Łóżka-klatki w domach pomocy społecznej - czy to już tortury na seniorach?

• Gdzie jest problem z łożkami-klatkami i czego dotyczy?
• W skrócie: o co chodzi z klatkami-łóżkami w DPS-ach?
• Co to są łóżka-klatki?
• Dlaczego RPO uważa łóżka-klatki za poważny problem w opiece seniorów?
• Co mówią organizacje międzynarodowe? Czy takie łóżko to już torturowanie seniorów?
• Czechy już je wycofały. Polska zostaje za sąsiadami w kwestii łóżek-klatek
• Czego konkretnie w sprawie łóżek-klatek domaga się RPO od ministerstwa?
• Dlaczego ta sprawa jest ważna także dla rodzin seniorów w DPS?
• Seniorzy w łóżkach-klatkach - najczęstsze pytania (FAQ)

Gdzie jest problem z łożkami-klatkami i czego dotyczy?

Ta bulwersująca sprawa nie dotyczy zwykłych barierek przy łóżku, które mają chronić przed upadkiem. Chodzi o znacznie dalej idące rozwiązania: łóżka przypominające klatki, otoczone z każdej strony wysokimi metalowymi prętami albo drewnianymi ściankami z zamykanymi drzwiczkami.

To właśnie takie przypadki stwierdzał Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur (KMPT) podczas wizytacji w domach pomocy społecznej. Problem był odnotowywany w raportach z kontroli prowadzonych w różnych placówkach w ostatnich latach.

W skrócie: o co chodzi z klatkami-łóżkami w DPS-ach?

1. Gdzie? W domach pomocy społecznej i placówkach całodobowej opieki.
2. Jaki problem? Stosowanie łóżek przypominających klatki.
3. Kto interweniuje? RPO po raporcie z KMPT.
4. Kiedy? Pismo do MRPiPS z 15 lipca 2026 r., komunikat RPO na ten temat z 17 lipca 2026 r.
5. Czego chce RPO? Wyeliminowania tych łóżek-klatek i uregulowania sprawy w przepisach.

Co to są łóżka-klatki?

Najprościej mówiąc, to łóżka, które fizycznie zamykają podopiecznego w środku. Z opisu RPO wynika, że chodzi o konstrukcje:

• z metalowymi, wysokimi prętami wokół każdej strony,
• albo drewniane, z zamykanymi na zasuwkę drzwiczkami,
• otwarte od góry, ale ograniczające możliwość swobodnego opuszczenia łóżka.

Dlaczego RPO uważa łóżka-klatki za poważny problem w opiece seniorów?

RPO i KMPT zwracają uwagę, że zagrożenie nie wynika tylko z tego, jak takie łóżka bywają używane, ale już z samej ich konstrukcji. Umieszczenie człowieka w łóżku przypominającym klatkę może być odbierane jako działanie poniżające i odczłowieczające. Do tego dochodzą bardzo praktyczne ryzyka:

• łóżko może zostać użyte niezgodnie z przeznaczeniem, np. jako narzędzie izolacji, zastraszania lub zastępczego nadzoru,
• czas przebywania podopiecznego w takim łóżku nie jest odnotowywany w dokumentacji,
• rośnie ryzyko arbitralności i nadużyć,
• w razie pożaru lub innego zagrożenia łóżko może utrudnić albo uniemożliwić ewakuację.

Co mówią organizacje międzynarodowe? Czy takie łóżko to już torturowanie seniorów?

Stanowisko RPO nie jest odosobnione. W piśmie przywołano mocne argumenty z międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka. Komitet Praw Człowieka ONZ uznaje stosowanie łóżek-klatek wobec podopiecznych placówek psychiatrycznych i opiekuńczych za nieludzkie i poniżające traktowanie i zaleca wyeliminowanie tej praktyki. Jeszcze mocniej wypowiada się Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom (CPT). W jego standardach zapisano wprost, że:

Także Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. tortur wskazuje, że nie ma tu szczególnego celu, którego nie dałoby się osiągnąć innymi, standardowymi środkami przewidzianymi prawem.

Czechy już je wycofały. Polska zostaje za sąsiadami w kwestii łóżek-klatek

RPO przypomina też, że podobne łóżka zostały kilka lat temu wycofane z użycia w Czechach. Nie stało się to przypadkiem. Był to efekt nacisku międzynarodowych instytucji, zaleceń CPT oraz działań tamtejszego krajowego mechanizmu prewencji tortur.

Czego konkretnie w sprawie łóżek-klatek domaga się RPO od ministerstwa?

Rzecznik Praw Obywatelskich poprosił resort rodziny w oficjalnym piśmie o:

• analizę problemu,
• podjęcie efektywnych działań zmierzających do eliminacji takich łóżek z domów pomocy społecznej (DPS) i placówek całodobowej opieki (PCO),
• a także o uregulowanie tej kwestii w prawie powszechnie obowiązującym.

RPO podkreśla, że skuteczne zapobieganie torturom i złemu traktowaniu wymaga nie tylko reakcji na pojedyncze przypadki, ale też zmian legislacyjnych i administracyjnych.

Dlaczego ta sprawa jest ważna także dla rodzin seniorów w DPS?

Bo dotyczy nie abstrakcyjnych standardów, lecz codziennego bezpieczeństwa osób starszych, chorych i zależnych od opieki innych. Bliscy często zakładają, że placówka działa według jasnych procedur i używa wyłącznie sprzętu, który nie narusza godności rezydenta DPS.

Sprawa pokazuje jednak, że sam sprzęt używany w placówce może być źródłem poważnego ryzyka. Dlatego temat nie sprowadza się tylko do pytania „czy personel działał w dobrej wierze”, ale do szerszego pytania: czy w ogóle taki sprzęt powinien być dopuszczony do użycia?

Seniorzy w łóżkach-klatkach - najczęstsze pytania (FAQ)

Czy chodzi o zwykłe barierki przy łóżku?

Nie. RPO opisuje łóżka przypominające klatki – z wysokimi prętami albo zamykanymi drzwiczkami – a nie standardowe zabezpieczenia przed upadkiem.

Gdzie stwierdzono taki problem?

W domach pomocy społecznej oraz placówkach całodobowej opieki podczas wizytacji prowadzonych przez Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur.

Dlaczego łóżka-klatki budzą taki sprzeciw?

Bo mogą prowadzić do nieludzkiego i poniżającego traktowania, zwiększają ryzyko nadużyć, a do tego mogą utrudniać ewakuację w sytuacji zagrożenia.

Czy używanie takich łóżek jest już wprost zakazane w Polsce?

Z komunikatu RPO wynika, że potrzebne są pilne działania i doprecyzowanie sprawy w przepisach powszechnie obowiązujących. Właśnie o to RPO zwrócił się do MRPiPS.

Kto uważa, że takie łóżka powinny zniknąć?

Nie tylko RPO. Takie stanowisko prezentują też Komitet Praw Człowieka ONZ, CPT oraz Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. tortur.

Czy inne państwa wycofały takie rozwiązania?

Tak. RPO wskazuje przykładowo, że kilka lat temu łóżka tego typu zostały ostatecznie wycofane z użycia w Czechach.

Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich