Kancelaria Prezydenta RP ujawnia dane o ułaskawieniach przestępców - który prezydent jest rekordzistą?
REKLAMA
REKLAMA
Prezydenci RP od 1990 roku ułaskawili łącznie 8467 osób – wynika z danych, jakie Kancelaria Prezydenta przekazała Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Skala korzystania z prawa łaski dramatycznie się jednak zmieniała. Lech Wałęsa w pierwszych latach transformacji ułaskawiał setki, a nawet ponad tysiąc osób rocznie. Obecnie prezydenci robią to znacznie rzadziej – często jedynie kilka razy w roku.
- Najważniejsze o ułaskawieniach prezydenckich:
- Skąd wzięliśmy dane o ułaskawieniach przestępców w Polsce?
- Ilu przestępców ułaskawili prezydenci od 1990 roku?
- Rekordzista Wałęsa: ponad 1000 ułaskawień w jednym roku
- Aleksander Kwaśniewski: dwie kadencje, różnica znaczna
- Lech Kaczyński i Bronisław Komorowski: ułaskawienia w setkach, nie tysiącach
- Andrzej Duda: rekordowo mało ułaskawień
- Karol Nawrocki: pierwsze miesiące urzędowania i tylko pojedyncze ułaskawienia
- Prawo łaski z urzędu – tylko raz od 1997 r. - słynna sprawa CBA
- Czy któryś prezydent ułaskawił zabójcę?
- Skazani na dożywocie: żaden nie doczekał łaski
- Dlaczego dane o ułaskawieniach są potrzebne RPO?
- FAQ - najczęstsze pytania o ułaskawienia przestępców w Polsce
Najważniejsze o ułaskawieniach prezydenckich:
- Od 1990 do kwietnia 2026 r. prezydenci RP ułaskawili łącznie 8467 osób
- Rekordzistą jest Lech Wałęsa – w latach 1990–1995 skorzystał z prawa łaski wobec 3454 osób
- Andrzej Duda przez dwie kadencje ułaskawił łącznie 146 osób – to wielokrotnie mniej niż jego poprzednicy
- Tylko raz od 1997 r. prezydent zastosował prawo łaski poza standardowym trybem – zrobił to Andrzej Duda w 2015 r.
Skąd wzięliśmy dane o ułaskawieniach przestępców w Polsce?
O ujawnienie kompletnych statystyk poprosił Rzecznik Praw Obywatelskich. Zastępca RPO Stanisław Trociuk zwrócił się w kwietniu 2026 r. do szefa Kancelarii Prezydenta Zbigniewa Boguckiego o zestawienie wszystkich ułaskawień, w podziale na kadencje – począwszy od Lecha Wałęsy.
REKLAMA
REKLAMA
Powód był konkretny. Biuro RPO prowadzi analizy dotyczące kary dożywotniego pozbawienia wolności i dostępnych dla skazanych mechanizmów redukcji sankcji. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 stycznia 2026 r. (I KZP 3/25) uznał – za stanowiskiem Prokuratury Krajowej – że prawo łaski jest jednym z efektywnych mechanizmów redukcji sankcji karnej, który gwarantuje zgodność polskiego prawa karnego z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
RPO potrzebuje tych danych także w związku ze sprawą Przybysz przeciwko Polsce toczącą się przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu. Kancelaria Prezydenta odpowiedziała 14 lipca 2026 r. i przekazała pełne zestawienie statystyczne. RPO opublikował pismo na stronie swojego Biura.
Ilu przestępców ułaskawili prezydenci od 1990 roku?
Łącznie od 22 grudnia 1990 r. do 30 kwietnia 2026 r. do Kancelarii Prezydenta wpłynęły 104 964 prośby o ułaskawienie. Prokurator Generalny (a wcześniej także Naczelny Prokurator Wojskowy) przedstawił prezydentom 16 369 wniosków.
REKLAMA
Efekt? 8467 osób zostało ułaskawionych.
Rekordzista Wałęsa: ponad 1000 ułaskawień w jednym roku
Absolutnym rekordzistą pozostaje Lech Wałęsa, biorąc pod uwagę proporcję ułaskawień do czasu pełnienia urzędu. W ciągu swojej jednej kadencji (od 22 grudnia 1990 r. do końca 1995 r.) skorzystał z prawa łaski wobec 3454 osób.
To były zupełnie inne czasy dla instytucji ułaskawienia. Sam rok 1994 przyniósł 1077 ułaskawień – to więcej, niż przez ostatnie dwie dekady zrobili wszyscy jego następcy razem wzięci (poza Kwaśniewskim). W 1993 r. Wałęsa ułaskawił 669 osób, a w 1995 r. – 837.
Aleksander Kwaśniewski: dwie kadencje, różnica znaczna
Drugim w kolejności prezydentem pod względem liczby ułaskawień w proporcji do liczby kadencji jest Aleksander Kwaśniewski. Podczas obu kadencji łącznie skorzystał z prawa łaski wobec 4302 osób. To daje średnio 2151 ułaskawień na jedną kadencję (o ponad tysiąc mniej niż Lech Wałęsa).
Warto zauważyć wyraźną różnicę między jego kadencjami:
- I kadencja (1996–2000): 3295 ułaskawień;
- II kadencja (2001–2005): 1007 ułaskawień.
W pierwszej kadencji Kwaśniewski ułaskawiał średnio ponad 650 osób rocznie. W drugiej – już tylko około 200 rocznie. Widać wyraźny trend ograniczania korzystania z tej prezydenckiej prerogatywy.
Lech Kaczyński i Bronisław Komorowski: ułaskawienia w setkach, nie tysiącach
Lech Kaczyński w trakcie swojej niepełnej kadencji (2006 – 10 kwietnia 2010 r.) ułaskawił 201 osób. To ogromna zmiana skali w porównaniu z poprzednikami.
Bronisław Komorowski (od 11 kwietnia 2010 r. do 5 sierpnia 2015 r.) skorzystał z prawa łaski wobec 360 osób.
Andrzej Duda: rekordowo mało ułaskawień
To właśnie za prezydentury Andrzeja Dudy skala korzystania z prawa łaski osiągnęła historyczne minimum:
- I kadencja (06.08.2015 – 05.08.2020): 94 ułaskawienia;
- II kadencja (06.08.2020 – 05.08.2025): 52 ułaskawienia;
- Łącznie: 146 osób ułaskawionych przez 10 lat. To średnio 73 ułaskawienia na 1 kadencję.
Dla porównania: Wałęsa w samym tylko 1994 r. ułaskawił ponad siedmiokrotnie więcej osób, niż Duda przez dwie pełne kadencje.
W 2016 r. Duda ułaskawił 17 osób, w 2019 r. – 22, w 2022 r. – 8. Rekordowo niski był rok 2025 (ale do 5 sierpnia, końca kadencji): tylko 6 ułaskawień.
Karol Nawrocki: pierwsze miesiące urzędowania i tylko pojedyncze ułaskawienia
Nowy prezydent Karol Nawrocki rozpoczął kadencję 6 sierpnia 2025 r. Do końca tego roku nie ułaskawił nikogo. W okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2026 r. skorzystał z prawa łaski wobec 4 osób, odmawiając 5.
Prawo łaski z urzędu – tylko raz od 1997 r. - słynna sprawa CBA
Ciekawostką ujawnioną przez Kancelarię Prezydenta jest fakt, że od momentu wejścia w życie Konstytucji RP (17 października 1997 r.) prezydent tylko jeden raz skorzystał z prawa łaski poza standardowym trybem opisanym w Kodeksie postępowania karnego – tzw. działaniem „z urzędu” na podstawie art. 139 Konstytucji. Przypadek ten został wyróżniony w odpowiedzi.
Ten jeden przypadek to głośne postanowienie prezydenta Andrzeja Dudy nr PU.117.45.2015 z 16 listopada 2015 r., które dotyczyło Mariusza Kamińskiego i innych osób skazanych w tzw. sprawie CBA.
Czy któryś prezydent ułaskawił zabójcę?
Kancelaria Prezydenta ujawniła też szczegóły dotyczące najcięższych zbrodni. Od 1 stycznia 1997 r. do 30 kwietnia 2026 r. Prokurator Generalny przedstawił prezydentom 156 wniosków dotyczących osób skazanych za zbrodnię zabójstwa.
Efekt to:
- 31 osób ułaskawionych;
- 117 osób nieułaskawionych;
- 8 osób oczekuje obecnie na decyzję.
Skazani na dożywocie: żaden nie doczekał łaski
Najbardziej wymowne dane dotyczą osób skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności za zabójstwo. Prokurator Generalny przedstawił prezydentowi 9 takich wniosków. Co istotne, żadnego z nich nie zaopiniował pozytywnie. Prezydent nie zastosował prawa łaski wobec 5 osób, a 4 kolejne oczekują na decyzję.
Tym samym w historii III RP jak dotąd żaden skazany na dożywocie za zabójstwo nie doczekał się prezydenckiego ułaskawienia w standardowym trybie.
Dlaczego dane o ułaskawieniach są potrzebne RPO?
Rzecznik Praw Obywatelskich planuje wystąpienie generalne dotyczące zgodności z Konstytucją art. 78 § 3 Kodeksu karnego. Chodzi o przepis dotyczący możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia osób skazanych na dożywocie.
Prawo łaski jest dziś przez sądy międzynarodowe uznawane za jeden z mechanizmów zapewniających skazanym uniwersalnie nazywane „prawo do nadziei” – czyli szansę, że kara nie musi trwać dosłownie do końca życia. Dane statystyczne pokazują jednak, że w Polsce ten mechanizm w praktyce prawie nie działa wobec najciężej skazanych.
FAQ - najczęstsze pytania o ułaskawienia przestępców w Polsce
Ilu Polaków ułaskawili prezydenci od 1990 r.?
Łącznie 8467 osób – wynika z danych przekazanych RPO przez Kancelarię Prezydenta 14 lipca 2026 r.
Który prezydent ułaskawił najwięcej osób?
Biorąc pod uwagę kadencyjność, to rekordzistą jest Lech Wałęsa – 3454 ułaskawienia w latach 1990–1995 tylko w jednej kadencji. Drugi w kolejności jest Aleksander Kwaśniewski (4302 przez dwie kadencje, co daje średnią 2151 ułaskawień na jedną kadencję). Gdyby jednak nie patrzeć na czas pełnienia urzędu i proporcję ułaskawień, tylko na suche liczby, to Aleksander Kwaśniewski wysunąłby się na pierwsze miejsce.
Ile osób ułaskawił Andrzej Duda?
Przez dwie kadencje (2015–2025) łącznie 146 osób. To najmniej w historii III RP w przeliczeniu na czas sprawowania urzędu. Prezydent Karol Nawrocki pełni urząd niespełna rok, więc nie uwzględniamy tej kadencji.
Czy prezydent może ułaskawić kogoś bez wniosku Prokuratora Generalnego?
Tak, na podstawie art. 139 Konstytucji – tzw. tryb „z urzędu”. Od 1997 r. skorzystano z niego tylko raz: 16 listopada 2015 r., gdy prezydent Andrzej Duda ułaskawił Mariusza Kamińskiego i inne osoby ze sprawy CBA.
Czy ktoś skazany na dożywocie za zabójstwo został kiedyś ułaskawiony?
Nie. W okresie od 1997 r. do 30 kwietnia 2026 r. Prokurator Generalny przedstawił 9 takich wniosków, żadnego nie zaopiniował pozytywnie, a prezydent nie zastosował prawa łaski wobec 5 skazanych (4 sprawy pozostają nierozstrzygnięte).
Ile próśb o ułaskawienie w ogóle wpłynęło do Kancelarii Prezydenta?
Od 1996 r. (od kiedy prowadzono dokładne dane) do kwietnia 2026 r. – łącznie 104 964 próśb.
Po co RPO zbiera te dane?
Rzecznik potrzebuje ich do prac nad wystąpieniem dotyczącym kary dożywocia oraz w związku ze sprawą Przybysz przeciwko Polsce toczącą się przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
