Bezpłatne laptopy lub tablety dla uczniów - aż 735 tys. szt. Kiedy i na jakich zasadach zostaną rozdysponowane?

• „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” skierowana do konsultacji publicznych, opiniowania i uzgodnień
• Nowe laptopy lub tablety dla uczniów jako jeden z punktów planu działania w ramach Polityki – kiedy i na jakich zasadach sprzęt ma trafić do uczniów?
• Zyskają na tym również sprzedawcy sprzętu komputerowego
• Laptopy dla uczniów nie poprawią wyników w nauce, ale mogą odciążyć szkolne tornistry
• To nie pierwszy i nie ostatni taki program, w ramach którego laptopy trafiają do uczniów

„Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” skierowana do konsultacji publicznych, opiniowania i uzgodnień

„Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” to strategiczny dokument wyznaczający ramy polityki państwa i działań, które są niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji. Jest to niezbędny dokument, bez którego Polska nie uzyska środków na finansowanie  działań związanych z cyfryzacją polskiego systemu edukacji z Unii Europejskiej i jako taki – wymaga zaaprobowania przez Komisję Europejską. 

W sierpniu 2024 r. projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji” został skierowany do konsultacji publicznych, opiniowania i uzgodnień międzyresortowych. Uwagi i opinie mogły być do niego zgłaszane do 28 sierpnia 2024 r. Jak powiedziała wiceminister Katarzyna Lubnauer, podczas posiedzenia senackiej Komisji Edukacji w dniu 18 kwietnia br. – „Liczymy, że przyjmiemy go na przełomie II i III kwartału tego roku, tak żeby następny zwrot po środki europejskie mógł się dokonać już w połowie tego roku.” Celu tego – co prawda – nie udało się zrealizować, ale prace nad projektem trwają.

Jedną z fundamentalnych spraw dla dalszego rozwoju w Polsce edukacji cyfrowej, jest  wyposażenie uczniów, nauczycieli i szkół w odpowiedni sprzęt oraz dostęp do sieci. Korzystanie przez uczniów i nauczycieli z technologii cyfrowych, jest przy tym istotne – dla edukacyjnego rozwoju uczniów – nie tylko na terenie szkoły, ale również poza nią, co pokazał okres pandemii COVID-19. Jak wynika z Polityki – zwłaszcza uczniowie, mający wcześniej możliwość zetknięcia się z technologią cyfrową podczas zajęć z informatyki w szkołach, zmuszeni do pozostania w domu w czasie pandemii – nie mieli większego problemu z przeniesieniem się do świata wirtualnego i uczestniczenia w zajęciach w trybie zdalnym.

Nowe laptopy lub tablety dla uczniów jako jeden z punktów planu działania w ramach Polityki – kiedy i na jakich zasadach sprzęt ma trafić do uczniów?

MEN podkreśla, że pomimo realizacji w przeszłości kilku projektów, które miały poprawić dostępność do sprzętu komputerowego dla szkół, uczniów i nauczycieli – szkoły w Polsce, nadal borykają się z brakiem nowoczesnego sprzętu komputerowego dla uczniów i nauczycieli oraz odpowiednio sprawnych połączeń internetowych. W wielu szkołach sprzęt jest przestarzały, a szkoły ponadpodstawowe były w ostatnimi czasy w ogóle pomijane w dostawach komputerów i innego wyposażenia. 

Jednym z punktów harmonogramu do planu działania w ramach „Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji” jest pozycja: Nowe przenośne komputery lub tablety dla szkół podstawowych do dyspozycji uczniów oraz rozbudowa lub modernizacja sieci wewnątrz budynków szkolnych. Punkt ten ma zostać zrealizowany w 2025 r., nie później jednak niż do końca 2026 r. Rozdysponowanych ma zostać 735 tys. laptopów lub tabletów, które zostaną sfinansowane z przyjętego przez Radę Ministrów Krajowego Planu Odbudowy – a więc finalnie, ze środków pochodzących z budżetu UE. 

Powyższy zapis harmonogramu zwiera, co prawda, sformułowanie o „przenośnych komputerach lub tabletach dla szkół, które będą do dyspozycji uczniów”, a więc nie należy się raczej spodziewać, że sprzęt ten zostanie przekazany uczniom na własność. Nie oznacza to jednak, że uczniowie nie będą mogli korzystać z niego również w warunkach domowych (m.in. w celu odczytywania na nim cyfrowych podręczników, nad których wprowadzeniem, na szerszą skalę, również pracuje MEN bądź innych cyfrowych materiałów edukacyjnych). Potwierdza to zapis pkt 10 sugerowanych działań w ramach cyfrowej transformacji szkoły w zakresie wyposażenia jej w sprzęt komputerowy, oprogramowanie i dostęp do sieci, sformułowanych w „Polityce”, zgodnie z którym – sprzęt i oprogramowanie ma być przeznaczone dla uczniów do wykorzystania również poza szkołą, na zasadzie wypożyczenia. Mówi o tym również pkt 6 Dekalogu Cyfrowej Transformacji Edukacji, w którym zastrzeżono, że szkoły mają przewidzieć możliwość wypożyczania sprzętu komputerowego uczniom.  

Laptopy lub tablety, które miałyby zostać przekazane szkołom podstawowym, w ramach cyfrowej transformacji edukacji – uczniowie mieliby zatem do swojej dyspozycji nie tylko na terenie szkoły, w czasie zajęć lekcyjnych, ale również sprzęt mógłby być im udostępniany do wyłącznej dyspozycji np. na cały rok szkolny, włącznie z możliwością zabierania go ze sobą do domu (na zasadzie wypożyczenia, ponieważ nadal pozostawałby on własnością szkoły). Zasady, zgodnie z którymi sprzęt ostatecznie będzie rozdysponowywany pomiędzy uczniów – będą najprawdopodobniej ustalane na poziomie poszczególnych szkół. 

W uzasadnieniu projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji” – wspomniano natomiast o „Wyposażeniu uczniów, nauczycieli i szkół w oprogramowanie, klasyczne i nowe technologie cyfrowe oraz inne urządzenia i materiały”, które powinno być powinno być ściśle związane z celami, którymi ma służyć owe wyposażenie i tym celom podporządkowane. Można więc domniemywać, że laptopy i tablety – jako do użytkowników (również w warunkach domowych), a nie właścicieli – mogą trafić również bezpośrednio do rąk uczniów. 

Zyskają na tym również sprzedawcy sprzętu komputerowego

W ocenie skutków regulacji, przewiduje się również, że projektowane przepisy będą miały pozytywne oddziaływanie na przedsiębiorstwa produkujące sprzęt komputerowy, oprogramowanie oraz świadczące inne usługi towarzyszące, ponieważ istotnie zwiększy się zapotrzebowanie na ich produkty i usługi, a tym samym – korzystnie wpłynie na ich sytuację ekonomiczną. 

Laptopy dla uczniów nie poprawią wyników w nauce, ale mogą odciążyć szkolne tornistry

Z badań naukowych jednoznacznie wynika, że wykorzystywanie w procesie edukacji, nowych technologii i cyfrowego sprzętu, samo w sobie nie poprawia osiągnięć edukacyjnych uczniów, a programy czy  wsparcie polegające tylko na doposażeniu szkół lub na przydzielaniu uczniom komputerów czy tabletów do indywidualnego użytku – nie przynosi efektów w postaci lepszych wyników w nauce.¹ Nie oznacza to jednak, że większa dostępność do sprzętu cyfrowego wśród uczniów, nie niesie za sobą żadnych korzyści. Zapewnienie każdemu uczniowi dostępu do laptopa lub tabletu, umożliwi bowiem cyfryzację podręczników szkolnych, nad którą również pracuje resort edukacji, tym samym – istotnie odciążając szkolne tornistry, z których uczniowie, raz na zawsze, mogliby pozbyć się papierowych podręczników. Bez powszechnego dostępu do sprzętu komputerowego, z którego uczniowie mogliby korzystać również w warunkach domowych – cyfryzacja podręczników szkolnych na szerszą skalę, nie ma bowiem racji bytu i jakichkolwiek szans na powodzenie.  

Więcej na temat cyfryzacji podręczników, można przeczytać w poniższym artykule:

To nie pierwszy i nie ostatni taki program, w ramach którego laptopy trafiają do uczniów

W 2023 r. uczniowie IV klas szkół podstawowych mogli otrzymać bezpłatnie, na własność laptopy w tramach rządowego programu realizowanego przez Ministerstwo Cyfryzacji, pod nazwą „Laptop dla ucznia”. Sprzęt otrzymany w ramach programu, mógł następnie zostać wykorzystywany przez uczniów do nauki, rozwoju kompetencji cyfrowych oraz talentów i zainteresowań. Wsparciem zostali objęci zarówno uczniowie szkół publicznych, jak i niepublicznych. W ramach programu, miało zostać rozdysponowanych pomiędzy uczniów 394 tys. 346 szt. laptopów. 15 tys. szt. laptopów – jako nadwyżka pozostała po programie w związku z migracją uczniów, możliwością posiadania tylko jednego laptopa sfinansowanego ze środków publicznych oraz dobrowolnością w pozyskiwaniu laptopów przez rodziców uczniów – została jednak, przez szkoły, zwrócona do Ministerstwa Cyfryzacji. W 2024 r. program „Laptop dla ucznia” został finalnie zawieszony i zgodnie z opublikowanymi w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, założeniami projektu ustawy o zmianie ustawy o wsparciu rozwoju kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli – przepisy z nim związane, mają zostać uchylone, a w jego miejsce, ma zostać przyjęty nowy program, pod nazwą „Cyfrowy uczeń”. MEN ma wypracować założenia ww., nowego program, tak, aby realnie i kompleksowo, podnoszony były potencjał i kompetencje cyfrowe uczniów. Program „Cyfrowy uczeń” ma być również zgodny z przygotowywaną przez MEN „Polityką Cyfrowej Transformacji Edukacji”. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów, został określony na IV kwartał 2024 r. Treść projektu ustawy, ani założenia programu „Cyfrowy uczeń”, na ten moment – nie ujrzały jednak jeszcze „światła dziennego”.

W przypadku programu „Cyfrowy uczeń”, laptopy najprawdopodobniej przekazywane będą – podobnie jak w przypadku jego poprzednika tj. programu „Laptop dla ucznia” – na własność uczniów. Tym najprawdopodobniej będzie się on różnił od działania w ramach „Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji”, polegającego na przekazaniu laptopów lub tabletów, do dyspozycji uczniów, wyłącznie na zasadzie wypożyczenia. 

¹ Bethel, E. C. (2014). Systematic Review of One to One Access to Laptop Computing in K 12 Classrooms: An Investigation of Factors That Influence Program Impact. (Doctoral Dissertation, Concordia University)

Podstawa prawna:

• Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji” (numer projektu w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: ID50)

• Projekt ustawy o zmianie ustawy o wsparciu rozwoju kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli (numer projektu w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: UD91)