Pierwszy krok do powołania rządu. Czy prezydent desygnuje premiera przed pierwszym posiedzeniem Sejmu?

• Pierwszy krok należy do prezydenta
• Drugi krok robi Sejm
• Trzeci krok – inicjatywę ma znów prezydent 

Szef Gabinetu Prezydenta Marcin Mastalerek poinformował w poniedziałek 6 listopada na portalu X (dawniej Twitter), że „po przeprowadzeniu konsultacji i głębokim zastanowieniu, Prezydent Andrzej Duda podjął już decyzję ws. tzw. pierwszego kroku”. „Decyzja jest ostateczna, więc ścigającym się na apele do Prezydenta polecam spokojne oglądanie wieczornego orędzia” – napisał Mastalerek.

Pierwszy krok należy do prezydenta

Konstytucja przewiduje, że prezydent desygnuje premiera, który proponuje skład Rady Ministrów. Prezydent powołuje prezesa Rady Ministrów wraz z pozostałymi członkami Rady Ministrów w ciągu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów i odbiera przysięgę od członków nowo powołanej Rady Ministrów.

Nowo powołany premier w ciągu kolejnych dwóch tygodni ma obowiązek przedstawić Sejmowi program działania rządu z wnioskiem o udzielenie nowej Radzie Ministrów wotum zaufania. Takie wystąpienie premiera określa się zwyczajowo (nie jest to termin prawny) mianem exposé. 

Wotum zaufania Sejm uchwala bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Drugi krok robi Sejm

Co jednak stanie się, jeśli do powołania rządu nie dojdzie w ciągu 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu, lub – w przypadku, gdy rząd zostanie przez prezydenta powołany – Sejm nie udzieli nowemu gabinetowi wotum zaufania? Przepisy Konstytucji stanowią, że w takiej sytuacji inicjatywę  formowania rządu przejmuje Sejm. 

W ciągu kolejnych 14 dni Sejm może wybrać nowego premiera oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Tak wybraną Radę Ministrów powołuje prezydent i odbiera przysięgę od jej członków. 

Trzeci krok – inicjatywę ma znów prezydent 

Konstytucja przewiduje kolejny etap procedury formowania rządu – w przypadku, gdy Sejmowi nie uda się dokonać wyboru składu gabinetu w określonym przepisami terminie. Wówczas powołaniem rządu ponownie zajmie się prezydent.

Prezydent w ciągu kolejnym 14 dni powołuje prezesa Rady Ministrów i na jego wniosek pozostałych członków Rady Ministrów oraz odbiera od nich przysięgę. Następnie Sejm w ciągu 14 dni od dnia powołania Rady Ministrów przez Prezydenta udziela jej wotum zaufania, a przepisy Konstytucji nie przewidują exposé premiera. 

Na tym etapie formowania rządu do udzielenia wotum zaufania rządowi wystarczy zwykła większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.