Pracodawca nie zawsze musi płacić, aby wywiązać się z ciążących na nim obowiązków. Co wynika z przepisów?

• Podnoszenie kwalifikacji w interesie obu stron umowy
• Można zdobywać wiedzę i umiejętności

Podnoszenie kwalifikacji w interesie obu stron umowy

Przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych ustawodawca rozumie zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika. Może ono się odbywać z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Jednak choć do podstawowych zasad prawa pracy należy obowiązek ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych (art. 17 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy), to regulacja ta nie ma charakteru roszczeniowego. W konsekwencji choć pracodawca ma obowiązek, to pracownik nie może domagać się od niego czynnego udziału w swoim dokształcaniu, np. poprzez sfinansowanie jego kosztów. Można więc powiedzieć, że w praktyce ten obowiązek ułatwiania, to w istocie obowiązek nieutrudniania, czy też obowiązek nieodmawiania bez istotnej przyczyny. Istotne jest również to, że podnoszenie kwalifikacji, o którym mowa powinno co do zasady być związane z pracą wykonywaną przez pracownika. To zaś oznacza, że jeśli pracownik chciałby się przekwalifikować, to nie może wymagać od pracodawcy w tym zakresie wsparcia, choć oczywiście można wyobrazić sobie i taką sytuację, w której również przekwalifikowanie byłoby w interesie pracodawcy, który dostrzegając potencjał pracownika widziałby go w przyszłości w swojej firmie w innej roli.

Polecamy: Kalendarz 2026

Można zdobywać wiedzę i umiejętności

Warto pamiętać, że zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności, o którym mowa w obowiązujących przepisach może obejmować zarówno teoretyczne zdobywanie wiedzy, jak i praktyczne zdobywanie umiejętności. Bez znaczenia w tym wypadku pozostaje to, w jakiej formie będzie się to zdobywanie (uzupełnianie) wiedzy odbywało – czy będzie to nauka w szkole wyższej, czy na kursie zawodowym, czy może pracownik odbędzie w stosownym miejscu praktyki zawodowe. Regulacja ta dzięki takiemu sformułowaniu może znaleźć odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do pracowników wykonujących pracę każdego rodzaju.

Jednak co w praktyce oznacza obowiązek ułatwiania podnoszenia kwalifikacji? Czy pracodawca musi w związku z tym zawsze ponosić ich koszty finansowe? W praktyce możliwe są przypadki, w których pracownik kształci się za inicjatywy i za zgodą pracodawcy, ale również i takie, w których podnosi kwalifikacje na innych zasadach. Wówczas, choć pracodawca nie ma obowiązku ponoszenia kosztów takiego kształcenia czy udzielania pracownikowi zwolnień od pracy, nadal może je ułatwiać i okazywać pracownikowi wsparcie. Ustawodawca przewidział bowiem, że pracownikowi zdobywającemu lub uzupełniającemu wiedzę i umiejętności na zasadach innych, niż określone w art. 1031–1035, mogą być przyznane:
1) zwolnienie z całości lub części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia,
2) urlop bezpłatny
– w wymiarze ustalonym w porozumieniu zawieranym między pracodawcą i pracownikiem.

Jak wynika z tej regulacji, w takich przypadkach konieczne jest zawarcie porozumienia, w którym pracodawca wyraźnie zadeklaruje, jakiego rodzaju wsparcia i w jakim wymiarze może udzielić pracownikowi. Na przykład, może zobowiązać się, że pokryje koszty dokształcania, ale nie zapewni pracownikowi możliwości korzystania z urlopu szkoleniowego. Sytuacja może również być odwrotna – pracodawca może zaoferować pracownikowi czas wolny na naukę, ale nie zobowiąże się do pokrywania związanych z nią kosztów.
Decydując się na tego rodzaju współpracę trzeba pamiętać, aby w zawieranym porozumieniu wyraźnie wskazać, że jego podstawą jest art. 103⁶ Kodeksu pracy, aby nie było podstaw do wątpliwości, czy stanowi ono zgodę pracodawcy na podnoszenie przez pracownika kwalifikacji zawodowych, co wiązałoby się z obowiązkami przewidzianymi w przepisach. Niedbałe skonstruowania tego dokumentu może sprawić, że pracodawca wbrew swoim planom i zamiarom może zostać obciążony obowiązkami wynikającymi z przepisów Kodeksu pracy (np. udzieleniem urlopu szkoleniowego).

Polecamy: Dokumentacja kadrowa 2025