REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

REKLAMA

REKLAMA

Czynny żal to dążenie sprawcy czynu zabronionego do naprawienia wyrządzonej szkody lub zapobieżenia skutkom swojego zachowania. Jego konsekwencją może być złagodzenie konsekwencji związanych z popełnieniem czynu karalnego.


W instytucji czynnego żalu przejawia się ochrona interesu finansowego państwa lub samorządu terytorialnego poprzez rezygnację z zastosowania represji karnej wobec sprawcy czynu zabronionego za cenę wyrównania uszczerbku finansowego na skutek zwrotu uszczuplonej należności publicznoprawnej [2].

REKLAMA

REKLAMA

Podmioty uprawnione do złożenia i odbioru zawiadomienia

Zawiadomienie o dokonaniu czynu zabronionego (samodenuncjacja) odnosi się do przestępstwa skarbowego i wykroczenia skarbowego. Może jej dokonać każdy, kto popełnił taki czyn w formie sprawstwa lub w innej prawnokarnie relewantnej postaci przyczynił się do jego zaistnienia.[3]

Przesłanki uchylenia karalności

REKLAMA

W instytucji czynnego żalu, nie są istotne motywy i pobudki, jakimi się kieruje zawiadamiający. Pobudki mogą być rozmaite, począwszy od skruchy do strachu przed karą i są dla ustawodawcy obojętne. Sprawca musi mieć natomiast zarówno świadomość popełnienia czynu, jak również musi działać w celu ujawnienia przestępstwa organom powołanym do ścigania.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Gdy sprawca nie ma świadomości popełnienia przestępstwa i działanie jego nie ma na celu ujawnienia przestępstwa, nie może liczyć na uwolnienia się od odpowiedzialności karnej w trybie instytucji „czynnego żalu”. Za takim stanowiskiem przemawia wykładnia gramatyczna i funkcjonalna tej instytucji [4].

Zobacz: Dobrowolne odstąpienie od popełnienia przestępstwa


Zapewnienie przez ustawę bezkarności sprawcy nie anuluje samego faktu popełnienia czynu zabronionego. Nie jest to więc ani okoliczność wyłączająca bezprawność czynu (kontratyp), ani też okoliczność wyłączająca winę. Uchylenie karalności następuje z mocy samego prawa. Jest ono obligatoryjne i niezależne od uznania czy zgody właściwego organu procesowego, nie stanowi więc instytucji odstąpienia od wymierzenia kary [5].


Osoba, która skorzystała z czynnego żalu w trybie art. 16 KKS, może być następnie powołana w charakterze świadka w postępowaniu przeciwko innym współuczestnikom czynu, o których doniosła, sama nie podlegając karze. Będzie to zatem swoisty świadek koronny, co do którego proces już się skutecznie nie toczy, a który dostarcza dowodów przeciw pozostałym uczestnikom zdarzenia stanowiącego czyn zabroniony.

Uregulowanie należności publicznoprawnej


Zakres koniecznych obowiązków wymaganych dla skutecznego czynnego żalu normuje art. 16 § 2 i 3 KKS. Wskazuje się tu na uregulowanie należności publicznoprawnej uszczuplonej popełnionym czynem zabronionym. Obecne brzmienie przepisu art. 16 § 2 KKS nie stwierdza, by należność uiścił sam sprawca, ustanawia się jedynie obowiązek, by dokonano uregulowania uszczuplonej należności publicznoprawnej bez wskazania, iż obowiązek ten ma wykonać sam sprawca. Może zatem dokonać tego osoba trzecia, przy czym w dokumencie, który stanowić będzie podstawę uznania za zrealizowany obowiązek zakreślony art. 16 § 2 zd. 1 KKS, winien być wskazany cel należności.

Zobacz: Kodeks Karny skarbowy

Nie wydaje się jednak, aby de lege lata dokument stwierdzający uregulowanie należności miał opiewać na sprawcę, może być wystawiony na osobę trzecią, przy wskazaniu w nim, że dotyczy należności konkretnej osoby. Należność powinna być uregulowana w całości i wprawdzie z art. 53 § 27 KKS wynika, iż należnością uszczuploną jest kwota, od której uiszczenia lub zadeklarowania sprawca się uchylił, to na gruncie ustawodawstwa podatkowego zakłada się, że nie uiszczony podatek staje się zaległością, od której liczone są odsetki, a wpłaty nie pokrywające w całości tych sum zaliczane są ex lege proporcjonalnie na rzecz zaległości i odsetek, co oznacza, iż wpłata całej sumy odpowiadającej nie wpłaconemu w terminie podatkowi nie będzie w istocie oznaczała uiszczenia całej uszczuplonej należności6. Zastanawiać może prawidłowość tego rodzaju interpretacji w świetle samej definicji należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym, za którą uważa się liczbowo określoną kwotę pieniężną, od której uiszczenia lub zadeklarowania uiszczenia w całości lub w części osoba zobowiązana uchyliła się, a uszczerbek finansowy rzeczywiście nastąpił (art. 53 § 27 KKS).


Przepadek rzeczy


Jeżeli czyn nie polega na uszczupleniu należności, ale jest zagrożony obligacyjnie przepadkiem rzeczy (art. 30 § 2-6 KKS), zgłaszający powinien złożyć te przedmioty, a w razie niemożności ich złożenia uiścić ich równowartość, przy czym tę ostatnią już w terminie zakreślonym przez organ, który nakłada nań stosowny obowiązek (art. 16 § 2 zd. 2 KKS). Zastosowanie winien tu także znaleźć art. 14 KKS. Obowiązek uiszczenia równowartości nie może jednak dotyczyć przedmiotów, którymi dysponowanie jest zabronione, czyli przedmiotów, których wytwarzanie, posiadanie, obrót, przewóz, przenoszenie lub przesyłanie jest zabronione (art. 16 § 2in fine KKS w zw. z art. 29 § 4 KKS). Uiszczenie równowartości przedmiotów podlegających przepadkowi, za wyjątkiem art. 29 pkt. 4 KKS dotyczy także sytuacji, gdy przedmioty podlegające przepadkowi mogą ulec szybkiemu zniszczeniu lub zepsuciu, ich przechowywanie byłoby połączone z niewspółmiernymi lub nadmiernymi trudnościami albo powodowałoby znaczne obniżenie ich wartości (art. 16 § 3 KKS). W takim przypadku organ postępowania przygotowawczego nakłada na sprawcę obowiązek uiszczenia równowartości pieniężnej tych przedmiotów. Obowiązek złożenia równowartości przedmiotu przepadku jest spełniony (w całości lub części) także wtedy, gdy w wyniku zawiadomienia zgłoszonego przez sprawcę i ujawnienia miejsca tych przedmiotów zostały one zajęte przez organ ścigania[7].

Wyłączenie stosowania czynnego żalu


Zgodnie z art. 16 § 6 pkt. 1 KKS czynnego żalu nie stosuje się wobec prowokatora, którego od podżegacza odróżnia cel działania, jakim jest skierowanie postępowania karnego przeciwko nakłonionemu[8]. Zważywszy, iż przepis ten dotyczy także wykroczeń skarbowych, należy uznać, że jest to wyjątek od zasady, iż podżegacz nie odpowiada za tego rodzaju czyny zabronione[9].
W art. 16 § 6 pkt. 2 KKS wyłączono możliwość stosowania instytucji czynnego żalu w stosunku do sprawcy, który zorganizował grupę albo związek mający na celu popełnienie przestępstwa skarbowego lub popełnianie wykroczeń skarbowych, albo taką grupą lub związkiem kierował. Jeżeli w przypadku przestępstwa skarbowego wystarczy popełnienie jednego czynu, aby organizujący nie mógł skorzystać z dobrodziejstwa tej instytucji, to w przypadku wykroczeń skarbowych musi być ich więcej niż jedno. Jednakże sprawca będzie mógł nie podlegać karze, jeżeli dokona zawiadomienia ze wszystkimi członkami grupy lub związku [10].

Zgodnie z nowym brzmieniem znowelizowanego art. 16 § 6 pkt. 1 i 2 KKS instytucji czynnego żalu nie stosuje się do sprawcy kierowniczego oraz polecającego.


Zawiadomienie nie wywołuje skutków również wtedy, jeśli złożone zostanie po rozpoczęciu przez organ ścigania czynności służbowych, zwłaszcza przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia czynu. Jak zauważa T. Grzegorczyk [11], przez przeszukanie należy tu rozumieć zarówno przeszukanie jako czynność karnoprocesową jak i przeszukanie przewidziane w ustawach związanych z przedmiotem regulacji zawartej w kodeksie karnym skarbowym, a więc np. w ustawie o kontroli skarbowej [12]. Czynnością sprawdzającą jest zaś zarówno czynność podejmowana w trybie KPK, jak i np. w trybie OrdPU [13] Natomiast kontrolą może być kontrola celna, dewizowa, skarbowa, jak i kontrola wynikająca z przepisów ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych. W odróżnieniu jednak od ustawy karnej skarbowej [14], dla której cel kontroli był obojętny [15], obecnie wymaga się, by była to kontrola zmierzająca do ujawnienia czynu. Oznacza to jednak możliwość skutecznego zgłoszenia czynnego żalu w trakcie kontroli o celu innym niż wskazany w art. 16 § 5 pkt 2 KKS, jeśli zawiadamiający rzeczywiście wie, iż kontrola ta nie służy ujawnieniu popełnionego przestępstwa lub wykroczenia skarbowego i że organ nie ma jeszcze wyraźnie udokumentowanej wiadomości o czynie, o którym chce zawiadomić.
Jeżeli kontrola czy przeszukanie nie ujawniły czynu zabronionego, to po zakończeniu tych czynności sprawca może zawiadomić o popełnionym delikcie skarbowym ze skutkiem w postaci skorzystania z czynnego żalu, jako że czynność organu nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn (art. 16 § 5 pkt. 2 in fine). To samo odnieść należy do sytuacji, gdy zawiadamia on po kontroli (przeszukaniu) o czynie innym niż wykryto w toku tych czynności16.

1I. Michalski, Komentarz do kodeksu karnego skarbowego. Tytuł I „Przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe”, Warszawa 2000, s. 40.
2W. Kotowski, B. Kurzępa, Kodeks karny skarbowy. Komentarz. Warszawa 2006, s. 67.
3Z. Siwik, Systematyczny komentarz do ustawy karnej skarbowej. Część ogólna, Wrocław 1993, s. 126-127.
4A. Zając, Instytucja czynnego żalu. Gazeta Sądowa 1997, nr 7, s.10-11.
5Z. Siwik: Systematyczny komentarz... op. cit., s. 125.
6T. Grzegorczyk, Kodeks karny skarbowy. Komentarz. Wyd. II, Warszawa 2001, s. 134.
7 Uchwała SN z 30.6.1973r., VI KZP 12/73, OSNKW 1/1973.
8 Nie chce on dokonania czynu zabronionego, tylko spowodowania odpowiedzialności karnej osoby, którą skłonił do jego popełnienia.
9J. Michalski, Komentarz do kodeksu …, s. 41.
10J. Sawicki, Zaniechanie ukarania sprawcy w prawie karnym skarbowym, (w:) L. Boginia (red.), Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego, Tom IX, Wrocław 2001, s. 354.
11T. Grzegorczyk, Kodeks karny skarbowy..., s. 135-136.
12 Ustawa z 28.9.1991 r. o kontroli skarbowej (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 65 ze zm.), dalej: KontrSkU.
13 Art.272 i następne ustawy z 29.8.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: OrdPU.
14 Ustawa z 26.10.1971 r. - ustawa karna skarbowa (tj. Dz.U. z 1984 r. Nr 22, poz. 103 ze zm.), dalej: UKS.
15T. Grzegorczyk, Instytucja czynnego żalu..., s. 53.
16T. Grzegorczyk, Instytucja czynnego żalu..., s. 54.

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Prawo
W 2027 roku ważne decyzje. Ile powinny wynosić zasiłki i kryteria dochodowe?

Na 2027 rok przypada ustawowa weryfikacja kwot kryteriów dochodowych i świadczeń z pomocy społecznej, a także zasiłków rodzinnych. Weryfikacja nie oznacza automatycznej podwyżki. Eksperci wskazują jednak na potrzebę znacznego podniesienie wysokości aktualnych progów i zasiłków dla rodzin.

Praca po osiągnięciu wieku emerytalnego – podatki, składki, prawo pracy. Jak zatrzymać w firmie doświadczonych pracowników?

Znasz ten moment? Najlepsza księgowa, technolog albo handlowiec z trzydziestoletnim stażem mówi, że w przyszłym roku „przechodzi na emeryturę”. Pierwsza myśl: kto go zastąpi? Tymczasem ta rozmowa wcale nie musi kończyć się pożegnaniem. Z badania GeeX 2026, które przeprowadziliśmy jako Enpulse we współpracy z SGH, wynika, że co drugi przedstawiciel pokolenia X dopuszcza pracę po osiągnięciu wieku emerytalnego. To osoby otwarte na dalszą pracę, jeśli stworzymy im odpowiednie warunki. Przepisy tego nie blokują. Przewidują nawet zachęty, o których wielu pracodawców nie wie.

5 lat więzienia za fałszywe zdjęcie z AI. Nowe przepisy kodeksu karnego przeciw intymnym deepfake'om i przemocy w sieci [projekt]

Ministerstwo Sprawiedliwości informuje, że rozpowszechnianie fałszywych materiałów intymnych bez zgody osoby przedstawionej na zdjęciu lub nagraniu ma być jednoznacznie karalne. Nowe przepisy mają również skuteczniej chronić dzieci przed przestępstwami seksualnymi w internecie, w tym przed zagrożeniami związanymi z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Takie rozwiązania przewiduje projekt nowelizacji Kodeksu karnego przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości (druk nr 3268). Nad projektem trwają prace w Sejmie. Co ciekawe projekt został wniesiony do Sejmu jako projekt poselski.

ePUAP znowu działa. Ministerstwo Cyfryzacji zapewnia o wzmacnianiu bezpieczeństwa po cyberataku

Po wykrytym 10 listopada cyberataku na system ePUAP zostało przywrócone jego pełne działanie. Ministerstwo Cyfryzacji zapewnia, że system działa w pełnym zakresie, wszystkie usługi są dostępne i stale monitorowane. System został sprawdzony pod kątem bezpieczeństwa i stabilności działania.

REKLAMA

Zwierzęta w wynajmowanym mieszkaniu – co mówi prawo. Teoretycznie problemów nie ma. A w praktyce? Wyższa kaucja i odpowiedzialność za szkody

Dane Eurostatu z badania ankietowego EU-SILC od lat wskazują, że w Polsce około 5% ludności zasiedla lokum wynajmowane na wolnym rynku. Innymi słowy, co dwudziesty mieszkaniec naszego kraju wynajmuje za rynkowy czynsz mieszkanie od osoby prywatnej lub firmy. Inne ciekawe statystyki mówią, iż mieszkańcy naszego kraju posiadają około 8 milionów psów. Liczba kotów jest zbliżona. Nie wiemy czy najemcy rzadziej niż przeciętnie posiadają zwierzęta domowe. Być może tak. W każdym razie najem mieszkania przez osobę ze zwierzęciem domowym pozostaje dość problematycznym tematem. Niektórzy właściciele lokali mieszkalnych w ogóle nie wyrażają zgody na podpisanie umowy z osobą, która posiada zwierzęta domowe - zwłaszcza większe, takie jak psy i koty. W innych przypadkach zgoda właściciela „M” może zależeć od wyższej kaucji. Czy takie praktyki są dopuszczalne? Odpowiedzi udziela Leszek Markiewicz prowadzący warszawską agencję nieruchomości (NieruchomosciSzybko.pl).

Dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych z problemami? NIK wskazuje liczne nieprawidłowości

W latach 2023–2025 z turnusów rehabilitacyjnych skorzystało ponad 277 tys. osób, PFRON przeznaczył na ten cel ponad 500 mln zł. Choć „wyjazdy po zdrowie” cieszą się zainteresowaniem, to system ich organizacji i finansowania wymaga poprawy - oceniła Najwyższa Izba Kontroli.

Wyżywienie osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych – interwencja RPO

W mijającym roku Rzecznik Praw Obywatelskich kilkakrotnie zwracał się do Ministra Sprawiedliwości w zakresie urealnienia stawek minimalnych wyżywienia osób osadzonych w aresztach śledczych i zakładach karnych mając na względzie powszechnie odczuwalny wzrost cen żywności. Aktualnie obowiązujące przepisy znacznie ograniczają możliwość przygotowania posiłków o odpowiedniej jakości.

AI napędza rynek pracy IT. Te specjalizacje są dziś najbardziej poszukiwane

Sektor IT stopniowo wraca do rekrutacji. Najbardziej poszukiwani są specjaliści od analizy danych, rozwiązań chmurowych, cyberbezpieczeństwa i AI. Słabnie popyt na testerów manualnych i pracowników podstawowego wsparcia technicznego – wynika z raportu Grafton Recruitment.

REKLAMA

Digital Fairness Act – Akt o Sprawiedliwości Cyfrowej i nowe prawo konsumenckie w erze AI

Digital Fairness Act, nazywany po polsku Aktem o Sprawiedliwości Cyfrowej, to jedna z najważniejszych planowanych zmian dla e-commerce, platform internetowych, influencerów i firm rozwijających usługi oparte na sztucznej inteligencji. Komisja Europejska chce dostosować prawo konsumenckie do realiów handlu online, automatyzacji zakupów, personalizacji ofert i rosnącej roli algorytmów. Dla konsumentów oznacza to większą przejrzystość i ochronę, a dla przedsiębiorców – nowe obowiązki związane z projektowaniem usług cyfrowych, komunikacją marketingową i obsługą klienta.

Uchwała trzech Izb Sądu Najwyższego z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) a stosowanie wyroku TK SK 140/20

18 listopada 2026 r. połączone trzy Izby Sądu Najwyższego podjęły uchwałę w sprawie III CZP 41/26. Rozstrzygnięcie dotyczy skutków prawnych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które nie zostały opublikowane w Dzienniku Ustaw. Kwestia ta ma szczególne znaczenie dla emerytów zamierzających dochodzić swoich praw na podstawie wyroku TK z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20.

Zapisz się na newsletter
Najlepsze artykuły, najpoczytniejsze tematy, zmiany w prawie i porady. Skoncentrowana dawka wiadomości z różnych kategorii: prawo, księgowość, kadry, biznes, nieruchomości, pieniądze, edukacja. Zapisz się na nasz newsletter i bądź zawsze na czasie.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

REKLAMA