Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Ochrona sygnalistów – przepisy, zakres. Kto i jak będzie chroniony?

Lubasz i Wspólnicy
Kancelaria Radców Prawnych
Ochrona sygnalistów – przepisy, zakres. Kto i jak będzie chroniony?
Ochrona sygnalistów – przepisy, zakres. Kto i jak będzie chroniony?
Ochrona sygnalistów. Firmy czekają nadal na wejście w życie ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa, która stanowić ma implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Przepisy chroniące sygnalistów, zgodnie z wymaganiami dyrektywy, powinny zostać implementowane do polskiego porządku prawnego najpóźniej 17 grudnia 2021 r.

Ochrona sygnalistów (osób zgłaszających naruszenia prawa) - projekt ustawy

Jednak projekt (z 14 października 2021 r.) ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa jest obecnie dopiero na etapie opiniowania i nie trafił jeszcze do Sejmu. Wydaje się zatem, że zarówno z uwagi na zbliżający się termin implementacji, jak i etap opiniowania w tym wnoszone uwagi do projektu, uchwalenie ustawy może oddalić się w czasie.

Zasadniczym celem ustawy jest zapewnienie skutecznej ochrony sygnalistom, czyli osobom, które działając w dobrej wierze i w interesie publicznym zgłaszają lub ujawniają informacje o naruszeniach prawa. Nieprecyzyjne sformułowania projektu ustawy wciąż powodują wiele wątpliwości interpretacyjnych, a za niewdrożenie przepisów ustawy przewidziane są sankcje karne.

Pomimo, że ustawa może potencjalnie zostać uchwalona w późniejszym terminie nie oznacza, że nie warto już teraz przygotowywać się na konieczność wdrożenia nowych obowiązków. Warto zatem przybliżyć jak szeroki jest zakres ochrony przyznanej sygnalistom, a także kogo dotyczą obowiązki nałożone przez projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa z dnia 14 października 2021 r.

Kim jest sygnalista (zgłaszający)? Nie tylko pracownicy

Projekt ustawy nie posługuje się pojęciem sygnalisty, a w zamian za to wprowadza definicję zgłaszającego. Zgłaszającym może być osoba fizyczna, która zgłasza lub ujawnia publicznie informacje na temat naruszeń uzyskane w kontekście związanym z pracą, przez co należy rozumieć całokształt okoliczności związanych ze stosunkiem pracy lub innym stosunkiem stanowiącym podstawę świadczenia pracy, w ramach których uzyskano informację o naruszeniu prawa.

W praktyce funkcjonuje mylne wyobrażenie, że sygnalistą może być wyłącznie pracownik w rozumieniu Kodeksu Pracy. W rzeczywistości katalog osób, które mogą dokonać zgłoszenie lub ujawnienia publicznego zgodnie z przepisami ustawy jest znacznie szerszy. Z uzasadnienia ustawy wynika, że zakresem ustawy objęte będzie zgłaszanie naruszeń prawa niezależnie od tego, czy dokonywane będzie przez świadczących pracę w ramach stosunku pracy, czy także przez inne osoby, które powzięły wiadomość o naruszeniu prawa, niezależnie od podstawy prawnej i formy świadczenia pracy.

I tak w art. 4 projektu ustawy wymienia się następujące kategorię osób, które mogą otrzymać status zgłaszającego:

  • pracownicy, a także byli pracownicy,
  • kandydaci do pracy tj. osoby ubiegające się o zatrudnienie, które uzyskały informację o naruszeniu prawa w procesie rekrutacji lub negocjacji poprzedzających zawarcie umowy,
  • osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej,
  • przedsiębiorcy,
  • akcjonariusze lub wspólnicy,
  • członkowie organu osoby prawnej,
  • osoby świadczące pracę pod nadzorem i kierownictwem wykonawcy, podwykonawcy lub dostawcy, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej,
  • stażyści,
  • wolontariusze.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że katalog ten ma charakter otwarty i może być uzupełniany innymi kategoriami osób. Istotny pozostaje zatem fakt, że dana osoba dowiedziała się o naruszeniach prawa we wspomnianym powyżej kontekście związanym z pracą. Innymi słowy, zgłosić informację o naruszeniach prawa w rozumieniu projektu może zarówno pracownik firmy, jak i współpracownik, dostawca, członek zarządu czy też były pracownik lub kandydat do pracy niezależnie od formy planowanego zatrudnienia.

Co z pracownikami tymczasowymi?

Ustawodawca doprecyzował co rozumie pod pojęciem pracowników. Na potrzeby ustawy przyjęto, że są to pracownicy w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz pracownicy tymczasowi w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych.

Niestety, w projekcie nie odniesiono się szerzej kwestii pracowników tymczasowych, chociaż pojawiają się na tym polu pewne wątpliwości interpretacyjne. Jakkolwiek wydaje się, że zarówno pracodawca użytkownik, jak też agencja pracy tymczasowej powinni zapewniać ochronę zgłaszającym naruszenia pracownikom tymczasowym, tak nie jest do końca jasne który z tych podmiotów powinien wliczać pracowników tymczasowych do stanu swojego zatrudnienia. Jako że to pomiędzy agencją pracy tymczasowej, a pracownikiem tymczasowym nawiązuje się stosunek pracy, należy skłaniać się ku stanowisku, że to właśnie agencja pracy tymczasowej powinna uwzględniać pracownika tymczasowego w deklarowanym stanie zatrudnienia. Być może na skutek konsultacji społecznych ustawa w ostatecznym kształcie rozwieje powyższe wątpliwości, niemniej jednak w mojej ocenie z ostrożności należałoby uwzględnić liczbę pracowników tymczasowych również w stanie zatrudnienia pracodawcy użytkownika.

Jakie działania odwetowe są zakazane w stosunku do sygnalisty?

W stosunku do osoby dokonującej zgłoszenia naruszenia prawa przedsiębiorca nie będzie mógł stosować działań odwetowych tj. nie będzie mógł podejmować bezpośrednich lub pośrednich działań lub zaniechań, które będą spowodowane zgłoszeniem lub ujawnieniem publicznymi i które naruszają lub mogą naruszać prawa sygnalisty lub może wyrządzić mu szkodę. Podobnie jak przy definicji zgłaszającego, w przypadku działań odwetowych mamy zatem po raz kolejny do czynienia z szerokim zakresem definicji wynikającym z istoty regulacji, jaką jest zapewnienie parasola ochronnego dla sygnalistów. 

Przykładowo, wobec sygnalistów będących pracownikami, pracodawca z powodu dokonania zgłoszenia, nie będzie mógł zastosować w szczególności wypowiedzenia stosunku pracy, obniżenia wynagrodzenia, wstrzymania awansu lub pominięcia przy awansowaniu, przeniesienia na niższe stanowisko lub działań utrudniających znalezienie w przyszłości zatrudnienia w danym sektorze lub branży. Z kolei wobec sygnalistów niebędących pracownikami zakazane będzie m.in. rozwiązanie, wypowiedzenie lub odmowa nawiązania stosunku prawnego, na podstawie którego jest lub ma być świadczona praca przez zgłaszającego. Katalog zakazanych działań odwetowych podmiotów przewidziany w ustawie ma charakter otwarty. Oznacza to, że również inne działania, mogą zostać w konkretnej sytuacji uznane za niedozwolone. Przykładowo, mimo że ustawodawca wprost nie zakazał w przepisie stosowania działań utrudniających znalezienie w przyszłości zatrudnienia w danym sektorze lub branży wobec sygnalistów niebędących pracownikami, takie działanie również należy uznać za niedozwolone.

Dodać trzeba, że zakaz niekorzystnego traktowania sygnalisty nie jest absolutny – pracodawca będzie mógł obiektywnie uzasadnić konieczność podejmowania decyzji związanych z zatrudnieniem.

Obowiązki nie tylko dla podmiotów zatrudniających pracowników

Ustawa nakłada na niektóre podmioty zatrudniające pracowników obowiązek posiadania wewnętrznej procedury przyjmowania i weryfikacji zgłoszeń.

Procedurę taką od chwili wejścia w życie ustawy będą musieli posiadać:

  • przedsiębiorcy z sektora prywatnego zatrudniający co najmniej 250 pracowników,
  • przedsiębiorcy z sektora publicznego zatrudniający co najmniej 50 pracowników,
  • podmioty wykonujące działalność w zakresie usług, produktów i rynków finansowych oraz zajmujące się zapobieganiem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwem transportu i ochroną środowiska, niezależnie od stanu zatrudnienia.

Z kolei od 17 grudnia 2023 r. wewnętrzną procedurę przyjmowania i weryfikacji zgłoszeń będą musieli posiadać przedsiębiorcy w sektorze prywatnym zatrudniający od 50 do 249 pracowników. Pracodawca zatrudniający mniej niż 50 pracowników może, ale nie musi ustalać regulaminu zgłoszeń wewnętrznych. Na marginesie należy dodać, że ustawa milczy w kwestii wpływu zmiany stanu zatrudnienia na termin wdrożenia wewnętrznej procedury zgłoszeń.

Nie są to jednak jedyne obowiązki wynikające dla przedsiębiorców z ustawy. Od chwili wejścia w życie ustawy wszyscy przedsiębiorcy w sektorze prywatnym i publicznym, niezależenie od stanu zatrudnienia, będą musieli zapewniać sygnalistom ochronę oraz stosować się do zakazu działań odwetowych wobec sygnalistów. Oprócz tego zakazane będzie też utrudnianie dokonywania zgłoszeń np. przez stosowanie w umowach tzw. klauzul kneblujących, czyli postanowień umów czy aktów ograniczających możliwość zgłoszenia lub ujawnienia publicznego informacji o naruszeniu.

W związku z tym, wszyscy przedsiębiorcy powinni dokonać weryfikacji liczby pracowników, tj. pracowników w rozumieniu Kodeksu pracy, a także pracowników tymczasowych w rozumieniu ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych oraz dokonać weryfikacji dotychczasowo stosowanych umów i dokumentów pod kątem ich zgodności z ustawą np. umów o pracę, umów o zachowaniu poufności, polityk antymobbingowych.

Warto jedynie na marginesie wspomnieć, że projektowane rozwiązania przewidują odpowiedzialność karną. Podmiot naruszający zakaz działań odwetowych, nieustanawiający wewnętrznej procedury naruszeń prawa czy utrudniający dokonanie zgłoszenia, może podlegać grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Tej samej karze może jednak podlegać również sygnalista, jeżeli dokona zgłoszenia lub ujawnienia nieprawdziwych informacji.

Anna Nowak, prawnik, Lubasz i Wspólnicy – Kancelaria Radców Prawnych sp. k.

Projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Komplet: Polski Ład w wynagrodzeniach i dochodach, Kodeks pracy 2022 i Czas pracy 2022
Komplet: Polski Ład w wynagrodzeniach i dochodach, Kodeks pracy 2022 i Czas pracy 2022
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    23 sty 2022
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Niekonstytucyjne zamknięcie dyskotek a odszkodowania
    Przedstawiciele biznesu twierdzą, że zamknięcie jednej gałęzi działalności gospodarczej przy jednoczesnym zezwoleniu na działanie innych, to dyskryminacja, a udzielone wsparcie to marna rekompensata.
    Boże Ciało w 2022 r.
    Boże Ciało w 2022 r. będziemy obchodzili już w czerwcu. Co to za święto? Czy jest dniem wolnym od pracy?
    Najniższa i najwyższa emerytura w 2021 r.
    Ile wynosiła najniższa emerytura w 2021 r., a ile najwyższa? Jaka była wysokość świadczenia kompensacyjnego?
    Babcie i dziadkowie oszczędzają zamiast pożyczać
    W trudnych czasach starsze pokolenie zamiast pożyczać zaciska pasa i sięga po oszczędności. Tak wynika z badania Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej „Portfel statystycznego Polaka w pandemii”.
    Niealimentacja, czyli uchylanie się od alimentów
    Co robić kiedy osoba zobowiązania do opłacania alimentów na Ciebie lub na Twoje dziecko uchyla się od tego obowiązku? Kiedy nie płaci? Kiedy mówi, że nie chce i nie będzie płacić? Gdy masz trudności z pokrywaniem podstawowych wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. O tym, jak się zachować, jak postępować skutecznie oraz pozostawać w zgodzie z prawem, przeczytasz w tym artykule.
    Rozdzielność majątkowa w małżeństwie
    Co robić, gdy drugi współmałżonek trwoni wspólny majątek? Co, gdy nie przyczynia się do jego powiększenia? Jak postąpić dla ochrony majątku na przyszłość przed ryzykownymi decyzjami biznesowymi drugiego współmałżonka? Jakim dokumentem jest intercyza? O tym oraz o innych kwestiach związanych z majątkiem współmałżonków, przeczytasz w tym artykule.
    Fikcyjny ojciec w dokumentach dziecka - problemy, przepisy
    Samotne matki nie chcą wpisywać fikcyjnego ojca do dokumentów dziecka. Czy planowana jest modyfikacja przepisów w zakresie obowiązku wprowadzania do aktów urodzenia tzw. danych kryjących?
    Kwarantanna, izolacja, wynik testu w najnowszej wersji mojeIKP
    W aplikacji mojeIKP znajdziemy informację o wyniku testu na koronawirusa oraz skierowaniu na kwarantannę czy izolację.
    500 plus na nowo narodzone dziecko w 2022 r.
    Od 1 stycznia 2022 r. ZUS przyjmuje wnioski o świadczenie 500 plus na nowo narodzone dzieci. Według danych ZUS wpłynęło dotąd 27,7 tys. wniosków na 35,7 tys. dzieci.
    Spoofing telefoniczny - ZUS ostrzega
    ZUS ostrzega przed oszustami wykorzystującymi tzw. spoofing. Na czym polegają takie działania? Czego nie powinniśmy robić?
    SN o naruszeniu wolności w przepisach ws. stanu wyjątkowego
    W przepisach ws. stanu wyjątkowego doszło do nieproporcjonalnego wkroczenia w wolność przemieszczania się oraz wyboru miejsca pobytu, co doprowadziło do naruszenia konstytucji - uznał Sąd Najwyższy, uniewinniając dziennikarzy ukaranych za pobyt w strefie stanu wyjątkowego, przy granicy polsko-białoruskiej.
    Polski Ład a emerytury rolnicze - jakie zmiany?
    Jakie zmiany w zakresie emerytur rolniczych zakłada Polski Ład? Co z przekazywaniem gospodarstwa?
    Zasiłek rodzinny w 2022 roku
    Zasiłek rodzinny w 2022 roku stanowi jedną z form wsparcia rodziców. Jakie są dodatki do zasiłku? Gdzie i kiedy złożyć wniosek?
    Rękojmia i gwarancja konsumencka – zmiany w 2022 roku
    Już wkrótce ulegną zmianie przepisy dotyczące rękojmi i gwarancji konsumenckiej. Zawarte w Kodeksie Cywilnym przepisy dotyczące rękojmi za wady przestaną mieć zastosowanie do konsumentów w przypadku sprzedaży rzeczy ruchomych. W tym zakresie zasady rękojmi przy sprzedaży konsumenckiej zostaną wprowadzone do ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (dalej: „u.p.k.”). Projektowane przepisy zmieniają zakres uprawnień przysługujących konsumentom, ale nie wszystkie wprowadzane przez ustawodawcę zmiany będą dla nich korzystne.
    Wcześniejsza spłata kredytu? Bank musi oddać klientowi prowizję
    Skarga nadzwyczajna Rzecznika Finansowego została uwzględniona przez Sąd Najwyższy. Rozstrzygnięcie jest ważne dla wszystkich, którym bank lub firma pożyczkowa odmówiły zgodnego z prawem rozliczenia wcześniej spłaconego kredytu.
    Zerowy VAT na żywność - czy wpłynie na spadek cen?
    Eksperci prognozują, iż zerowy VAT na żywność może wpłynie na wyhamowanie wzrostu cen, ale nie na ich spadek. Czy później konsumentów czekają podwyżki?
    Wiedza finansowa prezentem na Dzień Babci i Dziadka
    Jak chronić się przed oszustami, którzy czyhają na pieniądze seniorów? Praktyczna wiedza finansowa może okazać się najlepszym prezentem na Dzień Babci i Dziadka.
    COVID-19: Weryfikacja covidowa w zakładach pracy coraz bliżej uchwalenia
    Rząd we wtorek ocenił pozytywnie poselski projekt ustawy o weryfikacji covidowej. Wskazał, że "zapewni bezpieczne warunki w zakładach pracy". Zasugerował też, aby go uzupełnić o przepis, że finasowanie testów diagnostycznych – ok. 1 mld zł rocznie – pochodzić będzie z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19.
    Zakaz konkurencji w umowach najmu komercyjnego
    W umowach najmu komercyjnego spotykamy się czasem z klauzulami zakazującymi działalności konkurencyjnej, wprowadzanymi zarówno przez wynajmujących jak i najemców. Warto jednak pamiętać, iż ramy ich stosowania są ograniczone z uwagi na możliwość uznania ich przez UOKiK za klauzule niedozwolone.
    Wypadek na stoku narciarskim – kto ponosi odpowiedzialność?
    Wbrew pozorom, wypadek na stoku może się przydarzyć nawet wytrawnym narciarzom. Wina nie musi leżeć po naszej stronie - niezakłóconemu szusowaniu może przeszkodzić lekkomyślność i brawura innej osoby. Kto zatem i na jakich zasadach odpowiada za spowodowanie wypadku na stoku narciarskim?
    Ważna uchwała SN dla poszkodowanych w wypadkach pojazdów wielofunkcyjnych
    Sąd Najwyższy wydał korzystną dla poszkodowanych uchwałę dotyczącą zakresu odpowiedzialności z umowy OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody wyrządzone w wyniku ruchu pojazdów wielofunkcyjnych.
    Włoski Sąd Najwyższy: głośna spłuczka w WC narusza prawa człowieka
    Włoski Sąd Najwyższy orzekł, iż głośna spłuczka w WC narusza prawa człowieka i zakłóca spokój. W wydanym wyroku nakazał wypłatę odszkodowania sąsiadom, którzy słyszą hałas przez ścianę.
    Ferie na stoku i nie tylko - jak nie przepłacić za ubezpieczenie?
    Ferie to szczyt sezonu sportów zimowych, dlatego ruszając na stoki oprócz polisy turystycznej, warto mieć także ubezpieczenie bagażu. Jaki jest koszt polisy? Co w przypadku wyjazdu do ciepłych krajów np. do Chorwacji?
    Rodzaje najmu mieszkań - różnice. Co trzeba wiedzieć?
    Aktualnie polskie przepisy przewiduje cztery różne rodzaje najmu lokali mieszkalnych. Są to: najem tradycyjny, najem okazjonalny, najem instytucjonalny bez dojścia do własności i najem instytucjonalny z dojściem do własności. Czym te rodzaje najmu różnią w praktyce? Pierwsze trzy rodzaje najmu są obecnie powszechnie wykorzystywane. Czwarty wariant (najem instytucjonalny z dojściem do własności) został pomyślany jako rozwiązanie między innymi na potrzeby programu Mieszkanie Plus. Zarówno najem okazjonalny, jak i najem instytucjonalny zapewnia swobodę dotyczącą np. zasad podwyższania czynszu. W ramach tych rodzajów najmu, nie można jednak swobodnie wypowiedzieć umowy. Osoby godzące się na inny wariant najmu niż tradycyjny, muszą pamiętać, że nie przysługuje im mieszkanie socjalne oraz pomieszczenie tymczasowe.
    Gdzie znaleźć pomoc medyczną podczas ferii zimowych?
    W ferie zimowe może dojść do niespodziewanego wypadku czy choroby. Jak i gdzie skorzystać z pomocy medycznej w sytuacji nagłego pogorszenia zdrowia?