Czy w związku z trudną sytuacją finansową pracodawca może zrezygnować z zfśs w trakcie roku

Ponieważ zatrudniają Państwo więcej niż 20 pracowników, decyzję o rezygnacji z zfśs mogą Państwo podjąć w trakcie roku. Należy jednak pamiętać, że rezygnacja z funduszu powinna być poprzedzona uzgodnieniami z zakładowymi organizacjami związkowymi, a gdy one w firmie nie działają - z przedstawi­cielami załogi. Brak zgody związków zawodowych bądź przedstawiciela pracowników powoduje, że nie będą Państwo mogli wprowadzić postanowień o rezygnacji z zfśs. Rezygnując z zfśs, powinni Państwo zmienić funkcjonujące w firmie zapisy układu zbiorowego pracy bądź regulaminu wynagradzania.

Pracodawcy spoza sfery budżetowej (bo tylko tacy mogą zrezygnować z zfśs), zobowiązani do wyda­nia regulaminu wynagradzania lub ci, u których wprowadzono układ zbiorowy pracy, mają prawo zanie­chać (czasowo bądź bezterminowo) finansowania działalności socjalnej w każdej części roku. Podmioty prywatne nieobjęte układem, dające zatrudnienie mniej niż 20 pracownikom (czyli niezobowiązane do wprowadzania w życie regulaminu wynagradzania), o nietworzeniu funduszu muszą informować swoich pracowników do 31 stycznia danego roku.

Zobacz serwis: Prawa pracownika

W związku z trudną sytuacją finansową podjęli Państwo decyzję o rezygnacji z zfśs. Takiej zmiany nie można jednak wprowadzić w zakładzie z dnia na dzień. Aby skutecznie dokonać rezygnacji, muszą Państwo przeprowa­dzić odpowiednią procedurę, której poszczególne etapy zależą przede wszystkim od liczby zatrudnionych osób oraz rodzaju funkcjonujących w firmie aktów prawa zakładowego. Etapy procedury przedstawia tabela na str. 81.

Przepisy wskazujące metodę szacowania odpisów na działalność socjalną nie regulują sposobu po­stępowania w przypadku rezygnacji z zfśs w trakcie roku. Najwłaściwsze wydaje się tu ustalenie wartości odpisów zgodnie z zasadą proporcjonalności (chodzi o skalkulowanie odpisu w części odpowiadającej okresowi, przez jaki fundusz był utrzymywany). Takie rozwiązanie wynika pośrednio z rozporządzenia w sprawie sposobu ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczania odpisu na zfśs, wskazu­jącego na sposób obliczania przeciętnej liczby zatrudnionych, który stosuje się również w przypadku, gdy pracodawca działał w okresie krótszym niż jeden rok kalendarzowy albo naliczał odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na niepełny rok kalendarzowy. Wynika z tego, że przepisy przewidują usta­lanie odpisu niższego niż całoroczny, czyli na niepełny rok kalendarzowy.

Procedura rezygnacji z zfśs przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników w prze­liczeniu na pełne etaty:

Krok 1. Uzgodnienia z zakładowymi organizacjami związkowymi, a gdy one w firmie nie działają - z pra­cownikami wybranymi przez załogę do reprezentowania jej interesów. Jeżeli związki zawodowe lub przedstawiciel pracowników nie wyrażą zgody, nie można wprowadzić postanowień o rezygnacji z zfśs. Krok 2. Wprowadzenie odpowiedniego zapisu w układzie zbiorowym pracy (w drodze tzw. protokołów dodatkowych, które zaczynają obowiązywać w terminie w nich wskazanym, jednak nie wcześniej niż z dniem ich rejestracji przez okręgowego inspektora pracy), a jeżeli w firmie nie ma układu - aneksowa- nie regulaminu wynagradzania (aneks wchodzi w życie w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia go pracow­nikom przez pracodawcę w sposób u niego przyjęty).

Zapis o rezygnacji z funduszu może przybrać formę krótkiej informacji, np.:

Od 1 lutego 2015 r. Eric Sp. z o.o. nie tworzy zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (rezygnacja bezterminowa) lub: Od 1 lutego 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Eric Sp. z o.o. nie tworzy zakładowego fun­duszu świadczeń socjalnych (rezygnacja terminowa).

Rezygnacja z finansowania działalności socjalnej w trakcie roku wymaga pro­porcjonalnych naliczeń odpisów.

Zakładamy, że pracodawca, o którym mowa w pytaniu, ma stabilną sytuację kadrową i zatrud­niał 1 stycznia 2015 r. 48 osób (42 pełne etaty), w tym 36 osób na pełny etat, 8 pracowników na 1/2 eta­tu, 2 pracowników na 3/4 etatu, 2 pracowników na 1/4 etatu. Wszyscy pracownicy wykonują pracę w normalnych warunkach. Pracodawca zaplanował na początku 2015 r., że przeciętne zatrudnienie w firmie wyniesie:

• w okresie od stycznia do czerwca: 42 pełne etaty,
• w okresie od lipca do grudnia: 45 pełnych etatów.

Wyznaczając miesięczne stany zatrudnienia w 2015 r., spółka wykorzystała metodę uproszczoną, pole­gającą na zsumowaniu stanów dziennych w pierwszym i ostatnim dniu każdego miesiąca i podzieleniu ich przez 2.

Na podstawie tych informacji ustalenie średniego stanu zatrudnienia (w etatach) powinno wyglądać na­stępująco:

• 42 etaty x 6 miesięcy + 45 etatów x 6 miesięcy = 522 etaty;
• 522 etaty : 12 miesięcy = 43,50 etatu.

Obliczenie wysokości odpisu za 2015 r. wymagało dokonania następujących obliczeń:

43,50 etatu x 1093,93 zł (wysokość odpisu obowiązującego w 2015 r. nie uległa zmianie w stosunku do 2014 r.) = 47 585,96 zł.

Zakładamy, że w wyniku drastycznego pogorszenia się sytuacji ekonomicznej pracodawca w poro­zumieniu z przedstawicielem załogi postanowił zrezygnować z zfśs. W tym celu wprowadził stosow­ny aneks do regulaminu wynagradzania, który zaczął obowiązywać 9 kwietnia 2015 r. Wspomniana zmiana powoduje, że pracodawca musi skorygować odpis, uwzględniając krótszy okres funkcjono­wania zfśs. W związku z tym pracodawca powinien ustalić odpis w wysokości proporcjonalnej, co powoduje konieczność ponownego wyznaczenia przeciętnego zatrudnienia i kwoty odpisów w na­stępujący sposób:

1. ustalenie średniego stanu zatrudnienia w kwietniu:

42 etaty (stan na 1 kwietnia) + 0 (w ostatnim dniu kwietnia fundusz nie będzie już funkcjonował, stąd liczba pracowników = 0)] : 2 = 21 etatów,

1. ponowne ustalenie przeciętnego zatrudnienia w ujęciu rocznym (uwzględniając fakt funkcjonowa­nia zfśs do 9 kwietnia):

(42 etaty x 3 miesiące + 21 etatów według średniego stanu z kwietnia) : 12 miesięcy = 12,25 etatu,

1. proporcjonalne ustalenie odpisu na zfśs (do 9 kwietnia):

12,25 etatu x 1093,93 zł = 13 400,64 zł.

Do końca maja 2015 r. spółka musi przelać na wyodrębnione konto funduszu 75% ww. kwoty, czyli 10 050,48 zł.

W razie rezygnacji z zfśs zgromadzone na nim niewykorzystane środki (aż do ich wyczerpania) muszą Państwo przeznaczyć wyłącznie na działalność socjalną, kierując się postanowieniami zawartymi w regu­laminie gospodarowania zasobami finansowymi zfśs.

Podstawa prawna:

• art. 3-5 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 592; ost.zm. Dz.U. z 2014 r., poz. 1877
• § 1 i § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 9 marca 2009 r. w sprawie sposobu ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych - Dz.U. Nr 43, poz. 349