Kategorie

Czy pracownik może odmówić delegacji?

Agnieszka Beczkalska
aplikant radcowska
Czy pracownik może odmówić delegacji? / fot. Shutterstock
Czy pracownik może odmówić delegacji? / fot. Shutterstock
www.shutterstock.com
Delegacja, zwana również podróżą służbową, to wykonywanie na polecenie pracodawcy zadań służbowych poza miejscowością siedziby pracodawcy lub stałego miejsca pracy. Co do zasady pracownik powinien wykonywać polecenia pracodawcy. Czy może jednak odmówić delegacji?

Delegacja pracownicza

Pojęcie delegacji pracowniczej kojarzone jest najczęściej z jedno- lub kilkudniową nieobecnością pracownika w jego podstawowym miejscu pracy. Wyjazdy na szkolenia czy spotkania z kontrahentami najczęściej nie trwają dłużej niż tydzień. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy stacjonarny pracownik jest zobowiązany do kilkumiesięcznego wyjazdu np. w celu kontrolowania prac firmy na oddalonym terenie. Czy tak długi wyjazd może także zostać uznany delegacja pracownika?

Czym jest podróż służbowa pracownika firmy?

Aby określić, jaki wyjazd może zostać uznany za delegację pracownika, a jaki zdecydowanie nią nie jest, należy w pierwszej kolejności określić podstawową definicję podróży służbowej. W tym celu należy odnieść się do podstawowej ustawy dotyczącej pracowników – czyli do Kodeksu pracy.

Polecamy: Zatrudnianie pracowników. Nowe zasady po dostosowaniu do RODO

Wprawdzie w kodeksie definicja podróży służbowej nie została wskazana wprost, natomiast art. 775 §1 wskazując, że za podróż służbową przysługuje pokrycie kosztów, pozwala jednocześnie ustalić podstawową charakterystykę delegacji pracowniczej, zgodnie z poniższym brzmieniem: „Pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.”

Podróż służbowa jest to zatem wyjazd pracownika poza stałe miejsce pracy lub poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy. Delegacja pracownika musi zostać zlecona przed pracodawcę, a jej celem musi być wykonanie określonego służbowego zadania. Spełnienie łącznie przedstawionych trzech warunków pozwala określić, czy pracownik został wysłany w delegację.

Podróżą służbową jest wykonywanie przez pracownika na polecenie pracodawcy zadań służbowych poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy. Tak więc, jak słusznie wskazuje J. Wratny (Wratny, Komentarz 2005, s. 198), definicji podróży służbowej nie odpowiadają przejazdy służbowe pracownika w granicach miejscowości, w której znajduje się jego miejsce pracy.

W Kodeksie pracy wskazano, że głównym kryterium określenia, czy wyjazd jest rzeczywiście podróżą służbową, jest docelowe miejsce delegacji. Jeśli bowiem pracownik wyjedzie nawet do miasta położonego na drugim końcu województwa, ale jako pracownik terenowy znajduje się ciągle w swoim stałym miejscu pracy, to nie należy takiego wyjazdu uznawać jako delegacja pracownika. Natomiast jeśli podwładny pracujący wyłącznie w stacjonarnym biurze, będzie musiał wyjechać do leżącej tuż obok miejscowości w celu wykonania służbowego zadania, to w tym wypadku konieczne będzie rozliczenie delegacji.

Jak długa może być delegacja pracownika?

Zgodnie z powyższym Kodeks pracy wskazuje, jakie warunki muszą być spełnione, aby podróż pracownika mogła zostać uznana za służbową. W definicji nie uwzględniono czasu trwania takiej delegacji. Czy jest on zatem nieograniczony?

Według Kodeksu pracy – tak. W żadnym miejscu ustawy nie wskazano, ile minimalnie lub maksymalnie musi trwać wyjazd, aby móc uznać go za podróż służbową. W związku z tym nieistotne, że jeden pracownik wysyłany jest w delegację na jeden dzień, a drugi na miesiąc (choć oczywiście wysokość wynagrodzenia będzie się w tej sytuacji różnić).

Tymczasem niektórzy specjaliści przekonują, że delegacja pracownika nie powinna jednak przekraczać trzech miesięcy. Art. 42 par. 4 Kodeksu pracy mówi: „Wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie o pracę na okres nie przekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika.

Z powyższego przepisu wynika, że nie jest konieczna zmiana warunków pracy w sytuacji, gdy dojdzie do odstępstw od zawartej z pracownikiem umowy o pracę, pod kilkoma warunkami, w tym właśnie ograniczeniem czasowym do trzech miesięcy. Alternatywą dla polecenia wyjazdu służbowego staje się w takim przypadku okresowa zmiana miejsca pracy, która powinna zostać uwzględniona w aneksie do umowy o pracę.

Mimo to w związku z faktem, że wskazany art. 42 nie odnosi się bezpośrednio do podróży służbowej, która jest dość specyficzną sytuacją powstającą w ramach stosunku pracy, zastosowanie alternatywnego rozwiązania nie jest oczywiste. Zatem pracodawca teoretycznie może wysłać pracownika na czteromiesięczny wyjazd do innego miasta w celu dopilnowania projektu oraz udokumentować go i rozliczyć jako delegację.

Zatem, należy podkreślić, że pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Należą do nich przede wszystkim diety, stanowiące ekwiwalent za zwiększone koszty utrzymania poza stałym miejscem pobytu pracownika. Podwładnemu może być przyznany również zwrot kosztów noclegu i należności z tytułu przejazdu na miejsce delegacji.

Warunki wypłacania takich należności pracodawcy prywatni mogą określić w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę. Musi być jednak spełniony warunek, że pokryją koszty podróży służbowej pracowników i nie wprowadzą stawki diety niższej niż przewidziana w rozporządzeniu delegacyjnym.

Pracownik może odmówić wykonania polecenia służbowego (w tym wyjazdu na delegację), jeżeli polecenie to będzie naruszało zasady współżycia społecznego. Może to się zdarzyć np. wtedy, kiedy na delegację wysyła się osobę niepełnosprawną, mającą trudności w poruszaniu się. Według art. 100 § 1 Kodeksu pracy pracownik ma obowiązek pracować sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, o ile nie są sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że odmowa wykonania polecenia służbowego jest naruszeniem obowiązków pracownika. Takie naruszenie obowiązków może się wiązać z nałożeniem na pracownika kary porządkowej (nagany lub upomnienia – art. 108 § 1 Kodeksu pracy), a nawet rozwiązaniem przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków wynikających ze stosunku pracy (art. 52 § 1 Kodeksu pracy).

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego odmowa wykonania polecenia służbowego może powodować pociągnięcie pracownika do odpowiedzialności i rozwiązania z nim stosunku pracy bez wypowiedzenia z jego winy bez potrzeby uprzedniego stosowania kar porządkowych.

Podsumowując powyższe rozważania – pracodawca ma prawo wysłać pracownika w delegację, a pracownik nie posiadając dzieci (i nie będąc w ciąży) nie ma prawa odmówić wyjazdu – tylko w przypadku posiadania dzieci albo gdy pracownik jest w ciąży pracodawca bez jego zgody nie może go wysłać w delegację. Jeśli pracownik odmówi – pracodawca może pracownika zwolnić dyscyplinarnie.

Zatem, ustawodawca ograniczył jednak wydanie polecenia wyjazdu w podróż służbową, wprowadzając względny zakaz delegowania:

  • kobiety w ciąży,
  • pracownika (kobiety lub mężczyzny) opiekującego się dzieckiem do lat czterech.

Wyjazd służbowy możliwy jest tylko za zgodą tych osób. Nie można zatem narzucić im delegacji.

Przepisy nie ustanawiają wymogu stosowania określonej formy do oświadczenia pracownicy w ciąży dotyczącego zgody na wyjazd służbowy. Zgodnie z art. 60 kodeksu cywilnego oświadczenie woli może być złożone przez każde zachowanie, z którego jasno wynika jego treść. Sam wyjazd w podróż służbową pracownicy w ciąży może świadczyć o tym, że na taki wyjazd wyraziła ona dorozumianą zgodę. Do celów dowodowych lepiej jednak stosować formę pisemną, ale nie jest to konieczne.

Z kim zostawić dziecko?

Pracodawca nie może narzucić wyjazdu służbowego osobie zatrudnionej, która opiekuje się dzieckiem, do ukończenia przez nie czwartego roku życia. Oczywiście może ona jeździć w delegacje, lecz trzeba uzyskać od niej na to zgodę. Pracownica (lub pracownik) opiekująca się dzieckiem do lat czterech musi złożyć oświadczenie o zamiarze korzystania lub nie z uprawnienia do odmowy wyjazdu w delegację. Włącza się je do akt osobowych pracownika (w części B).

Pamiętajmy, że taką ogólną zgodę podwładny może w każdej chwili odwołać. Pobranie oświadczenia ma ułatwić wyjazdy służbowe (nie ma konieczności każdorazowo uzyskiwać zgody na wyjazd), nie może jednak ograniczać swobodnego korzystania z uprawnienia do odmowy wyjazdu.

Wbrew współżyciu społecznemu

Zwróćmy jednak jeszcze uwagę na ograniczenie zlecenia wyjazdu, które mogą wynikać z art. 8 k.p. Zgodnie z nim nie wolno czynić ze swojego prawa użytku, który byłby sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Brak zakazu delegowania tych osób poza stałe miejsce pracy powoduje, że pracodawca generalnie ma swobodę przy poleceniu pracownikowi niepełnosprawnemu udania się w podróż służbową. Niezgodne natomiast z zasadami współżycia społecznego byłoby nakazanie wyjazdu delegacyjnego temu, kto ma trudności w samodzielnym przemieszczaniu się.

Dyspozycję wydaną w takich okolicznościach uznać należy za niezgodną z prawem, a tym samym pracownik może odmówić jej wykonania bez narażania się na konsekwencje dyscyplinarne.

Bez znaczenia inny etat

Inne zajęcia zarobkowe pracownika nie wpływają na zakres uprawnień kierowniczych pracodawcy wynikający z łączącego strony stosunku pracy. Wydając polecenie służbowe, szef nie musi brać pod uwagę utrudnień dla pracownika związanych z wykonaniem tej dyspozycji dla jego działalności poza stosunkiem pracy. Nie można uznać, że takim nakazem naruszył zasady współżycia społecznego.

Takie podejście prowadziłoby do tego, że szef musiałby uzyskiwać zgodę pracownika na wszystkie działania nieco nawet odbiegające od standardu przyjętego na początku zatrudnienia (praca w godzinach nadliczbowych, dyżur, zmiana rozkładów i systemów czasu pracy), co w oczywisty sposób byłoby nie do zaakceptowania.

Źródła:

  1. Legalis, Art. 775 KP red. Walczak 2019, wyd. 29/K. Walczak;
  2. Ustawa z dnia Kodeks pracy, Dz.U. 1974 Nr 24, poz. 141, t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040.
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Delegowanie pracowników – po zmianach. Poradnik Gazety Prawnej 5/2021
Delegowanie pracowników – po zmianach. Poradnik Gazety Prawnej 5/2021
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(1)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
  • dionizos
    2021-07-06 14:26:32
    Nie jest wyjaśnione, co to znaczy, że osoba opiekuje się dzieckiem? Czy to musi być samotna matka/ojciec? Bo można powiedzieć, że oboje rodziców się opiekuje dzieckiem, jednak załóżmy jedno może nie pracować w tym celu, co powoduje, że jakby druga osoba nie jest uznawana za osobę opiekującą się. Przepisy co do delegacji są niekorzystne dla pracownika. Powinna być podpisywana dodatkowa umowa w tej kwestii. Przykładowo jak zatrudniam się do pracy stacjonarnej to nie wyobrażam sobie, żeby nagle pracodawca miał prawo zmienić mi warunki pracy i zacząć mnie wysyłać w delegacje.
    0
QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

Prawo
1 sty 2000
20 wrz 2021
Zakres dat:
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail

Świadczenie pielęgnacyjne a śmierć dziecka

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku śmierci dziecka z niepełnosprawnością. Czy przepisy ulegną zmianie?

1000 plus – dla kogo?

1000 plus. Dla kogo przewidziano wsparcie w ramach rodzinnego kapitału opiekuńczego? Prezentujemy najważniejsze założenia.

Zadośćuczynienie za naruszenie więzi rodzinnej - nowe przepisy

Przepisy dotyczące zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnej weszły w życie. Jakie sytuacje obejmują?

Zmiany w "500 plus" - nowelizacja uchwalona

Zmiany w "500 plus" mają dotyczyć przejęcia przez ZUS obsługi programu. Wniosek złożymy tylko elektronicznie. Nowelizacja została uchwalona przez Sejm.

Punkty spisowe w placówkach ZUS

Punkty spisowe w placówkach ZUS powstaną w całej Polsce. Jaką pomoc będzie można w nich uzyskać?

Opieka nad seniorem w miejscu zamieszkania

Opieka nad seniorami ma być świadczona w miejscu zamieszkania. Rząd planuje zmiany w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej.

Przepisy antylichwiarskie na stałe?

Przepisy antylichwiarskie zostały uwzględnione w tzw. ustawach covidowych. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nową stałą regulacją.

ZUS przejmie obsługę 500 plus [WYWIAD]

ZUS ma przejąć obsługę programu "500 plus"? Czy jest na to gotowy? O szczegółach mówił PAP wiceprezes ZUS Włodzimierz Owczarczyk.

PE o wolności mediów i praworządności w Polsce

Parlament Europejski przyjął w rezolucję zatytułowaną "Wolność mediów i dalsze pogarszanie się praworządności w Polsce".

Nowelizacja KPA a odszkodowania

Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie. Czy właściciele nieruchomości będą dochodzić odszkodowań przed ETPC?

Czas pracy - od kiedy?

Czas pracy budzi szereg wątpliwości. Od kiedy się liczy? Co z tzw. czynnościami przygotowawczymi?

Brak alimentów a dodatkowe zajęcia pozalekcyjne [BADANIE]

W wielu przypadkach rodziców opiekujących się dziećmi, które nie otrzymują alimentów, nie stać na sfinansowanie jakichkolwiek zajęć pozalekcyjnych.

Wynagrodzenia rodzin zastępczych i inne zmiany

Wynagrodzenia rodzin zastępczych powiązane z płacą minimalną zakłada projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Cmentarze i chowanie zmarłych – planowane zmiany

Nowa ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma w sposób kompleksowy regulować problematykę tzw. prawa pośmiertnego. Oto założenia projektu.

Świadczenie usług cyfrowych - duże zmiany od 2022 roku

Usługi cyfrowe. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/770 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści i usług cyfrowych. Co się zmieni po wejściu w życie tych przepisów? Jakie nowe zasady wprowadza ta dyrektywa? Co powinni wiedzieć konsumenci?

"Małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie - rezolucja PE

Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której postuluje, by "małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie były uznawane w całej Unii .

Straż Graniczna przypomina grzybiarzom o stanie wyjątkowym

Straż Graniczna zaleca, by grzybiarze, zanim wybiorą się do lasów, sprawdzili jak przebiega strefa stanu wyjątkowego.

Wnioski o "Dobry start" złożone przez większość uprawnionych

Wnioski o "Dobry start" złożyła już wnioski o "Dobry start". Z danych ZUS wynika, iż rodzice najczęściej wybierali bankowość elektroniczną.

Święta Wielkanocne w 2022 r.

Święta Wielkanocne w 2022 r. to data oczekiwana przez wielu pracowników. Kiedy jest Wielkanoc? Czy jest to dzień wolny od pracy?

Spis powszechny do 30 września 2021 r.

Spis powszechny potrwa do 30 września. Jak można wziąć udział w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań w 2021 r.?

Zakup akcji lub obligacji - UOKiK radzi

Na co zwracać uwagę przy najbardziej popularnych instrumentach finansowych, czyli akcjach i obligacjach?

Wydziedziczenie – na czym polega?

Wydziedziczenie jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków. Na czym w rzeczywistości polega?

Alienacja rodzicielska - co robić?

Alienacja rodzicielska, czyli utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez rodzica to ważny problem. Co można zrobić w takiej sytuacji?

Osoby niepełnosprawne - powstanie nowa ustawa?

Ustawa o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami ma umożliwić pełne wdrożenie Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.

Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)

Stwierdzenie nieważności decyzji to instytucja z Kodeksie postępowania administracyjnego, która stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych.