Jak ubezwłasnowolnić osobę starszą

• Czym jest ubezwłasnowolnienie osoby starszej?
• Starość nie jest podstawą do ubezwłasnowolnienia 
• Całkowite i częściowe ubezwłasnowolnienie osoby starszej 
• Powody ubezwłasnowolnienia osoby starszej 
• Procedura ubezwłasnowolnia osoby starszej. Wniosek i dokumenty
• Postępowanie sądowe
• Opiekun osoby ubezwłasnowolnionej 
• Czas trwania i koszt ubezwłasnowolnienia osoby starszej

Czym jest ubezwłasnowolnienie osoby starszej?

Wskutek zmian zachodzących w mózgu, a także chorób wieku podeszłego, osoby starsze mogą mieć problemy w życiu  codziennym, wpływające na funkcjonowanie i podejmowanie nieoczywistych a także bardzo często nieracjonalnych decyzji. Dla rodziny seniora w wielu przypadkach jest to duże utrudnienie w sprawowaniu codziennej opieki, jak i wspólnym życiu pod jednym dachem. Rozwiązaniem jest procedura ubezwłasnowolnienia osoby starszej, w efekcie której nie może ona sama dokonywać w swoim imieniu czynności prawnych. 

Starość nie jest podstawą do ubezwłasnowolnienia 

Należy pamiętać, że starość nie stanowi podstawy do ubezwłasnowolnienia. Zaawansowany wiek jest niewystarczający, aby sąd mógł wydać postanowienie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia całkowitego bądź częściowego osoby starszej. 

Całkowite i częściowe ubezwłasnowolnienie osoby starszej 

Osobę starszą można ubezwłasnowolnić tylko w przypadku, gdy zachodzą ogólne przesłanki ubezwłasnowolnienia całkowitego i częściowego. 

• Ubezwłasnowolnienie całkowite seniora może nastąpić jeżeli w wyniku choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego bądź też innego rodzaju zaburzeń (mowa tutaj zwłaszcza o chorobie alkoholowej lub narkomanii), nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem.
• Ubezwłasnowolnienie częściowe seniora może nastąpić jeżeli w wyniku choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego bądź też innego rodzaju zaburzeń psychicznych (w szczególności nadużywania alkoholu i narkomanii), osoba starsza potrzebuje pomocy w prowadzeniu swoich spraw.

W temacie ubezwłasnowolnienia częściowego, jego celem jest ochrona interesu osobistego lub majątkowego osoby fizycznej, a także interesu jej otoczenia. Celem instytucji jest ochrona interesów osoby chorej, nie interesów władz i nie może obracać się przeciwko osobie chorej. 

Różnica między ubezwłasnowolnieniem całkowitym a ubezwłasnowolnieniem częściowym polega na tym, że w przypadku tego drugiego rozstrzygające znaczenie ma przesłanka w postaci potrzeby zapewnienia pomocy do prowadzenia spraw. Chodzi nie tylko o sprawy natury osobistej, ale także o charakterze majątkowym. 

Powody ubezwłasnowolnienia osoby starszej 

Jak już była mowa wcześniej, sam zaawansowany wiek nie stanowi podstawy do ubezwłasnowolnienia. Jeżeli taka osoba jest w stanie kierować swoim postępowaniem i nie potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw – ubezwłasnowolnienie nie jest możliwe.

Osobę starszą można ubezwłasnowolnić, gdy choroba psychiczna bądź inne jej zaburzenia, uniemożliwiają kierowanie własnym postępowaniem samodzielnie lub bez pomocy osób trzecich. Najczęściej ubezwłasnowolnia się seniorów z powodu choroby psychicznej lub innego zaburzenia psychicznego. Jest to zazwyczaj następstwem udaru mózgu, demencji, choroby Alzheimera. 

Procedura ubezwłasnowolnia osoby starszej. Wniosek i dokumenty

W przypadku ubezwłasnowolnienia osoby starszej, nie ma jednego wzoru czy strategii postępowania. Przede wszystkim konieczne jest złożenie wniosku o ubezwłasnowolnienie do sądu okręgowego – pismo powinno być dopasowane do danej osoby i jej sytuacji faktyczno-prawnej. Chcąc, aby procedura przebiegła bezproblemowo warto poprosić o pomoc adwokata, który profesjonalnie zajmie się wszystkim – między innymi zdecyduje, jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku, a także, jakie dowody przeprowadzić (dowód z zeznań świadków, dowód z nagrań). Uzasadnienie wniosku o ubezwłasnowolnienie seniora powinna charakteryzować czytelność, zwięzłość oraz powinno znaleźć się w nim odwołanie do dowodów. Dobrze jest do wniosku załączyć dokumentację medyczną. Ponadto uiszcza się zaliczkę na poczet wynagrodzenia biegłego psychiatry bądź neurologa i psychologa. 

Postępowanie sądowe

Wniosek o ubezwłasnowolnienie osoby starszej należy złożyć do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której dotyczy. W braku miejsca zamieszkania będzie to sąd miejsca jej pobytu. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić: 

• małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie; 
• krewni w linii prostej oraz rodzeństwo; 
• przedstawiciel ustawowy.

Poza uczestnikami, postępowanie toczy się przy udziale prokuratora. Po złożeniu wniosku na wstępnym etapie postępowania odbywa się wysłuchanie osoby, której dotyczy wniosek w obecności biegłego psychologa i psychiatry lub neurologa w zależności od stanu zdrowia. W przypadku, gdy osoba, której dotyczy wniosek nie stawi się na rozprawę sąd może zarządzić przymusowe doprowadzenie jej przez policję. Następnie sąd zleca biegłym sporządzenie opinii, w której wskażą czy stan zdrowia osoby ubezwłasnowolnionej powoduje, że nie może ona kierować swoim postępowaniem. W toku postepowania sąd przesłucha także uczestników postępowania oraz może przesłuchać wskazanych przez wnioskodawcę świadków. 

Opiekun osoby ubezwłasnowolnionej 

Odpis prawomocnego postanowienia przesyłany jest sądowi opiekuńczemu w celu ustanowienia opiekuna i zapewnieniu opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie. Opiekunem powinien zostać przede wszystkim małżonek, a w jego braku ojciec lub matka. Jeżeli nie ma takich osób, sąd opiekuńczy zwraca się do właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej celem wskazania osoby, której opieka mogłaby być powierzona. 

Czas trwania i koszt ubezwłasnowolnienia osoby starszej

Postępowanie sądowe w sprawie o ubezwłasnowolnienie trwa od kilkunastu tygodni do kilkunastu miesięcy. Zdarzają się przypadki, że sprawa może trwać latami – uzależnione  jest to stopniem skomplikowania danej sprawy, przedstawionych dowodów, jak i samej postawy choroby starszej, która może przekonywać sąd, że jest w stanie samodzielnie i świadomie kierować swoim postępowaniem.

Na koszty postępowania o ubezwłasnowolnienie, składają się koszty sądowe (opłata sądowa plus biegli) – wynoszą kilkaset złotych. Wynajęcie adwokata, to koszt w granicach od kilkaset do kilku tysięcy złotych – uwarunkowane jest to  stopniem skomplikowania danej sprawy.