Niechciany spadek może zablokować konto. Żeby uniknąć problemów, trzeba działać. Ale co konkretnie trzeba zrobić?

• Gmina dostanie spadek nawet jeśli go nie chce
• Żeby uniknąć problemów, trzeba działa
• Niechciany spadek może zablokować konto

Gmina dostanie spadek nawet jeśli go nie chce

Na gruncie obowiązujących przepisów gmina i Skarb Państwa są ostatnimi spadkobiercami ustawowymi, tzw. spadkobiercami koniecznymi. Oznacza to, że w przypadku braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Z kolei Skarb Państwa staje się spadkobiercą ustawowym wówczas, gdy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo znajdowało się ono za granicą. Zasady te wynikają z art. 935 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jak już wspomniano, zarówno gmina, jak i Skarb Państwa są spadkobiercami koniecznymi, co oznacza, że nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy. Nie muszą w związku z tym składać oświadczenia o przyjęciu spadku. Jak z tego wynika, dziedziczenie przez gminę to nie tyle przywilej, co obowiązek, a dodatkowo często niechciany.

Polecamy: Kalendarz 2026

Żeby uniknąć problemów, trzeba działa

Zasadą jest to, że gmina jako spadkobierca konieczny dziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza, czyli ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Celem jest w tym przypadku oczywiście zabezpieczenie jej interesów i uchronienie przed obowiązkiem spłaty długów, których wartość przewyższa wartość odziedziczonego spadku. Jednak, aby gmina mogła w praktyce skorzystać z funkcji ochronnej tych regulacji, nie może pozostawać bierna. Bo ograniczenie jej odpowiedzialności do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku jest bowiem ograniczeniem jedynie co do wysokości, a gmina docelowo odpowiada całym swoim majątkiem, nie zaś tylko ze składników majątku odziedziczonego. W przypadku niepodjęcia odpowiednich działań może więc dojść do zajęcie w toku egzekucji komorniczej np. jej rachunku bankowego.

Gmina powinna więc już na etapie procesu cywilnego wnosić na podstawie art. 319 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego o zamieszczenie w wyroku zastrzeżenia prawa do powoływania się w toku egzekucji zasądzonego od niej świadczenia na ograniczenie odpowiedzialności do wysokości wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku (patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7 marca 2013 r., sygn. akt V ACa 1007/12). Jeżeli taki wniosek nie został złożony, ograniczenie odpowiedzialności powinno zostać zastrzeżone na etapie postępowania o nadanie klauzuli wykonalności (art. 792 kpc). Co do zasady sąd w postępowaniu klauzulowym dokonuje takiego zastrzeżenia z urzędu. Jeśli tego nie zrobi, gmina powinna dopilnować tego, aby złożyć zażalenie na wydane postanowienie. Jeśli tego nie zrobi, nie będzie mogła skutecznie powoływać się na ograniczenie swojej odpowiedzialności (art. 837 kpc). Warto pamiętać, że sytuacja gminy jest w tym wypadku mniej korzystna niż sytuacja Skarbu Państwa, w przypadku którego takie zastrzeżenie nie jest konieczne.

Polecamy: Dochody jednostek samorządu terytorialnego. Nowe rozwiązania

Niechciany spadek może zablokować konto

Drugim warunkiem, który musi zostać spełniony, aby skutecznie powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności gminy jest sporządzenie spisu inwentarza. Gmina musi w związku z tym złożyć odpowiedni wniosek na etapie postępowania sądowego albo bezpośrednio komornikowi. Co istotne, jak najszybsze sporządzenie takiego spisu jest w interesie gminy, a jest to proces długotrwały, który może trwać nawet 18 miesięcy. Do spisu inwentarza wciąga się majątek spadkodawcy z zaznaczeniem wartości każdego przedmiotu, jak również długi spadku. W spisie inwentarza wykazuje się też wartość czystego spadku, z uwzględnieniem wartości rzeczy i praw spornych. W przypadku zainicjowania takiego postępowania istnieje możliwość wstrzymania postępowania egzekucyjnego do momentu sporządzenia spisu. Gmina może także skorzystać z instytucji zabezpieczenia roszczenia i wniosek o sporządzenie spisu inwentarza połączyć z wnioskiem o zabezpieczenie polegające na zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do czasu sporządzenia spisu inwentarza spadku (art. 730 w zw. z art. 755 § 1 pkt 3 kpc).
Jak z tego wynika, choć ograniczenie odpowiedzialności gminy jako spadkodawcy wynika wprost z przepisów, aby mogło ono być skuteczne, gmina nie może pozostawać bierna i nie może wykazywać się opieszałością. Jeśli nie podejmie odpowiednich działań może bowiem się okazać, że odziedziczy np. nieruchomości obciążone hipoteką, których nie będzie w stanie w krótkim czasie sprzedać, a w toku egzekucji komorniczej zostaną zajęte jej rachunki bankowe.