Zasady odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe

W niniejszym artykule omówię według jakich zasad odpowiadają spadkobiercy za zobowiązania podatkowe. Jednocześnie będzie to kontynuacja wcześniejszego artykułu pt. „Zakres odpowiedzialności spadkobiercy w prawie podatkowym”.

Zobacz również: Zakres odpowiedzialności spadkobiercy w prawie podatkowym

I tak symptomatyczny dla zakresu odpowiedzialności spadkobierców jest tu sposób przyjęcia spadku, który dzieli się na tzw. przyjęcie proste albo z dobrodziejstwem inwentarza. Nadto spadkobierca spadek może odrzucić. Pomijając szczegółową analizę tej materii w przybliżeniu wyjaśniam, iż:

• w przypadku przyjęcia spadku wprost zakres odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe jest nieograniczony,
• w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza zakres odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe jest ograniczony do wartości stanu czynnego spadku,
• w przypadku odrzucenia spadku spadkobierca traci prawa i obowiązki wchodzące w skład spadku ze skutkiem ex tunc i  jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

Powyższe należy uzupełnić o zagadnienie działu spadku i związaną z tym odpowiedzialność spadkobierców. Znaczący jest tu podział na odpowiedzialność przed i po dziale spadku.

Do chwili dokonania działu spadku odpowiedzialność za długi spadkowe ma charakter solidarny, jeżeli do dziedziczenia powołanych jest kilku spadkobierców. Wobec tego wierzyciel spadkowy może żądać spełnienia całości świadczenia od każdego ze współspadkobierców, od kilku spośród nich lub od wszystkich wspólnie. Przy czym spełnienie świadczenia przez jednego ze współspadkobierców zwalnia pozostałych, ale spełniającemu świadczenie w tej sytuacji przysługują roszczenia regresowe przeciwko pozostałym. Zastosowanie znajdują więc tu przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące solidarności dłużników (art. 366 i n. k.c.).

W wypadku, gdy współspadkobiercy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to sytuacja nie jest już tak klarowna. Mianowice, gdy wszyscy spadkobiercy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ich odpowiedzialność jest jednakowa i ograniczona do wartości stanu czynnego spadku. Inaczej jeżeli niektórzy tylko korzystają z dobrodziejstwa inwentarza, a pozostali odpowiadają nieograniczenie. Wówczas wspólną granicą ich odpowiedzialności solidarnej jest wartość stanu czynnego (aktywów) spadku, a ponadto pozostali spadkobiercy, którzy przyjęli spadek w sposób prosty, odpowiadają solidarnie do pełnej wysokości długów. Z kolei, jeżeli obciążony danym długiem jest tylko jeden ze spadkobierców, pozostali za ten dług nie odpowiadają.

Natomiast wraz z chwilą dokonania działu spadku, którą jest zawarcie umowy o dział spadku lub uprawomocnienie się postanowienia działowego, odpowiedzialność wcześniej solidarna między współspadkobiercami wtedy ustaje. Każdy z nich odpowiada po dziale majątku spadkowego samodzielnie w stosunku do wielkości swojego udziału. Tak więc obciąża ich część długu proporcjonalna do wielkości przypadającego im udziału w spadku. Przy czym wyjątkowo, gdy spadkobiercy zobowiązani są do spełnienia świadczenia tzw. niepodzielnego, wówczas ich odpowiedzialność pozostanie solidarna. Świadczeniem niepodzielnym będzie świadczenie, które nie może być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości.  Spadkobierca, który zaś przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada do wysokości wartości otrzymanej schedy spadkowej, a więc mówiąc prościej, do wysokości odziedziczonego majątku lub jego części.

Zobacz również: Umowny dział spadku

W praktyce spadkobierca częstokroć postawiony jest w trudnej sytuacji jeżeli chodzi o podjęcie decyzji o sposobie przyjęcia spadku lub wręcz przeciwnie o odrzuceniu go. Wynika  to stąd, że nie posiada zupełnej wiedzy o uprawnieniach i zobowiązaniach spadkodawcy istniejących w chwili jego śmierci. Naprzeciw temu ustawodawca wprowadził do przepisów Ordynacji podatkowej instytucję prawną nazywaną zaświadczeniem o wysokości zobowiązań spadkodawcy. Artykuł 306f  § 1 o.p. stanowi, że organ podatkowy na wniosek osoby, która uprawdopodobni, że może być spadkobiercą, wydaje zaświadczenie o wysokości znanych temu organowi zobowiązań spadkodawcy wymienionych w art. 98 § 1 i 2 o.p. Przy czym z urzędu, bez względu na treść i zakres żądania, informuje o przybliżonej wysokości zobowiązań wynikających z niezakończonych postępowań określających lub ustalających te zobowiązania, tak § 2 art. 306f o.p.

Zobacz również serwis: Spadki