W Polsce przyspiesza likwidacja MOPS. Niepełnosprawni zasiłki dostaną z nowych centrów [Projekt ustawy]

• Projekt ustawy, która jest wyrokiem dla MOPS - zostaną przekształcone w CUS
• CUS zastępują MOPS. Czy opieka i świadczenia niepieniężne ważniejsze niż zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie wspierający i pielęgnacyjne?
• Co oferują CUS?
• Dziś CUS (jak MOPS) działają podwójnie - wypłacają zasiłki i udzielają świadczeń niepieniężnych. Ale jakie będą w przyszłości proporcje między pieniędzmi i usługami dla potrzebujących?

Tezy postawione w artykule umieszczam w kontekście przesuwania przez rząd znaczenia świadczeń dla niepełnosprawnych, staruszków i ubogich ze świadczeń pieniężnych (tu brak waloryzacji zasiłku pielęgnacyjnego) w kierunku niepieniężnych (opieka). Każda osoba niepełnosprawna wie o ustawie o asystencji, która rodzi się w wielkich bólach, ale kiedyś wejdzie w życie. Niedawno RCL opublikował projekt ustawy o opiece długoterminowej. Teraz mamy kolejną ważną publikację - projekt nowelizacji ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (CUS). Nowelizacja sprawa, że takie Centra są atrakcyjniejsze dla prowadzących je gmin. Celem rządu jest zachęcenie gmin do przekształcenia MOPS w CUS.

Projekt ustawy, która jest wyrokiem dla MOPS - zostaną przekształcone w CUS

Właśnie został opublikowany projekt ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Dziś system wsparcia dla osób potrzebujących działa w ten sposób, że świadczenia niepieniężne takie jak usługi opiekuńcze są uzupełnieniem świadczeń pieniężnych. W przyszłości proporcje mogą zostać odwrócone z prozaicznej przyczyny – braki budżetowe.

To dalsza przyszłość. Dziś nowe przepisy służą likwidacji znanych wszystkim MOPS przekształcanych w CUS.

Poniżej projekt nowelizacji ustawy o CUS - jej omówienie i linki na końcu artykułu:

Zmiany, które wprowadzi ta nowelizacja są adresowane dla gmin - nowe przepisy usuwają szereg przeszkód prawnych, które blokowały przekształcanie MOPS w CUS. Np. MOPS zarządzał opieką w postaci zapewnienia mieszkań dla potrzebujących. W poprzedniej wersji ustawy nie mógł tego robić CUS więc gminy nie miały jak przekształcić MOPS w CUS. Teraz będą mogły, a gminy otrzymają zachętę do tworzenia CUS kosztem likwidacji MOPS.

CUS zastępują MOPS. Czy opieka i świadczenia niepieniężne ważniejsze niż zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie wspierający i pielęgnacyjne?

Czym są CUS? Jak wspomniałem, to instytucje zastępujące MOPS na terenie gminy. Przejmują usługi oferowane dziś przez MOPS i dodatkowo oferują szereg innych. Przede wszystkim każda gmina może uchwalić swój lokalny program pomocy np. wsparcia ubogich, chorych, niepełnosprawnych, ale też pomoc dzieciom w szkołach w zakresie II śniadania. Wszystko odbywa się na poziomie gminy a nie całej Polski. Rząd zakłada, że gminy będą sprawnie i elastycznie oferować programy rzeczywiście dopasowane do lokalnych potrzeb. Tyle, że wieloletnie doświadczenia mówią, że rząd na wszystkie pomysły i zamierzenia gmin nie da im pieniędzy. Dodatkowo CUS (zastępując MOPS) prawdopodobnie z biegiem lat będą przesuwały ciężar pomocy osobom potrzebującym w kierunku świadczeń niepieniężnych (to moja prywatna obawa).

W praktyce oznacza to, że w małej gminie CUS tworzy się przez przekształcenie OPS/MOPS – więc nie ma jednoczesnego funkcjonowania MOPS i CUS, tylko CUS w miejsce MOPS. Natomiast w mieście powyżej 100 tys. mieszkańców dopuszczalne jest rozwiązanie, w którym CUS jest nową jednostką organizacyjną, odrębną od istniejącego MOPS – a więc obie jednostki funkcjonują równolegle w jednej gminie.

Polecamy KSeF - podręcznik

KSeF – jak wdrożyć

Instrukcje KSeF. 15 praktycznych procedur dla podatników

Co oferują CUS?

CUS to taki MOPS, który dodatkowo oferuje lokalne „usługi społeczne”.

Podkreślam, że wszystkie usługi w tabeli to świadczenia niepieniężne. Co to oznacza? CUS świadcząc usługi społeczne nie przekażę dofinansowania:

1. do czynszu samotnej matce z dzieckiem;
2. pieniędzy na wyjazd dziecka z biednej rodziny na wakacje;
3. pieniędzy dla bezdomnych (tym zaoferuje nocleg w gminnym ośrodku) czy niepełnosprawnych (tym zaoferuje opiekuna).

CUS wypłaci zasiłki i świadczenia dla potrzebujących pieniędzy na ww. cele tylko wtedy jak rząd wprowadzi taki produkt (zasiłek/świadczenie) w całej Polsce i da na to pieniądze. A z tym wiadomo jak jest w praktyce.

Dziś CUS (jak MOPS) działają podwójnie - wypłacają zasiłki i udzielają świadczeń niepieniężnych. Ale jakie będą w przyszłości proporcje między pieniędzmi i usługami dla potrzebujących?

Poniżej definicja usług społecznych, którą wprowadzi nowelizacja. Jasno z niej wynika, że dotyczy tylko świadczeń bez wypłaty pieniędzy dla potrzebujących, a dania mu np. opieki asystenta:

Oczywiście dziś CUS działa podwójnie:

1) wypłaca te świadczenia, które są dziś wszystkim znane z oferty MOPS (np. zasiłek pielęgnacyjny, zasiłki pomocowe).

2) oferuje świadczenia niepieniężne.

Ale to jest stan w 2026 r., a ten artykuł dotyczy procesu zmian w MOPS/CUS w perspektywie najbliższej dekady - nietrudno zauważyć, że rząd kieruje do Sejmu kolejne ustawy tworzące prawne podwaliny pod system świadczeń niepieniężnych. Tworzony jest system raportowania o tych świadczeniach (zobacz sobie projekt ustawy o opiece długoterminowej - to ustawa o tym jak mają być tworzone raporty i analizy o tej opiece tak, aby rząd wiedział jak funkcjonuje). Wizytówką rządu są przecież wszelkiego typu opieki nad osobami niepełnosprawnymi, a nie wypłacanie im pieniędzy po to, aby mogli kupić na rynku komercyjną usługę opiekuna (rząd promuje asystencję osobistą oraz usługi sąsiedzkie).