sezonowej za granicą, najczęściej decydują się na Niemcy, Czechy, Szwecję i Norwegię. Według raportu Personnel Service, zarobki w tych krajach mogą sięgać nawet 19 tys. zł miesięcznie.

REKLAMA

Facebook i Instagram łamią prawa dzieci? KE już się tym zajęła

16 maja 2024 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat, w którym poinformowała, że wszczęła postępowanie wobec firmy Meta, która jest właścicielem Facebooka i Instagrama. Chodzi o podejrzenia dotyczące wykorzystania algorytmów, które mogą prowadzić do uzależnień dzieci od social mediów. 

Obrona Polski, granic i żołnierzy. PiS ma nowy plan

Klub Prawa i Sprawiedliwości przedstawił projekt uchwały Sejmu dotyczący obrony żołnierzy i funkcjonariuszy strzegących granicy Polski. To reakcja na ataki na żołnierzy po hybrydowym ataku w 2021 roku.

Co na maturze rozszerzonej z języka polskiego 20 maja 2024 r. [ARKUSZE]

Maturzyści, którzy zdecydowali się zdawać egzamin z języka polskiego w wersji rozszerzonej dziś, 20 maja o godz. 9:00 zasiedli do pisania. Na napisanie egzaminu mają 240 minut. 

Sygnaliści i ich ochrona - przepisy. Wdrożenie w Polsce unijnej dyrektywy już wkrótce. Czy jeszcze w 2024 roku?

Polscy pracownicy oraz przedsiębiorcy, na wdrożenie Unijnej dyrektywy dotyczącej sygnalistów czekają już od prawie 3 lat, gdyż to do 17 grudnia 2021 roku Polska, tak jak pozostałe kraje Unii Europejskiej, była zobowiązana do implementacji unijnych przepisów do naszego krajowego systemu prawnego. Z czego wynika tak duże opóźnienie? Na wdrożenie jakich regulacji muszą być przygotowani pracodawcy?

REKLAMA

2300,00 zł dla rodziców najmłodszych dzieci. Od 1 października 2024 r. Sprawdź, jak dostać świadczenia.

2300,00 zł dla rodziców najmłodszych dzieci od 1 października 2024 r. Rząd pracuje nad nowym programem. Przy uwzględnieniu 800 plus, zapewni on 2300 zł wsparcia co miesiąc.

Opłata za psy i inne zwierzęta domowe wzrośnie o połowę. Jest projekt rozporządzenia

Zwiększą się koszty utrzymania zwierząt domowych. Właściciele, którzy chcą podróżować ze swoimi pupilami, będą musieli uiścić wyższą opłatę.

REKLAMA