Rewolucja w dostępie do napojów alkoholowych w Polsce – znamy już założenia projektu ustawy Ministerstwa Zdrowia

• Alkotubki motywatorem dla Ministerstwa Zdrowia do zajęcia się problemem
• Uszczelnienie przepisów dotyczących opakowań napojów alkoholowych
• Zakaz sprzedaży alkoholu w postaci innej niż płynna
• Wprowadzenie obowiązku sprzedawcy weryfikacji pełnoletności osoby dokonującej zakupu napoju alkoholowego
• Co z ograniczeniem dostępności alkoholu na stacjach benzynowych w porze nocnej i zakazem promocji cenowej napojów alkoholowych?

Alkotubki motywatorem dla Ministerstwa Zdrowia do zajęcia się problemem

Podjęcie przez Ministerstwo Zdrowia prac nad zmianą ustawy z dnia 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, jest efektem pojawienia się, w ostatnim czasie, w sprzedaży, alkoholu w tubkach i saszetkach łudząco przypominających musy owocowe czy przekąski śniadaniowe dla dzieci i młodzieży (tj. w tzw. alkotubkach). Jak wynika z założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, opublikowanych w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów (pod numerem projektu: UD147) – spowodowało to krytyczną reakcję opinii publicznej i zaniepokojenie resortu zdrowia, szczególnie przez wzgląd na kwestie zdrowia publicznego, profilaktyki przeciwalkoholowej oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Uszczelnienie przepisów dotyczących opakowań napojów alkoholowych

Pierwsza ze zmian, która ma zostać wprowadzona ww. nowelizacją, ma się odnosić do kwestii wyglądu opakowania napoju alkoholowego, treści zamieszczanych na nim informacji oraz do materiału, z którego może być wykonane opakowanie. Na chwilę obecną – resort ujawnia w jaki sposób zostanie uregulowana tylko ostatnia z powyższych kwestii tj. – w przypadku opakowań o ilości nominalnej do 300 ml – dopuszczalne będzie, aby opakowania te, były wykonane wyłącznie za szkła albo metalu. 

Nad projektem rozporządzenia, które ma określić szczegółowe wymagania w zakresie sposobu opakowania napojów spirytusowych o pojemności do 200 mililitrów, pracuje również równolegle Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Projekt rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie opakowań niektórych napojów spirytusowych (który został opublikowany w wykazie prac legislacyjnych pod numerem: 104), zakłada, że napoje alkoholowe o pojemności o do 200 mililitrów:

• będą mogły być sprzedawane wyłącznie w butelkach albo puszkach, a

• ich opakowania nie będą mogły budzić wątpliwości ani wprowadzać w błąd co do danych umożliwiających identyfikację środka spożywczego (czyli tego, że są one napojami alkoholowymi) oraz będą musiały zapewniać odróżnienie takiego napoju od innych środków spożywczych, w szczególności środków spożywczych przeznaczonych dla dzieci.

W dniu 7 października 2024 r. zakończyły się konsultacje publiczne i upłynął termin na zgłaszanie uwag do ww. projektu przez Prokuratorię Generalną Rzeczpospolitej Polskiej, UOKiK, UODO, Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Projekt ten, podobnie jak projekt ustawy, nad którym pracuje Ministerstwo Zdrowia – również jest efektem pojawienia się w ostatnim czasie, w sprzedaży, alkotubek przypominających musy dla dzieci. Jak wynika z uzasadnienia projektu – „Postulaty społeczne oraz sygnały organizacji zwalczających alkoholizm wskazują na łatwą dostępność napojów spirytusowych w niewielkich opakowaniach, jako na istotny czynnik promujący i zwiększający spożycie alkoholu. (…) W związku z powyższym, niezbędne jest podjęcie działań legislacyjnych w celu ograniczenia ww. zjawiska.” Ma on również poparcie Ministerstwa Zdrowia. Podczas konferencji prasowej, która miała miejsce w dniu 3 października br., minister zdrowia Izabela Leszczyna stanowczo podkreśliła, że – „Opakowania, w których sprzedawany jest alkohol, nie mogą przypominać opakowań, w których sprzedawane są produkty do spożycia przez dzieci” i dodała, że – „Nie mogą one udawać jogurtu, musu owocowego ani czegokolwiek.” Projekt ten zakłada, że nowe przepisy miałyby wejść w życie z dniem następującym po dniu jego ogłoszenia. 

Zakaz sprzedaży alkoholu w postaci innej niż płynna

Kolejnym ograniczeniem w zakresie sprzedaży alkoholu, jakie ma wprowadzić projekt ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, nad którym pracuje Ministerstwo Zdrowia, jest zakazanie wprowadzania do obrotu alkoholu w postaci innej niż płynna, chyba, że przepisy odrębne stanowią inaczej. Przepis ten, ma zostać wprowadzony do ustawy jako jej art. 14¹. 

Wprowadzenie obowiązku sprzedawcy weryfikacji pełnoletności osoby dokonującej zakupu napoju alkoholowego

Ostatnią ze zmian wymienionych w założeniach projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, jest wprowadzenie obowiązku (w miejsce uprawnienia) osoby sprzedającej lub podającej alkohol, do weryfikacji dokumentu potwierdzającego wiek osoby kupującej alkohol, jeżeli poweźmie ona podejrzenie, że osoba ta nie ukończyła 18 roku życia. 

Aktualnie, zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – sprzedający napoje alkoholowe, jest jedynie uprawniony (a nie obowiązany) do żądania okazania dokumentu potwierdzającego wiek nabywcy napoju alkoholowego, jeżeli poweźmie on wątpliwości co do pełnoletności tej osoby. Zdaniem Ministerstwa Zdrowia – taka konstrukcja powoduje, że sprzedający napoje alkoholowe osobie niepełnoletniej unikali odpowiedzialności karnej przez wykazanie, iż nie mieli możliwości rozstrzygnąć wątpliwości co do wieku nabywcy.

Co z ograniczeniem dostępności alkoholu na stacjach benzynowych w porze nocnej i zakazem promocji cenowej napojów alkoholowych?

Poza ww. zmianami, które znalazły odzwierciedlenie w założeniach projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w ostatnim czasie, Ministerstwo Zdrowia zapowiadało również, wprowadzenie:

• ogólnopolskiego zakazu sprzedaży alkoholu w porze nocnej, tj. między godz. 22, a 6 rano, na stacjach benzynowych oraz 

• wprowadzenie zakazu promocji cenowej alkoholu.

Więcej na ten temat, można przeczytać w poniższym artykule:

Zapowiedzi te, nie zostały jednak uwzględnione w projekcie, nad którym pracuje resort. Chyba, że po prostu nie uchylono o nich „rąbka tajemnicy” w założeniach do projektu, a finalnie znajdą się w treści ustawy? Pozostaje nam bacznie śledzić dalszy przebieg wydarzeń. 

Podstawa prawna:

• Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (numerem projektu w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: UD147)

• Projekt rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie opakowań niektórych napojów spirytusowych (numer w wykazie prac legislacyjnych: 104)

• Ustawa z dnia 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2023 r., poz. 2151)