Notariusze z nowym cennikiem. Rząd podnosi stawki za testamenty, spadki i nieruchomości

• Co zmieni projekt nowelizacji rozporządzenia o taksie notarialnej?
• Wyższe limity dla najdroższych czynności notarialnych
• Testamenty, spadki i pełnomocnictwa będą droższe
• Zmiany obejmą również spółki, protokoły i zarząd sukcesyjny
• Nowe zasady opłat za wypisy, poświadczenia i księgi wieczyste
• Pozostałe zmiany i cel nowelizacji

Zmiany przewiduje projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. „Ta nowa inicjatywa ustawodawcza - jak czytamy w Ocenie Skutków Regulacji (OSR) do projektu - ma charakter waloryzacyjny i dostosowujący, przy zachowaniu dotychczasowego modelu ustalania wynagrodzenia notariusza, zgodnie z którym strony czynności mogą uzgodnić wynagrodzenie niższe od maksymalnej stawki określonej w rozporządzeniu. Projekt nie wprowadza cen urzędowych ani obowiązku stosowania maksymalnych stawek, pozostawiając stronom możliwość uzgodnienia wynagrodzenia na poziomie niższym od określonego w rozporządzeniu”.

Zgodnie z art. 5 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, określa, w drodze rozporządzenia, maksymalne stawki taksy notarialnej za czynności notarialne, o których mowa w § 1, oraz maksymalne kwoty, o które może być zwiększone wynagrodzenie za dokonanie czynności notarialnych poza kancelarią notarialną, mając na względzie wartość przedmiotu i rodzaj czynności notarialnej, stopień jej zawiłości, nakład pracy notariusza, czas przeznaczony na dokonanie czynności oraz interes społeczny gwarantujący należyty dostęp do czynności notarialnych w obrocie cywilnoprawnym, a także uwzględniając, że maksymalna stawka za czynność notarialną nie może przekroczyć sześciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku, ogłaszanego do celów emerytalnych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, stosowanego poczynając od drugiego kwartału każdego roku przez okres jednego roku.

Co zmieni projekt nowelizacji rozporządzenia o taksie notarialnej?

Projekt nie zmienia podstawowych zasad ustalania maksymalnych stawek opartych na wartości przedmiotu czynności (system ad valorem). Konstrukcja określona w § 3 rozporządzenia pozostaje co do zasady niezmieniona. Korekcie podlega jedynie najwyższy przedział wartości oraz maksymalne limity wynagrodzenia dla czynności o najwyższej wartości, co ma na celu przywrócenie racjonalnego związku pomiędzy wartością czynności a dopuszczalnym wynagrodzeniem notariusza, przy jednoczesnym zachowaniu mechanizmu sztywnego limitu kwotowego chroniącego uczestników obrotu przed nieproporcjonalnym wzrostem kosztów czynności notarialnych. Jednocześnie utrzymano preferencyjne limity dla czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej, realizując społeczną funkcję regulacji polegającą na zapewnieniu dostępności czynności rodzinnych. W odniesieniu do pozostałych czynności projekt przewiduje waloryzację maksymalnych stawek ryczałtowych.

Przy ustalaniu ich wysokości przyjęto skumulowany wskaźnik inflacji od momentu wprowadzenia poszczególnych stawek do 2025 r., uwzględniając jednocześnie wzrost kosztów wykonywania zawodu notariusza, rozszerzenie zakresu obowiązków publicznoprawnych oraz konieczność zapewnienia odpowiedniej relacji pomiędzy wysokością wynagrodzenia a nakładem pracy, stopniem zawiłości czynności oraz odpowiedzialnością zawodową notariusza. Projekt nie ma charakteru generalnej reformy systemu wynagrodzeń notariuszy, lecz służy przywróceniu ekonomicznej adekwatności obowiązujących limitów.

W projekcie przewiduje się zmianę rozporządzenia poprzez:

• waloryzację maksymalnych stawek dla czynności o charakterze ryczałtowym;
• korektę najwyższego przedziału stawek ad valorem oraz podwyższenie maksymalnych limitów wynagrodzenia dla czynności o najwyższej wartości;
• utrzymanie preferencyjnych limitów dla czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej;
• aktualizację stawek za czynności spadkowe, testamentowe, poświadczeniowe, korporacyjne oraz protokoły;
• aktualizację stawek za czynności związane z zarządem sukcesyjnym;
• zmianę zasad ustalania maksymalnych stawek za wypisy, odpisy i wyciągi poprzez wprowadzenie degresywnego systemu naliczania opłat za kolejne strony dokumentu;
• wprowadzenie odrębnej maksymalnej stawki za złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej;
• aktualizację maksymalnych kwot zwiększenia wynagrodzenia za czynności wykonywane poza kancelarią notarialną.

Wyższe limity dla najdroższych czynności notarialnych

W projekcie przewiduje się zmianę najwyższych progów wartościowych służących ustalaniu maksymalnej stawki taksy notarialnej. Obecnie obowiązujący mechanizm powoduje, że przy czynnościach o bardzo wysokiej wartości dalszy wzrost wartości przedmiotu czynności nie znajduje odpowiedniego odzwierciedlenia w wysokości maksymalnego wynagrodzenia notariusza. Rozwiązanie to nie odpowiada obecnym realiom rynku nieruchomości i obrotu gospodarczego, w których znacząco wzrosła wartość nieruchomości, przedsiębiorstw oraz innych składników majątkowych.

Projekt zachowuje dotychczasową konstrukcję systemu ad valorem, jednocześnie modyfikując jego najwyższy segment poprzez:

• pozostawienie stawki dla przedziału od 2 000 000 zł do 5 000 000 zł na poziomie 6 770 zł + 0,25 % od nadwyżki ponad 2 000 000 zł;
• wprowadzenie nowego przedziału dla czynności o wartości przekraczającej 5 000 000 zł, dla których maksymalna stawka wyniesie 14 270 zł + 0,15 % od nadwyżki ponad 5 000 000 zł;
• podwyższenie maksymalnego limitu wynagrodzenia do 25 000 zł;
• utrzymanie preferencji dla czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej poprzez ustalenie odrębnego limitu wynoszącego 15 000 zł.

Zmiana ta ma na celu przywrócenie właściwej relacji pomiędzy wartością przedmiotu czynności, odpowiedzialnością notariusza oraz dopuszczalnym maksymalnym wynagrodzeniem, przy jednoczesnym zachowaniu ochronnego charakteru maksymalnych stawek.

Testamenty, spadki i pełnomocnictwa będą droższe

W zmienianym § 8 projektuje się podwyższenie maksymalnych stawek dla najczęściej wykonywanych czynności notarialnych związanych z prawem spadkowym. Zmiany uwzględniają wzrost nakładu pracy notariusza wynikający z obowiązków związanych z identyfikacją stron, oceną zdolności do dokonania czynności, analizą skutków prawnych oraz realizacją obowiązków wynikających z przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz ochrony danych osobowych.

Maksymalna stawka za sporządzenie testamentu wzrośnie do 200 zł. Dla testamentów zawierających dodatkowe rozrządzenia majątkowe przewiduje się odpowiednio:

• 300 zł za testament zawierający zapis zwykły, polecenie lub pozbawienie prawa do zachowku;
• 400 zł za testament zawierający zapis windykacyjny.

Stawka za odwołanie testamentu zostanie ustalona na poziomie 50 zł. Podwyższeniu ulegnie również maksymalna stawka za sporządzenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku – do 100 zł. Projekt zakłada także podwyższenie maksymalnych stawek za sporządzanie pełnomocnictw:

• do 100 zł w przypadku pełnomocnictwa obejmującego jedną czynność;
• do 200 zł w przypadku pełnomocnictwa obejmującego więcej niż jedną czynność.

Zmiany obejmą również spółki, protokoły i zarząd sukcesyjny

Aktualizacja stawek za czynności korporacyjne

W zmienianym § 9 proponuje się podwyższenie maksymalnych stawek za sporządzanie protokołów zgromadzeń wspólników spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, walnych zgromadzeń akcjonariuszy, walnych zgromadzeń spółdzielni oraz zebrań wspólnot mieszkaniowych.

Czynności te należą do najbardziej odpowiedzialnych czynności protokołowych wykonywanych przez notariuszy. W praktyce wymagają wcześniejszej analizy dokumentacji korporacyjnej, udziału w wielogodzinnych posiedzeniach, bieżącej oceny zgodności podejmowanych uchwał z obowiązującymi przepisami oraz sporządzenia dokumentacji o istotnych skutkach prawnych.

Projektowana waloryzacja odzwierciedla zwiększony nakład pracy oraz odpowiedzialność notariusza przy wykonywaniu tych czynności. Maksymalna stawka wyniesie:

• 900 zł za sporządzenie protokołu zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub walnego zgromadzenia spółdzielni;
• 1300 zł za sporządzenie protokołu walnego zgromadzenia akcjonariuszy;
• 500 zł za sporządzenie protokołu zebrania wspólnoty mieszkaniowej.

Aktualizacja stawek za sporządzanie protokołów i czynności depozytowe

W zmienianym § 10 zaktualizowano wysokość maksymalnych stawek za sporządzanie protokołów oraz przyjmowania dokumentów na przechowanie. Przewiduje się stawkę:

• 200 zł za sporządzenie protokołu niedojścia do skutku licytacji, przetargu lub losowania nagród;
• 200 zł za sporządzenie protokołu przyjęcia dokumentu na przechowanie;
• 50 zł miesięcznie za przechowanie każdego dokumentu;
• 400 zł za sporządzenie innego protokołu.

Projektowane rozwiązanie ma na celu ujednolicenie i uproszczenie systemu wynagrodzeń w tym zakresie.

Aktualizacja stawek za czynności spadkowe

Zmiana § 10a polega na podwyższeniu maksymalnych stawek za czynności spadkowe wykonywane przez notariuszy. Maksymalna stawka wyniesie:

• 200 zł za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia;
• 300 zł za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia obejmującego zapis windykacyjny;
• 200 zł za sporządzenie protokołu dziedziczenia;
• 600 zł za czynności dotyczące europejskiego poświadczenia spadkowego;
• 200 zł za sporządzenie projektu protokołu dziedziczenia;
• 100 zł za sporządzenie protokołu zgody na sporządzenie protokołu dziedziczenia zgodnie z projektem;
• 100 zł za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu;
• 50 zł za sporządzenie zaświadczenia o powołaniu wykonawcy testamentu.

Zmiany uwzględniają rosnący stopień skomplikowania spraw spadkowych, obowiązek korzystania z rejestrów elektronicznych oraz systemów teleinformatycznych, a także zwiększony zakres odpowiedzialności notariuszy za prawidłowość dokonywanych czynności.

Aktualizacja stawek za czynności związane z zarządem sukcesyjnym

W zmienianym § 10b projektuje się podwyższenie stawek związanych z czynnościami dotyczącymi zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Rozwiązanie uwzględnia wzrost liczby tego rodzaju czynności oraz ich znaczenie dla zapewnienia ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstw po śmierci przedsiębiorcy. Maksymalna stawka wyniesie:

• 100 zł za sporządzenie aktu powołania lub odwołania zarządcy sukcesyjnego;
• 100 zł za sporządzenie oświadczeń związanych z powołaniem lub odwołaniem zarządcy sukcesyjnego;
• 200 zł za sporządzenie protokołu powołania lub odwołania zarządcy sukcesyjnego;
• 100 zł za sporządzenie protokołu rezygnacji zarządcy sukcesyjnego.

Nowe zasady opłat za wypisy, poświadczenia i księgi wieczyste

Wprowadzenie degresywnego systemu stawek za wypisy, odpisy i wyciągi

W zmienianym § 12 proponuje się odejście od jednolitej stawki za każdą stronę dokumentu i wprowadza się degresywny system naliczania opłat. Maksymalna stawka wyniesie:

• 12 zł za każdą rozpoczętą stronę od 1 do 10;
• 10 zł za każdą rozpoczętą stronę od 11 do 20;
• 8 zł za każdą rozpoczętą stronę od 21 strony.

Rozwiązanie ma na celu zachowanie odpowiedniej relacji pomiędzy kosztami sporządzenia dokumentów a ich objętością oraz ograniczenie kosztów uzyskiwania obszernych dokumentów przez uczestników obrotu.

Zmiany dotyczące poświadczeń

Projekt w zmienianym § 13 przewiduje podwyższenie maksymalnych stawek za czynności poświadczeniowe. W szczególności:

• maksymalna stawka za poświadczenie podpisu na pełnomocnictwach i innych dokumentach wyniesie 60 zł;
• w przypadku dokumentów zawierających oznaczoną sumę pieniężną maksymalna stawka będzie odpowiadała 1/10 stawki należnej za sporządzenie aktu notarialnego, nie więcej jednak niż 500 zł.

W odniesieniu do poświadczeń zgodności odpisu z dokumentem oraz poświadczeń czasu okazania dokumentu zastosowano analogiczną degresywną skalę jak dla wypisów i odpisów.

Wprowadzenie nowej stawki za złożenie wniosku wieczystoksięgowego

W § 15c wprowadza się nową, odrębną maksymalną stawkę w wysokości 300 zł za złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej. Rozwiązanie to ma odzwierciedlać rzeczywisty nakład pracy związany z przygotowaniem, weryfikacją i elektronicznym przesłaniem wniosku do sądu wieczystoksięgowego.

Dotychczas czynność ta nie była wyodrębniona w rozporządzeniu pomimo istotnego zwiększenia zakresu obowiązków notariuszy związanych z elektronicznym składaniem wniosków wieczystoksięgowych. Sporządzenie oraz elektroniczne przesłanie wniosku wymaga przygotowania dokumentów, ich weryfikacji oraz wykorzystania systemów teleinformatycznych sądów wieczystoksięgowych.

Pozostałe zmiany i cel nowelizacji

Aktualizacja stawki za czynności niewymienione w rozporządzeniu

W projekcie przewiduje się również ustalenie jednolitej maksymalnej stawki w wysokości 400 zł za dokonanie czynności notarialnej niewymienionej w pozostałych przepisach rozporządzenia, co zapewni większą przejrzystość regulacji oraz ograniczy wątpliwości interpretacyjne.

Rozwiązanie ma charakter porządkujący i zapewnia większą przejrzystość regulacji, umożliwiając jednocześnie dostosowanie wysokości wynagrodzenia do współczesnych kosztów wykonywania nietypowych czynności notarialnych.

Aktualizacja wynagrodzenia za czynności wykonywane poza kancelarią

W zmienianym § 17 proponuje się podwyższenie maksymalnych kwot, o które może zostać zwiększone wynagrodzenie za dokonanie czynności notarialnej poza kancelarią notarialną. Maksymalna dopłata wyniesie:

• 100 zł za każdą rozpoczętą godzinę w porze dziennej;
• 200 zł za każdą rozpoczętą godzinę w porze nocnej lub w dni wolne od pracy.

Zmiana ta odzwierciedla wzrost kosztów dojazdu, czasu pracy oraz organizacji czynności wykonywanych poza siedzibą kancelarii. Projektowana regulacja nie wprowadza sztywnych cen usług notarialnych ani obowiązku pobierania wynagrodzenia w wysokości określonej w rozporządzeniu, lecz jedynie aktualizuje górne granice wynagrodzenia, pozostawiając stronom możliwość ustalenia niższej ceny za dokonanie czynności notarialnej.

W rezultacie projekt ma służyć przywróceniu równowagi pomiędzy interesem społecznym polegającym na zapewnieniu powszechnej dostępności czynności notarialnych a potrzebą zagwarantowania notariuszom możliwości wykonywania ustawowych obowiązków w warunkach odpowiadających współczesnym realiom gospodarczym. Nie ma możliwości zastosowania alternatywnych w stosunku do projektowanych rozwiązań środków, które umożliwiałyby osiągnięcie zamierzonego celu.