Posiłki profilaktyczne. Kiedy pracodawca ma obowiązek zapewnić je pracownikowi?

• Zasady przyznawania posiłków profilaktycznych – co mówią przepisy
• Posiłki profilaktyczne: wymagania i sposób ich wydawania 
• Rodzaje prac uprawniających do posiłków
• Napoje dla pracowników 

Zasady przyznawania posiłków profilaktycznych – co mówią przepisy

Zgodnie z artykułem 232 kodeksu pracy osobom, które pracują w uciążliwych warunkach pracy ze względów profilaktycznych pracodawca zobowiązany jest zapewnić odpowiednie posiłki i napoje. Ich skład jest odgórnie określony.

Pod pojęciem „warunki szczególnie uciążliwe” skrywa się intensywność czynników występujących w środowisku pracy bądź też związanych z charakterem konkretnej pracy. W przypadku, gdy któryś z tych czynników przekracza średni zakres intensywności, wtedy mamy do czynienia z „uciążliwością pracy”.

Na podstawie art. 232 kp zostały wydane przepisy wykonawcze precyzujące zasady przyznawania posiłków profilaktycznych, jak i napojów. W Rozporządzeniu Rady Ministrów (RM) z dnia 28 maja 1996 roku w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów – zawarto dane dotyczące rodzajów posiłków i napojów, w tym także wymagania, jakie powinny spełniać oraz przypadki i warunki ich wydawania. 

Posiłki profilaktyczne: wymagania i sposób ich wydawania 

Posiłek profilaktyczny powinien być wydawany w formie dania gorącego, którego wartość kaloryczna wynosi około 1000 kcal. Ponadto posiłki należy wydawać w czasie regulaminowych przerw po upływie 3-4 godzin pracy, tak aby zrównoważyć wydatek energii. 

Chcąc ustalić, ile energii zużywa pracownik na danym stanowisku, można skorzystać z pomiaru wydatku energetycznego, badanie przeprowadzają niektóre powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne oraz laboratoria, zajmujące się badaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy. 

Ciepły posiłek powinien spełniać następujące warunki w odniesieniu do wartości odżywczych i zawierać: 

• około 50-55 proc. węglowodanów; 
• około 30-35 proc. tłuszczów; 
• 15 proc. białka. 

Obowiązek zapewnienia posiłków profilaktycznych dotyczy wyłącznie pracowników, którzy wykonują pracę związaną z wysiłkiem fizycznym i są zatrudnieni na stanowiskach określonych w trybie § 5 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów, jako dające prawo do takich świadczeń. 

Jeśli pracodawca nie ma możliwości wydawania posiłków ze względów organizacyjnych bądź z uwagi na rodzaj wykonywanej przez pracownika pracy, może zapewnić pracownikom w czasie pracy: 

• korzystanie z takich posiłków w punktach gastronomicznych; 
• przyrządzanie ich przez pracownika we własnym zakresie z otrzymanych produktów; 
• dostarczenie bonów, talonów lub kuponów.

Obowiązkiem pracodawcy jest także zapewnienie odpowiednich warunków higieniczno-sanitarnych przygotowywania i spożywania posiłków i napojów.

Rodzaje prac uprawniających do posiłków

Pracodawca ma obowiązek zapewnić posiłki pracownikom wykonującym prace związane z wysiłkiem fizycznym, które powodują w ciągu zmiany roboczej określony wydatek energetyczny. Zatem pracodawca zapewnia posiłki pracownikom wykonującym prace: 

• związane z wysiłkiem fizycznym powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 2000 kcal (8374 kJ) u mężczyzn i powyżej 1100 (4605 kJ) u kobiet; 
• związane z wysiłkiem fizycznym powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, wykonywane w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10 stopni Celsjusza lub wskaźnik obciążenia termicznego (WBGT) wynosi powyżej 25 stopni Celsjusza; 
• związane z wysiłkiem fizycznym powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, wykonywane na otwartej przestrzeni w okresie zimowym; za okres zimowy uważa się okres od 1 listopada do 31 marca; 
• pod ziemią; 
• przy usuwaniu skutków klęsk żywiołowych i innych zdarzeń losowych. 

Napoje dla pracowników 

Pracodawca niezależnie od obowiązku zapewnienia napojów i posiłków regeneracyjnych, obowiązany jest także zapewnić swoim pracownikom zdatną do picia wodę lub inne napoje w nieograniczonym zakresie. Ta konieczność nie jest uzależniona panującą w miejscu pracy temperaturą czy wysiłkiem energetycznym. 

Podsumowanie: obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia pracownikom, nieodpłatnie, odpowiednich posiłków profilaktycznych wynikają wprost z przepisów Kodeksu pracy. Obowiązek ten jest wymagalny w odniesieniu do pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych. Udostępnienie pracownikom posiłków profilaktycznych jest uzależnione od stopnia uciążliwości świadczonej pracy, który ustala się m.in. na podstawie efektywnego wydatku energetycznego, jak i pracy w określonym mikroklimacie i na otwartej przestrzeni przy niskiej bądź wysokiej temperaturze otoczenia.  Dodatkowo pracodawca powinien zadbać o dostęp do napojów profilaktycznych w nieograniczonej ilości. 

Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronie głównej Infor.pl