Orzeczenie z ZUS. Co daje w 2025 roku i czego dotyczą zmiany planowane na rok 2026?

• Orzeczenia w ZUS. Najważniejsze świadczenia w 2025 r. [LISTA]
• Jak wygląda orzecznictwo w ZUS?
• Jakie są planowane zmiany? [Projekt]

Orzeczenia w ZUS. Najważniejsze świadczenia w 2025 r. [LISTA]

W Polsce osoby z niepełnosprawnościami mogą uzyskać orzeczenie wydane przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (PZON). Dokument taki uprawnia do wielu przywilejów ii świadczeń (np. określone zasiłki z pomocy społecznej, karta parkingowa itp.). Dla uzyskania świadczeń rentowych niezbędne jest legitymowanie się odpowiednim orzeczeniem z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Umożliwia ono uzyskanie takich świadczeń jak:

Renta socjalna

Jest to świadczenie dedykowane osobom, których naruszenie sprawności organizmu powstało w młodym wieku i spowodowało całkowitą niezdolność do pracy. O całkowitej niezdolności do pracy orzeka lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS. Od 1 marca 2025 r. renta socjalna wynosi 1 878,91 zł (brutto).

Dodatek dopełniający do renty socjalnej

Jeżeli lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS uznają niezdolność do samodzielnej egzystencji, to rencista socjalny może otrzymać dodatek dopełniający. ZUS wypłaca taki dodatek od maja 2025 r.. Osoby, które mają prawo do renty socjalnej oraz orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji (na dzień 1 stycznia 2025 r.) nie muszą składać wniosku. W takiej sytuacji ZUS przyznaje dodatek automatycznie, z wyrównaniem od stycznia 2025 r. „Jeśli jesteś osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie masz orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji – złóż wniosek o dodatek dopełniający” – informuje ZUS. W styczniu i lutym kwota dodatku dopełniającego to 2520 zł (brutto), a od 1 marca 2025 r. dodatek wynosi 2610,72 zł (brutto).

Renta z tytułu niezdolności do pracy

Osoby niezdolne do pracy, które mają wymagane okresy składkowe i nieskładkowe mogą ubiegać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Ważne, by niezdolność do pracy powstała właśnie w okresie składkowym lub nieskładkowym albo w ciągu 18 miesięcy od jego zakończenia. Gdy lekarz orzecznik ZUS uzna niezdolność do pracy za trwałą, to zostanie przyznana renta stała. Jeżeli zaś niezdolność do pracy ma charakter czasowy, to ZUS przyzna rentę okresową. Kwota renty chorobowej zależy od konkretnego przypadku m.in. od wysokości zarobków. Od 1 marca 2025 r. minimalna renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi 1878,91 zł (brutto).

Dodatek pielęgnacyjny

Oprócz osób, które kończyły 75 lat dodatek pielęgnacyjny ZUS wypłaca emerytom i rencistom całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Co istotne, dodatku nie można pobierać jednocześnie z zasiłkiem pielęgnacyjnym wypłacanym przez gminę. Od 1 marca 2025 r. dodatek pielęgnacyjny wynosi 348,22 zł.

Świadczenie wspierające

Procedura uzyskania świadczenia wspierającego jest kilkuetapowa. Dopiero po otrzymaniu decyzji wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON), można złożyć wniosek do ZUS. O decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia mogą ubiegać się m.in. osoby niepełnosprawne z orzeczeniem o niezdolności do pracy lub orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji ,wydanym przez lekarza orzecznika ZUS. Wysokość świadczenia wspierającego zależy od uzyskanej ilości punktów i aktualnej wysokości renty socjalnej. Od marca 2025 r. świadczenie wspierające maksymalnie wynosi 4134 zł.

Świadczenie uzupełniające

Świadczenie, potocznie nazywane 500 plus, przysługuje osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Potwierdza to odpowiednie orzeczenie o:

• niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji).

Jednym z warunków jest też spełnianie progu dochodowego. Chodzi o to, aby łączna wysokość określonych świadczeń finansowanych ze środków publicznych nie przekraczała kwoty 2552,39 zł (brutto). Jest to limit obowiązujący od 1 marca 2025 r.) Wysokość świadczenia zależy do uzyskiwanych środków publicznych, maksymalnie 500 zł miesięcznie.

Orzeczenie z ZUS a zasiłki z MOPS [Przykład]

Niekiedy orzeczenie wydane przez orzecznika ZUS można przedłożyć w ośrodku pomocy społecznej.

Podobnie jest z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, które uznawane jest za równe orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zasada ta nie działa jednak w drugą stronę.. Nie zawsze bowiem osoba niepełnosprawna jest niezdolna do pracy.

Jak wygląda orzecznictwo w ZUS?

Obecnie w I instancji orzeczenia o niezdolności do pracy (lub orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji) wydają lekarze orzecznicy ZUS, a w II instancji komisje lekarskie ZUS. W praktyce postępowanie orzecznicze rozpoczyna się, gdy wpływa wniosek o świadczenie (np. rentę).

Za niezdolną do pracy uznaje się osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolną do pracy - osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Jakie są planowane zmiany? [Projekt]

Przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projekt zakłada m.in.:

• możliwości wydawania orzeczeń w określonych rodzajach spraw przez osoby wykonujące samodzielne zawody medyczne (np. w sprawach, w których ustala się niezdolność do samodzielnej egzystencji - przez pielęgniarki);

• wprowadzenia jednoosobowego orzekania również w drugiej instancji (przez lekarza specjalistę posiadającego specjalizację odpowiadającą danej chorobie);

• określenie terminów wydawania orzeczeń (30 dni od dnia wszczęcia postępowania).

Większość przepisów nowelizacji ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Sprawy, w których postępowanie orzecznicze nie zostało zakończone, mają być rozpatrywane na podstawie przepisów nowych.

Aktualnie projekt jest procedowany przez Komitet Rady Ministrów ds. Cyfryzacji. W toku prac legislacyjnych kształt nowych przepisów może jeszcze ulec zmianie.

Polecamy: Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy