Tydzień pracy krótszy, ale godzin tyle samo. Można też pracować tylko w weekendy i święta. Co trzeba zrobić?

• Tydzień pracy krótszy, ale godzin tyle samo
• Pracownicy mogą pracować tylko w weekendy i święta, ale czy wszyscy?
• Trzeba uważać na czas pracy

Przez wiele tygodni temat skrócenia czasu pracy nie schodził z nagłówków gazet i portali internetowych. Rządzący mówili o planach wprowadzenia tego rozwiązania i rozważali, czy czas pracy należy skrócić każdego dnia po trochu, czy może raczej zredukować liczbę dni roboczych w tygodniu. Resort pracy uruchomił też program pilotażowy dla pracodawców, w ramach którego mają oni przetestować oba warianty tego rozwiązania. I choć program trwa, to o skróceniu czasu pracy nie mówi się już tak często, za to coraz częściej i głośniej wspomina się o zmianach na rynku pracy i pogorszeniu sytuacji pracowników. Można więc z tego wnioskować, że jeśli nawet zmiany w tym zakresie zostaną wprowadzone, to z całą pewnością nie stanie się to szybko. Warto więc wiedzieć, jakie elastyczne rozwiązania dotyczące organizacji pracy są już teraz przewidziane w obowiązujących przepisach ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Tydzień pracy krótszy, ale godzin tyle samo

Zasadą jest, że czas pracy pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Możliwość zastosowania w ramach tych norm systemu skróconego tygodnia pracy została przewidziana w art. 143 Kodeksu pracy. Przewiduje on możliwość zastosowania tego rozwiązania na pisemny wniosek pracownika. W takim przypadku dopuszczalne jest wykonywanie pracy przez pracownika przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Również w tym przypadku okres ten może zostać przedłużony na podstawie art. 129 § 2 Kodeksu pracy nie więcej jednak niż do 12 miesięcy, przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.
Istotą tego rozwiązania jest skrócenie liczby dni pracy w tygodniu, przy jednoczesnym zachowaniu takiej samej liczby godzin pracy. Takie rozwiązanie może być korzystne z rozmaitych powodów, np. w przypadku pracowników, którzy uczą się w trybie zaocznym, czy też dla osób, których miejsce zamieszkania znajduje się w innej miejscowości niż ich miejsce pracy, a które chcą wracać na weekend do domu. Obowiązujące przepisy nie poświęcają uwagi przyczynom, które miałyby leżeć u podstaw jego wprowadzenia. Każdorazowo jednak inicjatorem takiego rozwiązania musi być pracownik.

Pracownicy mogą pracować tylko w weekendy i święta, ale czy wszyscy?

Kolejnym szczególnym rozwiązaniem w zakresie czasu pracy, które mogą zastosować strony stosunku pracy jest system pracy weekendowej, o którym mowa w art. 144 Kodeksu pracy. Również ono może być wprowadzone jedynie na pisemny wniosek pracownika. Jego istotną jest to, że praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta i dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Także w tym przypadku w określonych okolicznościach okres ten może zostać przedłużony na podstawie art. 129 § 2 Kodeksu pracy nawet do 12 miesięcy. Ponieważ, jak wynika z przepisów, zastosowanie do pracownika tego systemu pracy następuje na podstawie umowy o pracę, a jednocześnie aby go zastosować, konieczne jest złożenie przez pracownika wniosku, przyjmuje się, że zaakceptowanie go przez pracodawcę jest równoznaczne z wprowadzeniem zmian w postanowieniach umowy łączącej pracownika i pracodawcę.

Trzeba uważać na czas pracy

W przypadku tego systemu czasu pracy, przy założeniu, że praca będzie wykonywana jedynie w piątki, soboty, niedziele i święta, pracownik nie ma możliwości wypracowania liczby godzin przewidzianej zgodnie z normami czasu pracy dla zatrudnienia w pełnym wymiarze. Zastosowanie tego rozwiązania wiąże się więc z koniecznością obniżenia wymiaru czasu pracy pracownika. Podejmując decyzję o zastosowaniu systemu pracy weekendowej trzeba pamiętać również o tym, że pracownikom, do których znajduje on zastosowanie nie przysługuje roszczenie o udzielenie raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy (art. 15112 kp). Oznacza to, że pracownicy świadczący pracę w ramach tego systemu mogą pracować we wszystkie niedziele przypadające w roku.