Teraz już łatwiej o zmianę nazwiska po rozwodzie. Ustawa z podpisem Prezydenta

• Teraz już łatwiej o zmianę nazwiska po rozwodzie. Ustawa z podpisem Prezydenta rok! Ustawa z podpisem Prezydenta
• W jakim terminie po rozwodzie można zmienić nazwisko?
• Dlaczego zmiana terminu z 3 miesięcy do roku na zmianę nazwiska?
• Jak wrócić do poprzedniego nazwiska po rozwodzie? KROK PO KROKU
• Rewolucje korzyści dla rozwodników. Przepis w KRiO zmieniony: już nie 3 miesiące a rok! Ustawa z podpisem Prezydenta. Co w orzecznictwie?
• Czy po rozwodzie można zmienić nazwisko dziecka?
• Kiedy ustawa wchodzi w życie?

Teraz już łatwiej o zmianę nazwiska po rozwodzie. Ustawa z podpisem Prezydenta rok! Ustawa z podpisem Prezydenta

Zmiany w rozwodach już w IV kwartale 2025 r. Wszystko za sprawą podpisanej przez Prezydenta ustawy zmieniającej Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy. Chodzi konkretnie o ustawę z dnia 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2025 r., poz. 897, dalej jako: ustawa). Z pewnością będą to zmiany na korzyść tzw. rozwodników, bo dotyczą terminu. A jak wiadomo terminy w tych sprawach są ważne! Ustawa, jak sama nazwa wskazuje, wprowadza zmiany w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej jako: KRiO). Chodzi konkretnie o przepis art. 59 KRiO.

W jakim terminie po rozwodzie można zmienić nazwisko?

W terminie 3. miesięcy po rozwodzie można zmienić nazwisko, ale pod koniec 2025 r., kiedy ustawa wejdzie w życie termin ten zostanie wydłużony do roku po rozwodzie. Zgodnie ze zmianami przepis art. 59 KRiO otrzymuje brzmienie:

„Art. 59. W ciągu roku od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa.”.

Dodatkowo ustawa zawiera przepis przejściowy, zgodnie z ustawą: jeżeli termin do złożenia przez małżonka oświadczenia o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa, wskazany w art. 59 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, nie upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlega on wydłużeniu do roku.

Dotychczas, przed wejściem w życie nowych przepisów prawo stanowi tak: "Art. 59. W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa.".

Dlaczego zmiana terminu z 3 miesięcy do roku na zmianę nazwiska?

Jak czytamy w uzasadnieniu do wprowadzanych zmian: "Oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa, musi być złożone osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem w terminie 3 miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodowego.

• Termin trzech miesięcy ma charakter terminu zawitego. Nie mają zatem do niego odpowiedniego zastosowania w drodze analogii przepisy o przerwaniu lub zawieszeniu biegu przedawnienia. Nie może on zostać ani skrócony, ani przedłużony, choćby zainteresowany nie mógł w okresie trzech miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia rozwodowego skorzystać z tego uprawnienia. Do jego obliczenia stosuje się art. 112 k.c. Po upływie wymienionego terminu zmiana nazwiska może nastąpić jedynie w trybie przepisów ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1988). Biorąc pod uwagę zgłaszane postulaty społeczne, w tym Stowarzyszenia Urzędników Stanu Cywilnego RP, jest zasadne wydłużenie wskazanego terminu do 1 roku.
• Powyższe wynika z faktu, że prawomocne wyroki rozwodowe nie zawsze w terminie 3 miesięcy od ich uprawomocnia się są doręczone do USC, przez co zainteresowani muszą korzystać z bardziej wymagającego, dłuższego i droższego trybu administracyjnej zmiany nazwiska.
• Dodatkowo zdarza się, że rozwiedziony małżonek nie ma wiedzy, że uprawnienie z art. 59 k.r.o. o powrocie do nazwiska przysługuje mu tylko w terminie zawitym 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia. Emocje związane z trwającym postępowaniem rozwodowym sprawiają również, że nie każdy z małżonków w aktualnie zakreślonym przez ustawodawcę terminie jest gotowy do stawienia się osobiście przed kierownikiem USC w celu złożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska. Także przyczyny niezależne od zainteresowanych (takie jak choroba) często uniemożliwiają zainteresowanym skorzystanie ze swojego uprawnienia w tak krótkim terminie.
• Terminem zasadnym i bezpiecznym dla obiegu dokumentów jest termin 1 roku. Taki czas pozwoli zarówno na przesłanie prawomocnego wyroku rozwodowego z sądu do urzędu stanu cywilnego, jak i jest wystarczająco długi do podjęcia przez rozwiedzionego małżonka świadomej i przemyślanej decyzji o nazwisku.".

Jak wrócić do poprzedniego nazwiska po rozwodzie? KROK PO KROKU

KROK 1. Kto może wrócić do poprzedniego nazwiska po rozwodzie? Do poprzedniego nazwiska może wrócić każdy, kto po ślubie zmienił swoje nazwisko, następnie się rozwiódł i chce wrócić do nazwiska, które nosił przed ślubem. Kiedy? Na chwilę obecną w nieprzekraczalnym terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o rozwodzie, niebawem będzie to rok.

KROK 2. Jak wrócić do poprzedniego nazwiska po rozwodzie? Co przygotować? Należy przygotować: dokument tożsamości (dowód osobisty lub paszport), który okażesz, by potwierdzić swoją tożsamość; dowód opłaty skarbowej – możesz zapłacić w kasie urzędu albo zrobić przelew na odpowiednie konto urzędu; informacje o miejscu, w którym sporządzono twój akt małżeństwa, i dacie uprawomocnienia się orzeczenia sądu o rozwodzie (te informacje przekaż urzędnikowi ustnie); jeśli składasz oświadczenie przed konsulem – odpis prawomocnego orzeczenia sądu o rozwodzie lub odpis zupełny aktu małżeństwa z wpisem o rozwodzie (czyli wzmianką o rozwodzie); kierownik USC lub konsul poinformuje cię, jeśli będą potrzebne inne dokumenty (na przykład gdy rozwód został orzeczony przez sąd za granicą).

KROK 3. Gdzie złożyć dokumenty? Dokumenty można złożyć w dowolnym urzędzie stanu cywilnego przed kierownikiem USC, a jeśli przebywa się za granicą to w polskim konsulacie, przed konsulem.

KROK 4. Czy są opłaty? Należy uiścić opłatę skarbową lub konsularną. Jeśli załatwia się sprawę przed kierownikiem USC – 11 zł opłaty skarbowej; jeśli załatwia się sprawę przed konsulem – 50 EUR opłaty konsularnej.

KROK 5. Ile się czeka? Kierownik USC albo konsul od razu przyjmie twoje oświadczenie o powrocie do nazwiska, które było przez ciebie noszone przed ślubem. Kierownik USC albo konsul przyjmie oświadczenie. Następnie przygotuje protokół, który musi podpisać wnioskodawca i urzędnik. Kierownik USC albo konsul prześle go do kierownika USC, który sporządził akt małżeństwa, żeby dołączył on wpis o nazwisku (czyli wzmiankę dodatkową). Kiedy ta informacja (wzmianka) zostanie naniesiona, odpis skrócony tego aktu będzie zawierał aktualne nazwisko. Od momentu wpisu w akcie małżeństwa można już używać poprzedniego nazwiska (tego, które było przez noszone przed ślubem).

Rewolucje korzyści dla rozwodników. Przepis w KRiO zmieniony: już nie 3 miesiące a rok! Ustawa z podpisem Prezydenta. Co w orzecznictwie?

• Warto sięgnąć do orzecznictwa w zakresie omawianego zagadnienia. Co z niego wynika? W jednej ze spraw było rozpatrywane to czy brak zmiany nazwiska przez rozwiedzionego małżonka narusza dobra osobiste drugiego małżonka. Zapadł wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - V Wydział Cywilny z dnia 6 sierpnia 2019 r., V ACa 147/18. Teza wyroku brzmi tak: Przepis art. 59 KRO w żadnym wypadku nie stanowi podstawy do nakazania zmiany nazwiska rozwiedzionemu małżonkowi. Skoro więc tak, to niema podstaw do naruszenia dóbr osobistych, bo zmiana nie jest obligatoryjna.
• Brak przymusu. Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie - I Wydział Cywilny z dnia 20 marca 2018 r., I C 549/17. Zgodnie z art. 59 KRO po uprawomocnieniu się orzeczenie rozwodu, małżonek rozwiedziony, który w skutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsula powrócić do nazwiska, które nosił przed zwarciem małżeństwa. W przedmiotowej sprawie z uwagi na to, że to pozwana zmieniła nazwisko wraz z chwilą zawarcia małżeństwa to tylko jej przysługuje uprawnienie do powrotu do swojego poprzedniego nazwiska. Wiąże się to z wyłączną decyzją pozwanej. Powodowi w tym zakresie nie przysługują żądne środki prawne w celu „przymuszenia” pozwanej do pozbycia się jego nazwiska. Wraz ze ślubem, jego nazwisko stało się wolą stron także nazwiskiem jego małżonki, które od tej znamiennej chwili identyfikowało pozwaną w świecie jako żonę swojego męża. Było ono wyrazem zawieranej nowej wspólnoty dwojga ludzi. Wspólnota ta od chwili ślubu posługiwała się jednym nazwiskiem. Oznacza to, że dysponentem nazwiska (...) jest pozwana. Posiada taki sam zakres uprawnień do posługiwania się tym nazwiskiem jak powód. Żadne przepisy prawa nie pozbawiają jej możliwości posługiwania się tym nazwiskiem po rozwodzie. Zaś po stronie powoda nie ma w chwili obecnej skutecznego narzędzia prawnego do pozbawienia pozwanej tego prawa.
• Zmiana nazwiska po rozwodzie a treść dyplomu ukończenia studiów. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016 r., II SAB/Po 41/16. Wydanie duplikatu dyplomu ze zmienionym nazwiskiem nie jest inną czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków lub uprawnień określonych przepisami prawa administracyjnego. Żaden z przepisów nie uprawnia osoby fizycznej do możliwości domagania się wydania duplikatu dyplomu z innym nazwiskiem niż na oryginale ani dokonania zmiany nazwiska na dyplomie po ukończeniu studiów z uwagi na skorzystanie po rozwodzie z uprawnień z art. 59 KRO. dresatem przepisu art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. 2016 poz. 10) nie jest organ uczelni i nie można uznać, że może przepis ten stosować w drodze analogii.
• Osobiście, przed kierownikiem USC. Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 23 września 1974 r., III CRN 188/74: art. 59 KRO przyznaje rozwiedzionej żonie uprawnienie powrotu do nazwiska, które nosiła przed zawarciem małżeństwa. Oświadczenie w tym przedmiocie może jednak ona złożyć wyłącznie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego i w terminie trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodowego. Żaden inny organ nie jest uprawniony do przyjęcia oświadczenia. Sąd nie może również zamieścić takiego orzeczenia w samym wyroku rozwodowym.

Czy po rozwodzie można zmienić nazwisko dziecka?

Tak, po rozwodzie można zmienić nazwisko dziecka. W kontekście omawiany zmian w KRiO warto zwrócić uwagę na aspekt zmiany nazwiska rodzica po rozwodzie w kontekście nazwiska dziecka. Jak podkreślają przedstawiciele doktryny w zakresie prawa cywilnego: "Skutki zmiany nazwiska rodzica po rozwodzie a nazwisko dziecka. (...) przewidziane w art. 59 KRO uprawnienie może zrealizować wyłącznie ten małżonek, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje nazwisko. Tej kompetencji nie ma ani drugi z małżonków, ani też ich małoletnie dzieci. Zmiana nazwiska w trybie omawianego przepisu może spowodować to, że dany rodzic będzie miał inne nazwisko aniżeli jego dzieci (przy założeniu, że nosiły one nazwisko tego właśnie rodzica). W konsekwencji może to utrudniać funkcjonowanie zmieniającemu nazwisko rodzicowi (oraz dziecku), z którym dziecko stale pozostaje, choćby z tego względu, że dokonana we wspomnianym trybie zmiana tego dziecka nie obejmuje. Sytuacja się skomplikuje, gdy taki rodzic zawrze ponowne małżeństwo. Może on wówczas bowiem doprowadzić do zmiany nazwiska dziecka w trybie określonym przez art. 90 § 1 oraz 3 KRO, pamiętając o wymogu zgody dziecka, które ukończyło 13 lat oraz o wyłączeniu dopuszczalności takiej zmiany w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 90 § 2 KRO. Obszerniej o tej problematyce zob. J. Haberko, Zmiana nazwiska rodzica po rozwodzie a nazwisko dziecka, s. 72 i n.". (Zob. Janusz Gajda, K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. 9, 2025).

Kiedy ustawa wchodzi w życie?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, a została ogłoszona w lipcu 2025 r.