Zmiany w ważnym świadczeniu: Zasiłek pogrzebowy jednak w wysokości 17 tys. zł, a nie 7 tys. zł? Koszty pogrzebu w wielu przypadkach przekraczają bowiem 10 tys. zł

• Zasiłek pogrzebowy – komu przysługuje i w jakiej wysokości, zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami?
• Zasiłek pogrzebowy – w jakiej wysokości ma przysługiwać zgodnie z projektem rządowym i czy MRPiPS przystało na propozycję OPZZ?
• Dlaczego MRPiPS nie przystało na propozycję OPZZ ustalenia zasiłku pogrzebowego na poziomie 200% przeciętnego wynagrodzenia?
• Kiedy będzie można otrzymać zasiłek pogrzebowy w zwiększonej kwocie?

Zasiłek pogrzebowy – komu przysługuje i w jakiej wysokości, zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami?

Zasiłek pogrzebowy, to świadczenie, które przysługuje na podstawie ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest pokrycie kosztów pogrzebu.

Świadczenie to, może otrzymać każdy (niezależnie od osiąganego dochodu), kto pokrył koszty pogrzebu, osoby, która:

1. była ubezpieczona w ZUS (tzn. objęta ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi, także z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego),
2. miała przyznane prawo do emerytury lub renty,
3. nie miała przyznanej emerytury lub renty, ale – w dniu śmierci – spełniała warunki do jej uzyskania i pobierania,
4. miała przyznaną emeryturę pomostową,
5. miała przyznane nauczycielskie świadczenie kompensacyjne,
6. zmarła w czasie pobierania zasiłku chorobowego albo świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu ubezpieczenia,
7. pobierała świadczenie pieniężne jako cywilna niewidoma ofiara działań wojennych,
8. pobierała świadczenie przedemerytalne lub zasiłek przedemerytalny,
9. pobierała rentę socjalną,
10. zmarła wskutek wypadku lub choroby zawodowej powstałych w szczególnych okolicznościach,
11. była członkiem rodziny osoby wymienionej w punktach 1, 2, 4, 5, 8 lub 10 powyżej.

Za członków rodziny, o których mowa powyżej, uznaje się:

• małżonka (wdowę, wdowca, a także małżonka pozostającego w separacji),
• rodziców, ojczyma, macochę oraz osobę przysposabiającą,
• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,
• dzieci przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej,
• inne dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności,
• rodzeństwo,
• dziadków,
• wnuki oraz
• osoby, nad którymi została ustanowiona opieka prawna.

Zasiłek pogrzebowy może otrzymać zarówno osoba z rodziny zmarłego, ale także osoba obca lub instytucja (pracodawca, dom pomocy społecznej, gmina, powiat, osoba prawna kościoła lub związek wyznaniowy), jeżeli pokryła koszty pogrzebu.

Aktualnie (tj. niezmiennie od 1 marca 2011 r.) zasiłek pogrzebowy przysługuje w kwocie 4 tys. zł, przy czym kwota ta nie podlega waloryzacji przy zastosowaniu średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. Kwota zasiłku pogrzebowego, nie została zatem zwiększona od niemal 14 lat. Nie ulega natomiast wątpliwości, iż – w powyższym okresie – znacznie wzrosły koszty pochówku.

Świadczenie w kwocie odpowiadającej równowartości 4 tys. zł otrzyma obecnie członek rodziny zmarłego, który poniósł koszty jego pogrzebu, niezależnie od rzeczywistej kwoty tych kosztów. Osoby obce dla zmarłego (lub niemieszczące się w ww. katalogu członków rodziny), pracodawcy, domy pomocy społecznej, gminy, powiaty oraz osoby prawne kościoła lub związku wyznaniowego – mogą natomiast ubiegać się o kwotę odpowiadającą rzeczywiście poniesionym kosztom pogrzebu, nie otrzymają jednak więcej jak 4 tys. zł.

Zasiłek pogrzebowy – w jakiej wysokości ma przysługiwać zgodnie z projektem rządowym i czy MRPiPS przystało na propozycję OPZZ?

Celem zmniejszenia obciążenia finansowego osób pokrywających koszty pogrzebu – MRPiPS przygotowało projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UA5), w którym zakłada zwiększenie kwoty zasiłku pogrzebowego. W ramach opiniowania ww. projektu – propozycję kwoty, do jakiej miałby zostać zwiększony zasiłek przedstawiło Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (dalej: OPZZ), które wniosło o rozważnie korekty wysokości proponowanego zasiłku pogrzebowego w taki sposób, że miałby on stanowić 200 proc. przeciętnego wynagrodzenia, ogłoszonego przez Prezesa GUS, obowiązującego w dniu śmierci osoby, której koszty pogrzebu zostały poniesione. Na dzień dzisiejszy – biorąc pod uwagę ogłoszoną przez Prezesa GUS wysokość przeciętnego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2024 r.1 – zgodnie z powyższą zasadą, zasiłek pogrzebowy opiewałby zatem na niemal 17 tys. zł (dokładnie – 16 954,42 zł).

Jak zwróciło uwagę OPZZ – wprowadzenie zasiłku pogrzebowego w wysokości 200 proc. przeciętnego wynagrodzenia, nie byłoby niczym nowym, stanowiłoby bowiem powrót do stanu prawnego sprzed 1 marca 2011 r., kiedy to – zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 80 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – zasiłek pogrzebowy przysługiwał właśnie w takiej wysokości, tj. w wysokości 200 proc. przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu śmierci osoby, której koszty pogrzebu zostały poniesione. Ww. kwota zasiłku, ustalana była przy tym miesięcznie, poczynając od trzeciego miesiąca kalendarzowego kwartału, na okres 3 miesięcy, na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału i podlegała ogłoszeniu przez Prezesa ZUS – w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” – w terminie do 14 dnia roboczego drugiego miesiąca każdego kwartału kalendarzowego.

Jak argumentowało OPZZ – przyjęcie kwoty zasiłku pogrzebowego na powyższym poziomie – stanowiłoby rozwiązanie poważnego problemu zwłaszcza ludzi ubogich, samotnych i starszych, którym aktualna kwota zasiłku pogrzebowego nie pozwala na pokrycie nawet połowy kosztów pogrzebu, które – jak zawrócił uwagę Związek – „w dużych miastach usługi te kosztują około 8 tys. zł, a w wielu przypadkach przekraczają 10 tys. zł”.

Co na to MRPiPS i czy kwota zasiłku pogrzebowego przyjęta w ostatecznym projekcie ustawy, który został złożony do Sejmu, będzie pokrywać 100 proc. ponoszonych aktualnie kosztów pogrzebu?

Niestety nie, ponieważ przyjmując, że aktualnie koszty pogrzebu oscylują w granicach 8, 10 lub nawet kilkunastu tysięcy złotych – kwota zasiłku pogrzebowego, którą proponuje w rządowym projekcie MRPiPS – ich nie pokryje. Zgodnie z projektem ustawy, który w dniu 9 kwietnia 2025 r. trafił do Sejmu – zasiłek pogrzebowy ma zostać zwiększony z obecnych 4 tys. zł do 7 tys. zł. Świadczenie to, ma ponadto podlegać corocznej waloryzacji od dnia 1 marca, ale tylko jeżeli wskaźnik waloryzacji będzie wyższy niż 105. Wskaźnikiem ww. waloryzacji ma być przy tym – średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, ogłaszany przez Prezesa GUS w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. W ramach waloryzacji – wysokość zasiłku pogrzebowego, ma ulegać zwiększeniu o wskaźnik waloryzacji i podlegać ogłoszeniu przez Prezesa ZUS, w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, co najmniej na 7 dni roboczych przed terminem kolejnej waloryzacji. We wcześniejszej wersji projektu – waloryzacja miała natomiast być dokonywana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych – z uwzględnieniem wyniku badania wzrostu cen realnych wybranych usług pogrzebowych, uwzględnionych w zbiorze cen Głównego Urzędu Statystycznego (do dnia 1 marca każdego roku). Podwyższenie kwoty zasiłku pogrzebowego w wyniku powyższej weryfikacji (dokonanej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych) – miało natomiast być pozostawione uznaniu Rady Ministrów, która wydawałaby w tej sprawie stosowne rozporządzenie. Zmiana w zakresie sposobu waloryzacji – polegająca na uniezależnieniu tejże waloryzacji od decyzyjności Rady Ministrów, jest więc korzystna dla przyszłych beneficjentów zasiłku, ponieważ – z dużym prawdopodobieństwem – kwota zasiłku będzie podlegała w ten sposób zwiększeniu częściej, niż gdyby miało to miejsce w ramach mechanizmu waloryzacji przewidzianego w pierwotnej wersji projektu.

Zgodnie z projektem – nie zmienią się natomiast zasady przyznawania zasiłku członkom rodziny zmarłego i pozostałym osobom oraz instytucjom, tzn. – członkowie rodziny nadal będą mogli liczyć na świadczenie w pełnej kwocie, niezależnie od kwoty poniesionych kosztów pogrzebu, a pozostałe osoby i instytucje, które poniosły koszt pogrzebu – będą mogły otrzymać świadczenie w wysokości stanowiącej równowartość poniesionych kosztów pogrzebu, nie więcej jednak niż 7 tys. zł.

Dlaczego MRPiPS nie przystało na propozycję OPZZ ustalenia zasiłku pogrzebowego na poziomie 200% przeciętnego wynagrodzenia?

Jak wynika z raportu z konsultacji publicznych i opiniowania, który został przygotowany przez MRPiPS na potrzeby komisji prawniczej, która odbyła się w dniu 6 marca br. – MRPiPS stwierdziło, iż nie ma możliwości ustalenia wysokości zasiłku pogrzebowego w wysokości 200 proc. przeciętnego wynagrodzenia, a zaproponowana w projekcie kwota zasiłku pogrzebowego (na poziomie 7 tys. zł), uwzględnia możliwości finansowe Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa.

Kiedy będzie można otrzymać zasiłek pogrzebowy w zwiększonej kwocie?

Nawet na proponowane przez MRPiPS 7 tys. zł zasiłku pogrzebowego – niestety, trzeba będzie jeszcze trochę poczekać. Zgodnie z aktualnym brzmieniem projektu (który został złożony do Sejmu) – ustawa ma wejść w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2026 r. W pierwotnej wersji projektu (sprzed 7 listopada br.) – zakładano natomiast, że miała ona wejść w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia.

Świadczenie w zwiększonej kwocie, będzie przysługiwało z tytułu pokrycia kosztów pogrzebu osób, których śmierć nastąpi od dnia wejścia w życie ustawy, czyli nie wcześniej niż od 1 stycznia 2026 r. Pierwsza waloryzacja zasiłku, ma natomiast zostać przeprowadzona dopiero w roku, w którym wskaźnik waloryzacji, liczony od roku wejścia w życie ustawy – będzie wyższy niż 105.

W dniu 9 kwietnia 2025 r. projekt został skierowany do opinii sejmowego Biura Legislacyjnego. Warto nadal bacznie śledzić jego losy, ponieważ od samego początku wzbudza on wiele kontrowersji i co chwilę są w nim wprowadzane kolejne zmiany. Co do wysokości zasiłku pogrzebowego – wszystko wskazuje jednak na to, że ostateczną kwotą będzie zaproponowane przez MRPiPS 7 tys. zł, co niestety nadal może nie rozwiązać problemu osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji finansowej, które w dalszym ciągu będą zmagać się z koniecznością pokrywania – z własnych środków – przynajmniej części wszystkich kosztów związanych z pogrzebem.

¹ Która – zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z dnia 11.02.2025 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2024 r. – opiewa na 8 477,21 zł

Podstawa prawna:

• Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (znak: RPW/12061/2025)
• Ustawa z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 z późn. zm.)