Kategorie

Rodzina toczy spór o spadek. Czy da się tego uniknąć?

Santana Nowak
Specjalistka w zakresie prawa cywilnego, posiadająca bogate doświadczenie zawodowe w wielu dziedzinach prawa
Testament jest jedynym i wyłącznym wyrażeniem woli, kształtującym sytuację majątkową spadkobierców względem szeroko rozumianego majątku spadkodawcy./Fot. Shutterstock
Testament jest jedynym i wyłącznym wyrażeniem woli, kształtującym sytuację majątkową spadkobierców względem szeroko rozumianego majątku spadkodawcy./Fot. Shutterstock
Śmierć bliskiej osoby może przysporzyć wiele problemów w rodzinie zwłaszcza jeśli w skład masy spadkowej wchodzi jakaś nieruchomość. Natomiast można tego uniknąć poprzez sporządzenie testamentu, który jest jedynym i wyłącznym wyrażeniem woli, kształtującym sytuację majątkową spadkobierców względem szeroko rozumianego majątku spadkodawcy.

Czym jest testament?

Najprościej mówiąc jest to czynność prawna bądź dokument, w którym zawarte jest oświadczenie woli testatora na wypadek jego śmierci.

W świetle prawa cywilnego testament może sporządzić i odwołać tylko osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych - oznacza to, że sporządzenie testamentu przez osobę niepełnoletnią lub osobę ubezwłasnowolnioną powoduje bezwzględną nieważność testamentu.

Polecamy: Darowizny, testamenty, spadki (PDF)

W jaki sposób należy prawidłowo sporządzić testament?

Istnieje kilka sposobów na sporządzenie testamentu. Najpopularniejszym sposobem sporządzenia testamentu jest testament własnoręczny czyli holograficzny. Należy przy tym pamiętać, że o skuteczności takiego testamentu decydują następujące przesłanki:

  1. Spadkodawca sporządzający testament własnoręczny powinien osobiście napisać go w całości własnym pismem ręcznym. Oznacza to, że niedopuszczalne jest sporządzenie takiego testamentu na komputerze lub innym urządzeniu elektronicznym. Przy sporządzeniu testamentu własnoręcznego nie ma znaczenia czy testator użyje w tym celu długopisu, pióra czy też innego tego rodzaju przedmiot - ważne jest zachowanie naturalnych linii pisma. Bez znaczenia jest również na jakim przedmiocie testator sporządzi swoje oświadczenie woli - może to być zwykła kartka papieru.
  2. W przypadku sporządzenia testamentu własnoręcznego istotne jest aby, oświadczenie woli spadkodawcy zostało opatrzone jego własnoręcznym podpisem, który powinien być umieszczony pod tekstem testamentu oraz datą sporządzenia testamentu.

Testament własnoręczny/Fot. Santana Nowak


Testament może zostać również sporządzony w formie aktu notarialnego. Przy dokonywaniu czynności notarialnej notariusz obowiązany jest przede wszystkim ustalić tożsamość osoby zamierzającej sporządzić testament - odbywa się to najczęściej na podstawie okazanego dowodu osobistego. Testament w formie aktu notarialnego w swojej komparycji powinien zawierać m.in. numer Repertorium A pod którym został wpisany sporządzony akt notarialny, datę i miejsce jego sporządzenia oraz imię, nazwisko i siedzibę kancelarii notariusza, a także dane osobowe stron stawających do aktu. W dalszej części akt zawiera rozrządzenie testamentowe obejmujące m.in. powołanie spadkobiercy - przy czym osoba powołana do całości lub części spadku musi być przez testatora określona w sposób umożliwiający jej identyfikację.

Testament może zawierać także wydziedziczenie - oznacza to pozbawienie uprawnionego prawa do zachowku wówczas gdy zachodzą ku temu ustawowe przesłanki - w oparciu o art. 1008 Kodeksu cywilnego spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego - chodzi tu przede wszystkim o długotrwałe działanie podejmowane w sposób umyślny, którego przykładem może być m.in. prowadzenie nagannego stylu życia, czerpanie korzyści z działalności przestępczej np. z nierządu, alkoholizm, czy też narkomania.

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci - dotyczy to  na przykład naruszenia nietykalności cielesnej, spowodowania utraty wzroku, słuchu, mowy, innego ciężkiego kalectwa, pomówienia lub zniewagi.

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych - oznacza zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych, a także brak zainteresowania sprawami rodzinnymi, uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego.

Pomimo, iż przepisy prawa cywilnego umożliwiają wydziedziczenie to jednak spadkodawca zobowiązany jest w sposób jednoznaczny i niebudzących najmniejszych wątpliwości wyraźnie określić przyczyny swojego rozrządzenia pozbawiającego uprawnionego prawa do zachowku - inaczej mówiąc powinien skonkretyzować jakie zachowanie uprawnionego przyczyniło się do jego wydziedziczenia.

Dokonując sporządzenia testamentu notarialnego należy pamiętać, że nie wymienia się w nim poszczególnych składników majątkowych - można to zrobić jedynie w drodze zapisu windykacyjnego.

Warto pamiętać, że sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego umożliwia zarejestrowanie sporządzonego testamentu w notarialnym rejestrze testamentów tzw. NORT prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną, którego celem jest zmniejszenie ryzyka, że testament pozostanie po śmierci spadkodawcy nieujawniony lub odnaleziony z opóźnieniem. Rejestr może także umożliwić odszukanie testamentu, gdy jego sporządzenie albo miejsce przechowywania nie są całkowicie pewnie - należy w tym celu złożyć wniosek o poszukiwanie informacji w notarialnym rejestrze testamentów, którego wzór przedstawiam poniżej:

Wniosek o poszukiwanie informacji w Notarialnym Rejestrze Testamentów

Co istotne, osoba ubiegająca się o poszukiwanie informacji w notarialnym rejestrze testamentów do wniosku musi załączyć odpis skrócony aktu zgonu testatora - nie dotyczy to jednak samego testatora, który składa wniosek o poszukiwanie sporządzonych przez niego testamentów.


Spadkodawca może sporządzić testament  także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego - jest to tzw. testament allograficzny inaczej urzędowy.

W celu sporządzenia testamentu allograficznego należy złożyć wniosek o sporządzenie protokołu zawierającego ostatnią wolę spadkodawcy. We wniosku spadkodawca powinien wskazać imię i nazwisko, adres zamieszkania świadków, którzy będą uczestniczyć w sporządzeniu testamentu allograficznego, a także przedłożyć dowód wniesienia opłaty skarbowej.

Przy czym spadkodawca musi wziąć pod uwagę, iż świadkiem nie może być osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych, osoba niewidoma, głucha lub niema, niepotrafiąca czytać ani pisać, nie władająca językiem, w którym spadkodawca sporządza testament, skazana prawomocnie wyrokiem sądowym za składanie fałszywych zeznań czy też osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Nie może być również świadkiem małżonek spadkodawcy, jego krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające ze spadkodawcą w stosunku przysposobienia.

Oświadczenie spadkodawcy powinno być spisane w protokole na okoliczność sporządzenia testamentu allograficznego, który następnie odczytuje się spadkodawcy w obecności dwóch świadków. Po odczytaniu protokołu testamentu urzędowego konieczne jest także jego podpisanie przez spadkodawcę, świadków oraz osobę urzędową, wobec której wola spadkodawcy została oświadczona.

Należy także pamiętać o tym, aby w protokole, w którym spisane zostaje oświadczenie woli spadkodawcy, wpisana została data sporządzenia protokołu (dzień, miesiąc i rok dokonania tej czynności.

W przypadku niezachowania któregoś z omówionych powyżej wymogów formalnych, testament urzędowy będzie nieważną czynnością prawną.

Protokół na okoliczność sporządzenia testamentu alograficznego


Przepisy prawa cywilnego umożliwiają także sporządzenie testamentu ustnego w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności są nimi obawa rychłej śmierci istniejąca w chwili sporządzenia testamentu (np. gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia, uczestnictwo w wypadku), lub gdy spadkodawca nie ma możliwości sporządzenia testamentu zwykłego (np. w wyniku katastrofy żywiołowej. Istota sporządzenia tego testamentu sprowadza się do oświadczenia złożonego w formie ustnej w obecności co najmniej  trzech świadków. Treść testamentu ustnego może zostać stwierdzona poprzez spisane oświadczenia ostatniej woli spadkodawcy przez któregoś ze świadków lub przez jedną z osób uczestniczących w czynności testowania ze wskazaniem dokładnej daty i miejsca zarówno samego oświadczenia woli spadkodawcy jak i pisma, które powinno zostać podpisane przez spadkodawcę oraz świadków - należy przy tym pamiętać, że musi to nastąpić przed upływem roku od jego złożenia. W przypadku gdy w okolicznościach sprawy nie nastąpiło stwierdzenie treści testamentu ustnego poprzez spisanie oświadczenia spadkodawcy istnieje możliwość jego stwierdzenia przez zgodne zeznania co najmniej dwóch świadków testamentu złożone przed sądem w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku.

Testament można również sporządzić podróżując polskim statkiem morskim lub powietrznym czyli tzw. testament podróżny polegający na tym, że testator oświadcza swoją wolę na wypadek śmierci przed dowódcą danego statku lub jego zastępcą w obecności dwóch świadków. Kluczowe jest, aby pismo zawierające treść testamentu podróżnego zostało sporządzone przez dowódcę statku bądź jego zastępcę ze wskazaniem dokładnej daty. Po czym zostaje ono odczytane osobiście przez dowódcę lub jego zastępcę oraz podpisane przez spadkodawcę, świadków testamentu a także dowódcę statku lub jego zastępcę.

Polecamy serwis: Testament

Czy możliwe jest unieważnienie testamentu?

Tak, zarzut nieważności może zostać skutecznie podniesiony tylko wówczas, gdy testament został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści, lub pod wpływem groźby. Możliwość powoływania się na nieważność testamentu wynikającą z wystąpienia wady oświadczenia woli testatora przy sporządzeniu testamentu jest ograniczona terminem tj. do 3 lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a także w każdym razie do 10 lat od otwarcia spadku - po upływie tego czasu nikt nie może powoływać się na nieważność testamentu wynikającą ze sporządzenia pod wpływem wady oświadczenia woli, w konsekwencji czego nieważny testament będzie wywoływał wszelkie skutki prawne związane z jego sporządzeniem. Co ważne, nie wystarczy samo wystąpienie okoliczności uzasadniających unieważnienie testamentu - zarzut nieważności musi zostać udowodniony przez osobę, która uważa, że oświadczenie woli spadkodawcy, będące podstawą dziedziczenia jest nieważne. 

Santana Nowak
Specjalistka w zakresie prawa cywilnego, posiadająca bogate doświadczenie zawodowe w wielu dziedzinach prawa.
W ramach dotychczasowej współpracy z renomowanymi kancelariami prawnymi praktyka zawodowa pozwoliła jej ugruntować i poszerzyć zdobytą wiedzę teoretyczną, a także wzbogacić dotychczasowe kwalifikacje o umiejętności w dziedzinie pozasądowego lub sądowego rozwiązywania sporów prawnych.
Szczególnym przedmiotem jej zainteresowań jest prawo spadkowe.
Na co dzień w swojej praktyce zapewnia stałe merytoryczne i praktyczne wsparcie w Kancelarii Notarialnej.

Polecamy naszą publikację z której dowiesz się więcej na temat darowizn, spadków i testamentów >>
Darowizny, testamenty, spadki. Prawidłowe zapisy. Przykładowe wzory
Darowizny, testamenty, spadki. Prawidłowe zapisy. Przykładowe wzory
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    22 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Renta rodzinna dla studenta pierwszego roku za wrzesień

    Renta rodzinna dla studenta pierwszego roku również za wrzesień? To możliwe, ale trzeba pamiętać o formalnościach. Termin upływa 30 września.

    Sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji starszych niż 30 lat

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie 16 września 2021 r. Co z umorzeniem spraw o stwierdzenie nieważności decyzji starszych niż 30 lat?

    Świadczenie pielęgnacyjne a śmierć dziecka

    Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku śmierci dziecka z niepełnosprawnością. Czy przepisy ulegną zmianie?

    1000 plus – dla kogo?

    1000 plus. Dla kogo przewidziano wsparcie w ramach rodzinnego kapitału opiekuńczego? Prezentujemy najważniejsze założenia.

    Zadośćuczynienie za naruszenie więzi rodzinnej - nowe przepisy

    Przepisy dotyczące zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnej weszły w życie. Jakie sytuacje obejmują?

    Zmiany w "500 plus" - nowelizacja uchwalona

    Zmiany w "500 plus" mają dotyczyć przejęcia przez ZUS obsługi programu. Wniosek złożymy tylko elektronicznie. Nowelizacja została uchwalona przez Sejm.

    Punkty spisowe w placówkach ZUS

    Punkty spisowe w placówkach ZUS powstaną w całej Polsce. Jaką pomoc będzie można w nich uzyskać?

    Opieka nad seniorem w miejscu zamieszkania

    Opieka nad seniorami ma być świadczona w miejscu zamieszkania. Rząd planuje zmiany w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej.

    Przepisy antylichwiarskie na stałe?

    Przepisy antylichwiarskie zostały uwzględnione w tzw. ustawach covidowych. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nową stałą regulacją.

    ZUS przejmie obsługę 500 plus [WYWIAD]

    ZUS ma przejąć obsługę programu "500 plus"? Czy jest na to gotowy? O szczegółach mówił PAP wiceprezes ZUS Włodzimierz Owczarczyk.

    PE o wolności mediów i praworządności w Polsce

    Parlament Europejski przyjął w rezolucję zatytułowaną "Wolność mediów i dalsze pogarszanie się praworządności w Polsce".

    Nowelizacja KPA a odszkodowania

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie. Czy właściciele nieruchomości będą dochodzić odszkodowań przed ETPC?

    Czas pracy - od kiedy?

    Czas pracy budzi szereg wątpliwości. Od kiedy się liczy? Co z tzw. czynnościami przygotowawczymi?

    Brak alimentów a dodatkowe zajęcia pozalekcyjne [BADANIE]

    W wielu przypadkach rodziców opiekujących się dziećmi, które nie otrzymują alimentów, nie stać na sfinansowanie jakichkolwiek zajęć pozalekcyjnych.

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych i inne zmiany

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych powiązane z płacą minimalną zakłada projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

    Cmentarze i chowanie zmarłych – planowane zmiany

    Nowa ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma w sposób kompleksowy regulować problematykę tzw. prawa pośmiertnego. Oto założenia projektu.

    Świadczenie usług cyfrowych - duże zmiany od 2022 roku

    Usługi cyfrowe. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/770 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści i usług cyfrowych. Co się zmieni po wejściu w życie tych przepisów? Jakie nowe zasady wprowadza ta dyrektywa? Co powinni wiedzieć konsumenci?

    "Małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie - rezolucja PE

    Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której postuluje, by "małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie były uznawane w całej Unii .

    Straż Graniczna przypomina grzybiarzom o stanie wyjątkowym

    Straż Graniczna zaleca, by grzybiarze, zanim wybiorą się do lasów, sprawdzili jak przebiega strefa stanu wyjątkowego.

    Wnioski o "Dobry start" złożone przez większość uprawnionych

    Wnioski o "Dobry start" złożyła już wnioski o "Dobry start". Z danych ZUS wynika, iż rodzice najczęściej wybierali bankowość elektroniczną.

    Święta Wielkanocne w 2022 r.

    Święta Wielkanocne w 2022 r. to data oczekiwana przez wielu pracowników. Kiedy jest Wielkanoc? Czy jest to dzień wolny od pracy?

    Spis powszechny do 30 września 2021 r.

    Spis powszechny potrwa do 30 września. Jak można wziąć udział w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań w 2021 r.?

    Zakup akcji lub obligacji - UOKiK radzi

    Na co zwracać uwagę przy najbardziej popularnych instrumentach finansowych, czyli akcjach i obligacjach?

    Wydziedziczenie – na czym polega?

    Wydziedziczenie jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków. Na czym w rzeczywistości polega?

    Alienacja rodzicielska - co robić?

    Alienacja rodzicielska, czyli utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez rodzica to ważny problem. Co można zrobić w takiej sytuacji?