Najważniejsze aspekty ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej

Dzięki wprowadzonym rozwiązaniom możliwe będzie kontynuowanie działalności, a co za tym idzie dalsze generowanie przychodów i zysków oraz utrzymanie miejsc pracy w przedsiębiorstwie.Uregulowana została również kwestia zobowiązań przedsiębiorstwa wobec pracowników i kontrahentów oraz zobowiązania publiczno-prawne. Dzięki wprowadzonym rozwiązaniom możliwe jest pełnoprawne funkcjonowanie przedsiębiorstwa na dotychczasowych zasadach, co do zasady w okresie od otwarcia spadku do jego działu. Wejście w życie ustawy powołało do życia instytucje zarządcy sukcesyjnego oraz zarządu sukcesyjnego, zaś sama ustawa skupia się przede wszystkim na opisie funkcjonowania, powołania i rozwiązania zarządu sukcesyjnego.

Ustawa wskazuje również zasady dot. kontynuowania dotychczasowych stosunków umownych (art. 30 ustawy). Zgodnie z tym, do umów zawartych przez przedsiębiorcę w zakresie dot. tylko działalności jego przedsiębiorstwa, w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego każda ze stron umowy może powstrzymać się ze spełnieniem świadczenia.Ponadto, w okresie od dnia śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony - do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego,bieg terminów spełnienia świadczenia oraz terminów do wykonania innych obowiązków lub uprawnień wynikających z umowy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu.Do umów o pracę zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy, jak również do postępowań administracyjnych wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się nowo wprowadzane regulacje.

Poniżej wykaz zmian/instytucji wprowadzonych ustawą:

Prawo cywilne i handlowe:

1. Umożliwienie posługiwania się od dnia otwarcia spadku do działu spadku dotychczasową firmą spadkodawcy z dodatkiem „w spadku”;
2. Wprowadzenie regulacji dotyczącej zarządcy sukcesyjnego. W tym celu określono:
   1. reguły ustanowienia, odwołania zarządcy sukcesyjnego i wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego,
   2. zasady dokonywania przez zarządcę sukcesyjnego czynności w zakresie zwykłego zarządu oraz czynności przekraczających zwykły zarząd,
   3. zasady wynagrodzenia zarządcy sukcesyjnego,
   4. obowiązki zarządcy sukcesyjnego,
   5. zasady dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym przedsiębiorcy wykorzystywanym przy prowadzeniu przedsiębiorstwa,
   6. reguły odpowiedzialności zarządcy sukcesyjnego.
3. Umożliwienie dokonywania działu spadku ograniczonego do części obejmujące przedsiębiorstwo;
4. Wprowadzenie reguł dot. obowiązywania dotychczasowych stosunków prawnych.

Prawo administracyjne:

1. Wprowadzenie zasady wstąpienia następców prawnych przedsiębiorcy (osoby fizycznej) w prawa i obowiązki administracyjne związane z działalnością gospodarczą wynikające m.in. z koncesji, licencji, przyznanych ulg (w tym interpretacji podatkowych) oraz ich tymczasowego przysługiwania zarządcy sukcesyjnemu (pod warunkiem spełniania przez uprawnionych warunków potrzebnych do ich uzyskania);
2. Umożliwienie następcom prawnym osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą dalszego korzystania z przyznanej zmarłemu przedsiębiorcy pomocy publicznej oraz ubiegania się o inne ulgi związane ze zdarzeniami mającymi miejsce po śmierci przedsiębiorcy, w tym także w okresie działalności zarządcy sukcesyjnego.

Prawo pracy i ubezpieczenia społeczne:

1. W przypadku, gdy zarządca sukcesyjny będzie ustanowiony w dniu otwarcia spadku – stosunki pracy zostaną zachowane, natomiast w przypadku, gdy zarządca sukcesyjny zostanie ustanowiony po pewnym czasie od otwarcia spadku – stosunki pracy wygasną z upływem 30 dni od dnia śmierci pracodawcy, lecz pracownikom będzie przysługiwało pierwszeństwo w zatrudnieniu w przypadku ponownego zatrudniania w przedsiębiorstwie pracowników w tej samej grupie zawodowej (w okresie przejściowym od dnia śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego będzie możliwe zawarcie porozumienia o kontynuowaniu stosunku pracy na dotychczasowych zasadach). Zarządca sukcesyjny będzie dokonywał czynności związanych z zatrudnieniem.;
2. Zarządca sukcesyjny zostanie uznany za płatnika składek z tytułu ubezpieczenia społecznego osób zatrudnionych, będzie także osobą uprawioną do dokonywania wszelkich czynności związanych z zatrudnieniem. Płatnikiem składek z tytułu ubezpieczenia społecznego będzie natomiast przedsiębiorstwo w spadku. W przypadku gdy zarząd sukcesyjny zostanie ustanowiony z chwilą śmierci przedsiębiorcy, będą mogły być kontynuowane pracownicze programy emerytalne.

Prawo podatkowe:

1. Ustawodawca wprowadza nowy rodzaj podatnika niektórych podatków (PIT, VAT, akcyza, podatek od gier, podatek tonażowy i okrętowy), tj. przedsiębiorstwo w spadku. Wprowadzenie regulacji zapewni ciągłość rozliczeń podatkowych w zakresie podatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przedsiębiorstwo w spadku będzie mogło posługiwać się numerem NIP zmarłego przedsiębiorcy.;
2. Uregulowanie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe oraz zasad prowadzenia rachunkowości w związku z działalnością przedsiębiorstwa w okresie od otwarcia spadku do jego działu.

Artykuł został przygotowany w oparciu o treść ustawy oraz uzasadnienia ustawy.

Autor: Prawnik Adrian Piórkowski