Pieniędzy nie dadzą, ale do 15 lat pozbawienia wolności już tak - za brak opieki nad niepełnosprawnymi, nad teściami: ogólnie osobami nieporadnymi

• Czym jest porzucenie?
• Porzucenie ojca, który wymagał całodobowej opieki
• Pieniędzy nie dadzą, ale do 15 lat pozbawienia wolności już tak - za brak opieki nad niepełnosprawnymi, nad teściami: ogólnie osobami nieporadnymi

Każdy się starzeje. Nie wszyscy jednak są samodzielni w sędziwym wieku czy nawet w wieku 50., 60. lat lub w wieku młodszym. Wszystko zależy od indywidualnych uwarunkowań, w szczególności od stanu zdrowia. Niektórym trzeba systematycznie pomagać, dotyczy to między innymi osób z niepełnosprawnościami. Często potrzebna jest również pełna opieka nad osobami zupełnie nieporadnymi, nieporadnymi w różnym sensie: życiowym, społecznym, prawnym, zdrowotnym. Można teściów lubić lub nie, ale nigdy nie powinno się ich zostawiać na pastwę losu, gdyż może to grozić konsekwencjami karnymi, nawet pozbawieniem wolności na wiele lat. Szczególnie jeżeli osoby są nieporadne ze względu na ich stan psychiczny lub fizyczny - to tym bardziej wymagają opieki, nie należy więc ich porzucać.

Czym jest porzucenie?

Porzucenie możemy rozumieć w sensie potocznym, jako po prostu zostawienie kogoś czy to męża, żony, rodziny, dzieci, partnera, ale też w prawnym. Jeżeli chodzi o ustawową definicję, a raczej konsekwencje porzucenia trzeba odnieść się oczywiście do ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2025 poz. 383, dalej jako; KK). Przepisy art. 210 § 1 i 2 KK odnoszą się właśnie do porzucenia i konsekwencji z tym związanych. Mianowicie:

• § 1. Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej lat 15 albo o osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę tę porzuca, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
• § 2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w § 1, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15.

Porzucenie o jakim mowa w tych przepisach oznacza opuszczenie dziecka lub osoby nieporadnej wraz z zaprzestaniem troszczenia się o te osoby, bez zapewnienia im opieki ze swojej strony czy ze strony innych osób. W istocie jest więc to pozostawienie na tzw. pastwę losu, własnemu losowi osoby, nad którą miała być roztoczona opieka, jednak chodzi tu nie tylko o zaniechanie sprawowania opieki nad osobą małoletnią lub nieporadną, lecz także o uniemożliwienie takiej osobie udzielenia natychmiastowego wsparcia.

Porzucenie ojca, który wymagał całodobowej opieki

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 4 czerwca 2001 r. (sygn. V KKN 94/99) dotyczy istoty porzucenia. Oto kluczowe punkty wyroku:

• Opis czynu – Mirosław J.G. został skazany za porzucenie swojego ojca Józefa G., który wymagał całodobowej opieki. Po odebraniu go ze szpitala pozostawił go bez niezbędnej opieki, co zostało zakwalifikowane jako naruszenie art. 210 § 1 KK.
• Uszczegóławiając Józef G. był w podeszłym wieku i wymagał stałej opieki. Mirosław J.G., jako jego syn, był zobowiązany do zapewnienia mu odpowiednich warunków życia. Miało miejsce zaniedbanie – w okresie od stycznia do sierpnia 1996 r. oskarżony nie sprawował należytej opieki nad ojcem, pozostawiając go w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia. W styczniu 1997 r. oskarżony groził telefonicznie Eugenii G. pozbawieniem życia, aby zmusić ją do nakłonienia Józefa G. do wycofania pozwu dotyczącego odwołania darowizny mieszkania.
• Wyrok I instancji: Sąd Rejonowy skazał Mirosława J.G. na siedem miesięcy pozbawienia wolności (z warunkowym zawieszeniem) oraz grzywnę. Dodatkowo zasądzono zwrot kosztów adwokackich na rzecz pokrzywdzonych.
• Apelacja – Obrońca oskarżonego wniósł apelację, wskazując m.in.. błędną kwalifikację prawną czynu oraz naruszenie zasady reformationis in peius.
• Wyrok II instancji: Sąd zmienił wyrok, uchylając karę łączną, skazanie za groźby, oraz modyfikując zarzuty dotyczące porzucenia ojca, co skutkowało ponowną oceną czynu.
• Skarga kasacyjna" Obrońca oskarżonego wniósł kasację do Sądu Najwyższego, argumentując naruszenie prawa, szczególnie w zakresie zmiany kwalifikacji czynu na niekorzyść oskarżonego. Decyzja Sądu Najwyższego – uznano, że doszło do rażącego naruszenia zasady reformationis in peius, ponieważ Sąd odwoławczy zmienił opis czynu w sposób niekorzystny dla oskarżonego, mimo że apelacja pochodziła od obrońcy. W efekcie sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy, który miał uwzględnić wytyczne Sądu Najwyższego dotyczące zasad procesu i ponownej kwalifikacji prawnej czynu.

Pieniędzy nie dadzą, ale do 15 lat pozbawienia wolności już tak - za brak opieki nad niepełnosprawnymi, nad teściami: ogólnie osobami nieporadnymi

Podsumowując zagadnienie porzucenia zwracamy uwagę na kilka najważniejszych punktów:

1. Zakres ochrony – obejmuje funkcję opiekuńczo-wychowawczą rodziny i instytucji opieki.
2. Podmiot na którym dokonane jest przestępstwo - katalog jest bardzo szeroki! Ustawodawca jedynie wprost wskazuje na małoletniego poniżej lat 15 albo o osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę - przez co możemy rozumieć już w zasadzie m.in. rodziców, teściów, dzieci, osoby z niepełnosprawnościami pozostającymi pod opieką, wnuki, osoby z którą mamy zawartą umowę o dożywocie itd, itd.
3. Podmiot przestępstwa – sprawcą może być osoba zobowiązana formalnie lub faktycznie do opieki nad pokrzywdzonym. Sprawcą może być osoba zobowiązana do opieki, formalnie (np. rodzic, opiekun prawny, nauczyciel) lub faktycznie (np. osoba przyjmująca dziecko pod swoją opiekę).
4. Czynność sprawcza – porzucenie definiowane jest jako świadome pozostawienie podopiecznego własnemu losowi, bez zapewnienia mu opieki.
5. Skutki prawne – przestępstwo ma charakter formalny, a w przypadku kwalifikowanego skutku śmierci konieczne jest udowodnienie związku przyczynowego.