Premia, dodatek, świadczenie z ZUS dla mieszkańców wybranych rejonów Polski. Prezydent podpisał ustawę 20 maja 2025 r.

• Premia, dodatek, świadczenie z ZUS dla mieszkańców wybranych rejonów Polski. Prezydent podpisał ustawę 20 maja 2025 r.
• Nowe świadczenie lokalowe
• Dodatkowe rozwiązania – przedłużenie wsparcia na osuszanie
• Premia powodziowa – instrument wsparcia w ramach programu TERMO
• Zmiany w Prawie wodnym – wykup nieruchomości
• Dobrowolny wykupu nieruchomości mieszkalnych
• Kiedy wchodzi w życie ustawa?

Premia, dodatek, świadczenie z ZUS dla mieszkańców wybranych rejonów Polski. Prezydent podpisał ustawę 20 maja 2025 r.

Ustawa została opracowana w odpowiedzi na skalę zniszczeń spowodowanych powodzią we wrześniu 2024 r. w południowej i zachodniej Polsce. Jej celem jest modyfikacja istniejących przepisów, aby umożliwić udzielenie szerszej pomocy osobom i instytucjom poszkodowanym wskutek powodzi – zarówno w zakresie odbudowy zniszczonej zabudowy na obszarach szczególnego zagrożenia, jak i w sytuacji przenoszenia mieszkańców do bezpieczniejszych lokalizacji. Podstawą prawną do wdrażania tych rozwiązań jest: ustawa z dnia 9 maja 2025 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (na dzień publikacji niniejszego artykułu, nie ma jeszcze ogłoszonego Dziennika Ustaw).

Nowe świadczenie lokalowe

Ustawa wprowadza instytucję jednorazowego świadczenia lokalowego, które ma zostać przyznane poszkodowanym osobom fizycznym, które:

• posiadają prawo własności lub całość udziałów w prawie własności lokalu (zgodnie z ustawą o własności lokali z 1994 r.),
• lokale te, przeznaczone pierwotnie na cele niemieszkalne, doznały uszkodzeń (utrata, uszkodzenie lub zniszczenie) w wyniku powodzi,
• w miesiącu poprzedzającym wejście w życie nowych przepisów dany lokal był wynajęty na cele prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę (zgodnie z ustawą Prawo przedsiębiorców z 2018 r.).

Świadczenie lokalowe ma określone szczegółowe warunki uzyskania, zasady ustalania jego wysokości oraz sposób wypłaty, a za realizację odpowiada Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).

Dodatkowe rozwiązania – przedłużenie wsparcia na osuszanie

Wprowadzono też zmiany umożliwiające wypłatę powiększonych zasiłków na osuszanie pomieszczeń, z możliwością wypłaty tzw. „dodatku na osuszanie” dla wniosków złożonych przed wejściem w życie nowelizacji lub już przyznanych, ale niewypłaconych świadczeń. Rozwiązanie to zostaje przedłużone na rok 2025, co ma na celu zapewnienie ciągłości wsparcia dla poszkodowanych .

Premia powodziowa – instrument wsparcia w ramach programu TERMO

Ustawa wprowadza także nowy instrument wsparcia finansowego w postaci premii powodziowej, której szczegóły wpisane są w program TERMO (funkcjonujący na podstawie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów z 2008 r.). Główne założenia tego rozwiązania to:

• Premia przysługuje inwestorowi będącemu właścicielem lub zarządcą budynku wielorodzinnego uszkodzonego na skutek powodzi, pod warunkiem że szkody wynoszą co najmniej 5% wartości budynku (obliczanej przy użyciu wskaźnika przeliczeniowego oraz powierzchni budynku po odjęciu powierzchni lokali mieszkalnych lub o innym przeznaczeniu).
• Wysokość premii wynosi: 70% kosztów przedsięwzięcia remontowego, jeżeli budynek wielorodzinny spełnia określone kryteria (np. wszystkie lokale należą do mieszkaniowego zasobu gminy lub zostały utworzone z wykorzystaniem wsparcia finansowego); 50% dla pozostałych budynków tego typu; 60% w przypadku budynków wpisanych do rejestru zabytków lub znajdujących się na obszarach o takim statusie.
• Wniosek o premię należy złożyć do Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) w terminie do roku od uszkodzenia budynku. W przypadku niespełnienia warunków premii, inwestor jest zobowiązany zwrócić wypłacone środki wraz z ustawowymi odsetkami .

Zmiany w Prawie wodnym – wykup nieruchomości

Nowelizacja wprowadza również modyfikacje w Prawie wodnym, umożliwiające w szczególnie uzasadnionych przypadkach:

1. Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu – Wody Polskie zakup nieruchomości położonych na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią (przy minimalnym 10% prawdopodobieństwie wystąpienia powodzi), w celu skutecznej ochrony przeciwpowodziowej.
2. Wykup ten odbywa się na zasadzie dobrowolności – za zgodą właściciela, po ustaleniu ceny rynkowej powiększonej o 20%.
3. Wyjątek od tej zasady dotyczy sytuacji, gdy interwencja ma na celu przeniesienie mieszkańców z budynków, których odbudowa lub remont nie jest celowy ze względu na ciągłe zagrożenie powodziowe, gdzie wykup następuje według obliczonej wartości rynkowej z dodatkiem wynikającym z kosztów odtworzenia.

Dobrowolny wykupu nieruchomości mieszkalnych

W nowej ustawie przewidziano możliwość dobrowolnego wykupu nieruchomości mieszkalnych, które zostały zniszczone przez powódź i przeznaczone do rozbiórki. Właściciele takich nieruchomości – zarówno osoby prywatne, jak i gminy – mogą do 1 października 2025 r. złożyć wniosek o wykup przez Skarb Państwa, pod warunkiem że budynek:

• Znajduje się na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią w jednej z gmin określonych w odpowiednich przepisach.
• Został wzniesiony zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi (tj. posiada pozwolenie na budowę, zgłoszenie, decyzję legalizacyjną lub inne wymagane dokumenty). W przypadkach, gdy właściciel nie może przedstawić takich dokumentów z powodu ich utraty w wyniku powodzi, wykup może być rozpatrywany na podstawie innych okoliczności prawnych.
• Jest przeznaczony do rozbiórki ze względu na zniszczenia.

Kiedy wchodzi w życie ustawa?

Ustawa wejdzie w życie dzień po jej ogłoszeniu, z wyjątkiem przepisów dotyczących nowego świadczenia lokalowego, które zaczną obowiązywać po 21 dniach.