Niegodność dziedziczenia. Kto może zostać uznany za niegodnego dziedziczenia?

• Wyłączenie z grona spadkobierców
• Niegodny spadkobierca - kiedy?
• W jakim czasie można wystąpić o uznanie za niegodnego?

Wyłączenie z grona spadkobierców

Zdarzają się takie sytuacje, że dziedziczenie przez daną osobę po konkretnym spadkodawcy kłóciłoby się z poczuciem moralności, przyzwoitości, sprawiedliwości. Prawo uwzględnia takie sytuacje, wprowadzając możliwość podjęcia działań zmierzających do wyłączenia takiego niegodnego dziedziczenia człowieka z grona spadkobierców (ustawowych lub testamentowych).

Okoliczności, na które można się powołać, są jednak dość ściśle określone przez przepisy.

Niegodny spadkobierca - kiedy?

Spadkobierca może być uznany za niegodnego, jeżeli:

1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego;
4. uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową;
5. uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.

Przesłanki te stanowią zamknięty katalog w tym sensie, że na inne kategorie spraw, aniżeli powyżej wskazane, nie można się powoływać przy ustalaniu, czy dana osoba jest niegodna dziedziczenia po danym spadkodawcy.

Przesłanki wskazane w punkcie 4) i 5) zostały dodane do Kodeksu cywilnego w dniu 15 listopada 2023 roku. Można się zatem na te dwie przesłanki powoływać, jeżeli zaistniały po wyżej podanym dniu.

Uznania spadkobiercy za niegodnego dokonuje sąd. Z takim pozwem może wystąpić każdy, kto ma w tym interes. Z reguły jest to osoba, która dziedziczy razem z tym spadkobiercą, którego chce aby uznano za niegodnego dziedziczenia, ewentualnie jest to osoba, która mogłaby dojść do dziedziczenia w miejsce osoby niegodnej.

W jakim czasie można wystąpić o uznanie za niegodnego?

Z żądaniem uznania za niegodnego należy wystąpić w ciągu roku od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem lat trzech od otwarcia spadku (czyli od śmierci spadkodawcy). Oczywiście należy uiścić od pozwu właściwą opłatę sądową, ewentualnie starać się o zwolnienie z opłaty. 

Jeżeli sąd prawomocnie uzna danego spadkobiercę za niegodnego, to spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia. Jest traktowany tak, jakby nie dożył śmierci spadkodawcy. Nie ma też prawa do zachowku. 

Na koniec należy nadmienić, że spadkobierca nie może być uznany za niegodnego, jeżeli spadkodawca mu przebaczył. Przebaczenie odnosić się musi do konkretnej przesłanki uznania za niegodnego. Co istotne - do przebaczenia może dojść nawet wówczas, gdy spadkodawca nie ma zdolności do czynności prawnych, np. jest ubezwłasnowolniony całkowicie. Przebaczenie jest w takiej sytuacji skuteczne, jeżeli nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Adwokat Agnieszka Kapała-Sokalska

Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronie głównej Infor.pl