Niepełnosprawność 05-R. Do czego uprawnia orzeczenie w 2026 i 2027 roku? [Lista]

• Co oznacza symbol 05-R w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności?
• Do czego uprawnia orzeczenie 05-R w 2026 roku?
• Stopień niepełnosprawności znaczny i symbol 05-R. Jakie prawa?
• Co w praktyce oznacza tzw. grupa umiarkowana 05-R?
• Lekki stopień niepełnosprawności a symbol 05-R
• Czy symbol 05-R uprawnia do karty parkingowej?
• Na czym polega zapewnienie dostępności osobie z niepełnosprawnością ruchu?
• Czy z kodem 05-R dostanę świadczenie wspierające z ZUS-u?
• Czy orzeczenie z kodem 05-R wystarczy, aby ZUS przyznał rentę?
• Co może się zmienić w 2027 roku?
• Będzie przebudowa systemu i świadczeń

Co oznacza symbol 05-R w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności?

W orzeczeniu obok symbolu 05-R mogą być też inne kody np. 07-S czy 11-I. Prawo dopuszcza maksymalnie trzy takie symbole w dokumencie.

Do czego uprawnia orzeczenie 05-R w 2026 roku?

Zakres możliwego wsparcia zależy nie tylko od symbolu, ale też od innych elementów orzeczenia, głównie od orzeczonego stopnia. Pamiętajmy, iż w przypadku dzieci, które nie ukończyły 16 roku życia powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności (PZON) wydają orzeczenia o niepełnosprawności.

Z dostępnych form pomocy warto zwrócić uwagę na dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Obejmują one m.in.:

• przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze;

• sprzęt rehabilitacyjny;

• likwidację barier architektonicznych, barier w komunikowaniu się, barier technicznych.

Aktualnie wsparcie z PFRON obejmuje też program „Aktywny samorząd”, który oferuje pomoc m.in. w:

• zakupie i montażu oprzyrządowania do samochodu;

• zakupie protezy kończyny;

• zakupie skutera inwalidzkiego o napędzie elektrycznym;

• zamianie architektonicznie niedostępnego mieszkania na mieszkanie spełniające indywidualne kryterium dostępności.

Osoby z niepełnosprawnościami, spełniające kryteria dochodowe, mogą otrzymać pomoc w gminie, świadczoną przez ośrodki pomocy społecznej (MOPS). Są to przede wszystkim usługi opiekuńcze oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze (np., rehabilitacyjne).

Stopień niepełnosprawności znaczny i symbol 05-R. Jakie prawa?

Bez względu na kod niepełnosprawności osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym mają pierwszeństwo w dostępie do świadczeń opieki zdrowotnej. Są też uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego (215,84 zł miesięcznie) i zasiłku stałego (maksymalnie 1229 zł miesięcznie). Zasiłek pielęgnacyjny jest przyznawany bez względu na dochód. Z kolei progi dochodowe dla zasiłku stałego wynoszą: 1010 zł dla osoby samotnej lub 823 zł dla osoby w rodzinie. Takie same kryteria obowiązują też przy zasiłku okresowym i celowym.

Na jakie ulgi można liczyć w pracy? Otóż pracownicy niepełnosprawni w stopniu znacznym korzystają z dodatkowych 10 dni urlopu, krótszego czasu pracy i zwolnienia z pracy na turnus rehabilitacyjny. Dofinansowanie do zatrudnienia dla osób z niepełnosprawnością w stopniu znacznym w 2026 r. wynosi maksymalnie 2 760 zł.

Co w praktyce oznacza tzw. grupa umiarkowana 05-R?

W przypadku umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zasiłek pielęgnacyjny przysługuje, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Osoba z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i spełniająca kryteria dochodowe ma prawo do zasiłków z pomocy społecznej np. stałego i okresowego.

W pracy stopień umiarkowany (bez względu na symbol) uprawia do krótszego czasu pracy, dłużnego urlopu wypoczynkowego i zwolnienia na turnus rehabilitacyjny. Pracodawca, spełniający określone wymogi, może otrzymać do 1 550 zł miesięcznie dofinansowania do zatrudnienia pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

Lekki stopień niepełnosprawności a symbol 05-R

Pracownik z lekkim stopniem niepełnosprawności nie korzysta z prawa do dodatkowego 10-dniowego urlopu wypoczynkowego. Dofinansowanie do zatrudnienia z PFRON wynosi 575 zł. Osoba z niepełnosprawnością w stopniu lekkim może otrzymać z MOPS zasiłek okresowy czy zasiłek celowy, jeśli spełnia progi dochodowe.

Czy symbol 05-R uprawnia do karty parkingowej?

Zgodnie z przepisami, kartę parkingową wydaje się:

• osobie niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności mającej znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się;

• osobie niepełnosprawnej, która nie ukończyła 16 roku życia mającej znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się;

• placówce zajmującej się opieką, rehabilitacją lub edukacją osób niepełnosprawnych mających znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się.

Jeśli powyższe przesłanki zostaną spełnione, to osoba z niepełnosprawnością, w punkcie 9. orzeczenia orzeczeniu otrzyma wskazanie do karty parkingowej.

W przypadku umiarkowanego stopnia niepełnosprawności trzeba spełnić jeszcze jeden warunek w postaci posiadania odpowiedniego symbolu: 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 10-N (choroba neurologiczna) lub 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia). W przypadku osoby ze stopniem znacznym nie ma wymogu konkretnej przyczyny niepełnosprawności.

W praktyce zatem może się zdarzyć, iż osoba z niepełnosprawnością pomimo symbolu 05-R w orzeczeniu nie otrzyma karty parkingowej. Tak będzie, jeśli ograniczenia w poruszaniu się nie są znaczne. W każdym przypadku te kwestie ocenia się indywidualnie.

Na czym polega zapewnienie dostępności osobie z niepełnosprawnością ruchu?

Przepisy nakładają na instytucje publiczne obowiązek zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. W praktyce osobą ze szczególnymi potrzebami może być m.in. osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim czy o kulach. Urzędy powinny spełnić przynajmniej kilka warunków dostępności architektonicznej, cyfrowej, informacyjno-komunikacyjnej. Osoba ze szczególnymi potrzebami może złożyć wniosek o zapewnienie dostępności, jeżeli z powodu bariery trudno skorzystać z usługi instytucji publicznej lub jest to wręcz niemożliwe.

Czy z kodem 05-R dostanę świadczenie wspierające z ZUS-u?

Świadczenie wspierające jest skierowane do osób niepełnosprawnych, mających potrzebę wsparcia. Decyzję w tym zakresie podejmują wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności (WZON). Jeśli zatem dorosła osoba z niepełnosprawnością posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, może złożyć do WZON wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Gdy decyzja WZON stanie się ostateczna, składa się wniosek do ZUS-u. Kwota świadczenia wspierającego zależy m.in. od ilości punktów WZON. Najniższe świadczenie wspierające aktualnie wynosi 792 zł (w przypadku progu od 70 do 74 pkt), a najwyższe 4353 zł miesięcznie (95-100 pkt).

Czy orzeczenie z kodem 05-R wystarczy, aby ZUS przyznał rentę?

Nie, w celu ustalenia prawa do renty ZUS przeprowadza własne postępowanie orzecznicze. Niepełnosprawność nie zawsze oznacza bowiem niezdolność do pracy.

Co może się zmienić w 2027 roku?

Na 2027 rok przypada ustawowa weryfikacja kwot świadczeń rodzinnych m.in. zasiłku pielęgnacyjnego. Rada Ministrów zdecyduje zatem czy od listopada przyszłego roku wzrośnie wysokość zasiłku, czy też pozostanie na niezmienionym poziomie.

W tym momencie nie wiemy jeszcze w jakim zakresie zmienią się zasady dotyczące przyznawania świadczenia wspierającego. Rząd zapowiada, iż do końca roku powinien zostać przygotowany i skierowany do prac parlamentarnych projekt nowelizacji ustawy o świadczeniu wspierającym.

Będzie przebudowa systemu i świadczeń

W tym roku do resortu rodziny wpłynęła petycja w sprawie wprowadzenia ulgi w komunikacji publicznej dla osób ze znacznym, umiarkowanym i lekkim stopniem niepełnosprawności o ograniczonej mobilności poruszania. Autor petycji postulował wprowadzenie ulgi 50% dla osób o ograniczonej mobilności poruszania się. Wymienił tu:

• osoby ze stopniem niepełnosprawności (znacznym, umiarkowanym, lekkim) i chorobami wpływającymi na poruszanie się o symbolu 05-R, 10-N, 12-C, 04-O;
• kobiety w ciąży;
• osoby starsze pod warunkiem ograniczonej zdolności lub możliwości poruszania.

W odpowiedzi na petycję, Maja Nowak, Pełnomocnik rządu ds. Osób Niepełnosprawnych podkreśliła, iż ewentualne rozszerzenie katalogu uprawnień do ulg o kolejną grupę osób wiązałoby się z koniecznością rekompensowania przewoźnikom utraconych przychodów z tytułu stosowania ulgowych taryf i generowałoby dodatkowe wydatki budżetu państwa. Ponadto, podobne oczekiwania mogłyby zgłosić inne grupy osób z niepełnosprawnościami, co jeszcze zwiększyłoby ogólny koszt systemu ulg.

Pełnomocniczka przypomniała o projekcie „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności”, nad którym pracuje resort rodziny. Projekt ten zakłada przeprowadzenie pogłębionej analizy obecnego systemu orzekania o niepełnosprawności, istniejących form wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami oraz funkcjonującej infrastruktury orzeczniczej. Celem projektu jest opracowanie kompleksowego, spójnego i bardziej przejrzystego modelu systemu orzekania o niepełnosprawności, który w większym stopniu będzie odpowiadał na indywidualne potrzeby osób z niepełnosprawnościami. „Jednym z istotnych elementów tych prac będzie również analiza obecnie funkcjonujących instrumentów wsparcia oraz ich skuteczności w odniesieniu do realnych potrzeb osób wymagających szczególnego wsparcia w życiu codziennym, w tym w zakresie mobilności oraz dostępu do usług publicznych” – czytamy w udzielonej w kwietniu odpowiedzi ministerstwa.

Maja Nowak poinformowała, iż jednym z istotnych kierunków planowanych zmian jest również dążenie do uporządkowania oraz ujednolicenia systemu świadczeń i instrumentów wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami. „W tym kontekście postulaty zawarte w petycji, dotyczące wprowadzenia określonych form ulg dla osób o ograniczonej mobilności, wpisują się w szerszą potrzebę analizy oraz oceny funkcjonujących rozwiązań w zakresie wsparcia mobilności oraz kompensowania zwiększonych kosztów życia wynikających z niepełnosprawności lub innych ograniczeń funkcjonalnych” – podkreśliła wiceszefowa resortu rodziny.

O możliwości wprowadzenia ewentualnych zmian systemowych zdecydują - według ministerstwa - również przeglądy: wydatków w zakresie wsparcia osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin oraz wydatków w zakresie opieki długoterminowej z udziałem właściwych resortów.

Jak zatem widać, aktualnie trwają analizy i nie wiemy jeszcze jak miałby wyglądać planowany nowy system. Jest to proces zaplanowany na kilka lat.