Zagraniczna emerytura. Jak otrzymać świadczenie z kilku różnych państw?

• Koordynacja okresów pracy tylko w UE/EOG/Szwajcarii
• Agregacja, czyli sumowanie okresów ubezpieczenia i ich proporcjonalność
• Wystarczy wniosek o emeryturę w ZUS
• Jak ZUS wylicza zagraniczną emeryturę? Praktyczne przykłady
• Jak odebrać pieniądze? Wypłata świadczeń z różnych krajów
• Problemy i pułapki: Na co uważać?
• Cyfrowe narzędzia. Jak ZUS ułatwia proces?

Prawo europejskie opiera się na zasadzie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Polega ona na tym, że przy ustalaniu prawa do emerytury brane są pod uwagę wszystkie okresy pracy i opłacania składek w krajach UE (oraz w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii). Oznacza to, że Twoja emerytura nie stanowi jednej dużej sumy, ale zbiór proporcjonalnych świadczeń z każdego kraju.

Koordynacja okresów pracy tylko w UE/EOG/Szwajcarii

Należy pamiętać, że opisany mechanizm sumowania okresów pracy (stażu) i obliczania emerytury proporcjonalnej ma zastosowanie wyłącznie do państw objętych unijnymi przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dotyczy to:

1. Wszystkich krajów Unii Europejskiej (UE),
2. Krajów należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), czyli Norwegii, Islandii i Lichtensteinu,
3. Szwajcarii.

Oznacza to, że jeśli pracowałeś w kraju spoza tego obszaru (np. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, czy Australii), zasady koordynacji okresów pracy nie mają zastosowania. Wówczas należy sprawdzić, czy z danym krajem Polska ma podpisaną dwustronną umowę o zabezpieczeniu społecznym. Bez takiej umowy, okresy pracy w kraju trzecim mogą zostać niezliczone do polskiego stażu, a Ty możesz mieć problem z uzyskaniem tamtejszej emerytury. Jest to fundamentalna różnica, o której należy pamiętać, planując zagraniczną karierę. Powstaje też pytanie, co w przypadku pracy w takim kraju jak np. Wielka Brytania, która była w UE, a następnie ją opuściła. Sytuacja taka zostanie omówiona w przykładzie nr 2.

Agregacja, czyli sumowanie okresów ubezpieczenia i ich proporcjonalność

Powyższa zasada opiera się na mechanizmie agregacji, czyli sumowania wszystkich okresów ubezpieczenia. W celu wyliczenia Twojego prawa do emerytury, ZUS podliczy wszystkie lata, które przepracowałeś w Polsce i innych krajach. Jest to szczególnie ważne, Nawet, jeśli w jednym z krajów Twój staż pracy jest niewystarczający do otrzymania świadczenia, Twoje składki nie przepadają. A wszystko za sprawą wspomnianego sumowania.

Istotną rolę odgrywa tu też zasada proporcjonalności. Polega ona na tym, że każdy z krajów, w których pracowałeś ma obowiązek wypłacić Ci część emerytury adekwatną do liczby przepracowanych w nim lat. A zatem nie otrzymasz pełnej emerytury z każdego kraju, tylko część proporcjonalną do Twojego stażu pracy w tym państwie. Nie ma wątpliwości, że taki podział świadczeń jest zrozumiały i sprawiedliwy. Reguła ta chroni również interesy pracownika gwarantując, że nie utraci on nawet pojedynczych miesięcy opłacania składek.

Wystarczy wniosek o emeryturę w ZUS

Jedynym organem, z którym będziesz mieć do czynienia w całym procesie ubiegania się o zagraniczną emeryturę jest polski Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Jest to tzw. zasada "one-stop-shop". Jeśli mieszkasz w Polsce, wniosek o emeryturę powinieneś złożyć w najbliższym oddziale ZUS. Zakład automatycznie stanie się instytucją łącznikową i to on zajmie się resztą formalności. W Twoim imieniu wypełni specjalne unijne formularze, które zostaną następnie przekazane do zagranicznych organów emerytalnych.

Twoja rola w procesie ubiegania się o zagraniczną emeryturę będzie zatem sprowadzać się jedynie do właściwego wypełnienia wniosku. Tu jednak trzeba zachować uważność. Ważne jest, by we wniosku podać dokładnie wszystkie miejsca i okresy pracy za granicą. I to właściwie byłoby na tyle.

Możesz jednak przyczynić się do przyspieszenia całego procesu poprzez ułatwienie pracy urzędnikom. W tym celu w swoim wniosku podaj również:

• nazwy i adresy zagranicznych pracodawców,

• dokładne daty rozpoczęcia i zakończenia pracy w każdym kraju,

• numery ubezpieczenia społecznego nadane w tych państwach (ich brak w praktyce znacząco wydłuża cały proces).

Jak ZUS wylicza zagraniczną emeryturę? Praktyczne przykłady

Każdy z krajów, w których pracowałeś ma obowiązek wyliczyć i wypłacić Ci emeryturę niezależnie od pozostałych. Organy emerytalne poszczególnych państw obliczą najpierw tzw. emeryturę teoretyczną, czyli świadczenie, które otrzymałbyś, gdyby cały Twój staż pracy dotyczył tego jednego państwa. Następnie obliczy tzw. emeryturę rzeczywistą, biorąc już pod uwagę rzeczywisty czas przepracowany na jego terytorium.

Jak odebrać pieniądze? Wypłata świadczeń z różnych krajów

Ważną kwestią jest również to, w jaki sposób odebrać pieniądze z innych krajów. Nie przyjdą one w jednym przelewie. Każda instytucja emerytalna będzie wypłacać Ci świadczenie oddzielnie i zazwyczaj bezpośrednio na Twoje konto bankowe. Musisz podać w ZUS numer konta, na które mają trafiać pieniądze z zagranicy. Trzeba przy tym pamiętać, że bank może pobierać opłaty za przelewy międzynarodowe i przeliczenie waluty. Zawsze możesz jednak otworzyć konto walutowe, co pozwoli Ci uniknąć strat na przewalutowaniu.

Problemy i pułapki: Na co uważać?

Brakujące okresy ubezpieczenia

W praktyce dość często zdarza się, że zagraniczna instytucja nie może odnaleźć w systemie danych pracownika. Jest to najczęstsza przyczyna opóźnień. W takim przypadku ZUS poinformuje Cię o problemie. Będziesz wówczas musiał dostarczyć wszelkie dowody na to, że faktycznie pracowałeś w danym kraju, np. stare umowy, odcinki z pensji, zaświadczenia od pracodawców czy numery ubezpieczenia.

Różnice w wieku emerytalnym

Bardzo ważnym punktem, który często budzi nieporozumienia są różnice w wieku emerytalnym. Prawo do emerytury w każdym kraju nabywasz, dopiero gdy osiągniesz tamtejszy wiek emerytalny. Zatem, możesz pobierać już polską emeryturę (60 lat dla kobiet, 65 dla mężczyzn), a na świadczenie np. z Niemiec (67 lat) czy Wielkiej Brytanii (68 lat) będziesz musiał poczekać.

Cyfrowe narzędzia. Jak ZUS ułatwia proces?

ZUS, aby ułatwić formalności, udostępnia platformę PUE ZUS. Za pomocą tej platformy możesz złożyć wniosek o emeryturę online, co jest znacznie szybsze i wygodniejsze. Po złożeniu wniosku będziesz mógł śledzić jego status, a także komunikować się z pracownikami ZUS odpowiedzialnymi za sprawy międzynarodowe. Platforma umożliwia bieżące monitorowanie, na jakim etapie jest weryfikacja historii zatrudnienia za granicą.

Złożenie wniosku o emeryturę po pracy za granicą może wydawać się skomplikowane, ale w rzeczywistości proces ten jest bardzo prosty. Unijne regulacje wymagają od Ciebie jedynie zebrania dokumentów i złożenia jednego wniosku. ZUS zadba o to, by żadna z Twoich składek nie została pominięta.