Czym jest artykuł 4 NATO? Polska składa wniosek o uruchomienie i oczekuje znacznie większego wsparcia w obronie polskiej przestrzeni

• Co oznacza artykuł 4 NATO?
• Polska uruchamia artykuł 4 NATO po rosyjskim ataku dronów. Tusk: oczekujemy większego wsparcia sojuszników
• Prezydent Nawrocki: Polska rozważa uruchomienie artykułu 4 NATO po nocnym naruszeniu przestrzeni powietrznej
• Hołownia: Polska oczekuje od sojuszników NATO jasnych deklaracji ws. bezpieczeństwa
• Naruszenie polskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony wymaga konsultacji w ramach NATO
• Mark Rutte: Rada Północnoatlantycka omówiła sytuację w świetle wniosku Polski o konsultacje na mocy art. 4 NATO
• Drony rosyjskie nad Polską - gdzie? Mapa

Traktat Północnoatlantycki stanowi fundament NATO, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa zbiorowego państw członkowskich. Jednym z kluczowych zapisów tego traktatu jest artykuł 4, przewidujący wspólne konsultacje w sytuacji zagrożenia integralności terytorialnej, niezależności politycznej lub bezpieczeństwa któregokolwiek z członków sojuszu. Uruchomienie artykułu 4 nie oznacza automatycznej interwencji militarnej, lecz daje państwom możliwość koordynacji działań, wymiany informacji i budowania wspólnej odpowiedzi politycznej. W historii NATO artykuł ten był wielokrotnie stosowany, m.in. przez Turcję i państwa Europy Wschodniej, a dziś Polska zdecydowała się na jego uruchomienie po nocnym ataku rosyjskich dronów, sygnalizując potrzebę większego wsparcia sojuszników.

Co oznacza artykuł 4 NATO?

Traktat Północnoatlantycki, sporządzony w Waszyngtonie dnia 4 kwietnia 1949 r., stanowi podstawowy dokument założycielski Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) i wyznacza ramy funkcjonowania tego sojuszu. NATO jest obecnie najważniejszym polityczno-wojskowym sojuszem obronnym na świecie, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa zbiorowego państw członkowskich oraz wspólne reagowanie na zagrożenia międzynarodowe.

Treść artykułu 4 NATO (Traktatu Północnoatlantyckiego): "Strony będą się wspólnie konsultowały, ilekroć, zdaniem którejkolwiek z nich, zagrożone będą integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo którejkolwiek ze Stron". Artykuł 4 NATO stanowi zatem, że państwa członkowskie będą się wspólnie konsultowały, ilekroć którekolwiek z nich uzna, że jego integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo są zagrożone. Jest to zapis, który nie zobowiązuje jeszcze do wspólnej obrony, ale tworzy formalną przestrzeń do rozmów i koordynacji działań w obliczu potencjalnych niebezpieczeństw. Dzięki temu każde państwo, niezależnie od swojej wielkości czy położenia, ma prawo zaalarmować sojuszników i domagać się wspólnej reakcji politycznej.

Znaczenie artykułu 4 polega przede wszystkim na tym, że pozwala państwom NATO reagować na zagrożenia, zanim przerodzą się one w otwarty konflikt. Konsultacje mogą prowadzić do przyjęcia wspólnego stanowiska dyplomatycznego, zwiększenia obecności wojskowej w regionie albo podjęcia działań odstraszających wobec potencjalnego przeciwnika. Mechanizm ten działa więc jako forma prewencji i narzędzie budowania jedności wewnątrz sojuszu.

W odróżnieniu od artykułu 5, który zakłada wspólną obronę w przypadku zbrojnego ataku, artykuł 4 NATO ma charakter polityczny i doradczy. Jego uruchomienie nie oznacza automatycznego zaangażowania militarnego NATO, ale pokazuje solidarność i gotowość do wspólnego działania. Dzięki temu możliwe jest stopniowe zwiększanie presji na agresora bez konieczności sięgania od razu po środki militarne.

Historia NATO zna wiele przypadków wykorzystania artykułu 4. Najczęściej korzystała z niego Turcja, m.in. w związku z konfliktem w Iraku czy ostrzałem ze strony Syrii. W lutym 2022 roku, po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę, z art. 4 skorzystały także Polska, Litwa, Łotwa, Estonia i Rumunia, domagając się wspólnych konsultacji w sprawie wschodniej flanki sojuszu. To pokazuje, że artykuł 4 jest realnym narzędziem wzmacniającym bezpieczeństwo członków NATO.

Dla Polski artykuł 4 ma szczególne znaczenie. Nasze położenie geograficzne sprawia, że jesteśmy bardziej narażeni na różnego rodzaju presje – zarówno militarne, jak i hybrydowe. Możliwość zwołania konsultacji w ramach NATO pozwala Warszawie sygnalizować zagrożenia, budować międzynarodowe wsparcie i podkreślać, że Polska nie pozostaje sama wobec wyzwań bezpieczeństwa.

Polska uruchamia artykuł 4 NATO po rosyjskim ataku dronów. Tusk: oczekujemy większego wsparcia sojuszników

Premier Donald Tusk powiedział dzisiaj w Sejmie, że Polska złoży wniosek o uruchomienie art. 4 NATO. Jest to reakcja rządu polskiego na atak dronów przeprowadzony przez Rosję ostatniej nocy. Premier Donald Tusk oświadczył, że Polska składa wniosek formalny o uruchomienie art. 4 NATO. "Będziemy oczekiwali znacznie większego wsparcia w obronie polskiej przestrzeni" - zaznaczył premier RP.

Premier podkreślił, że drony, które stanowiły bezpośrednie zagrożenie - co najmniej 3 - zostały zestrzelone przez polskie i sojusznicze lotnictwo. "To, że doszło do zestrzelenia tych dronów, które bezpośrednio zagrażały naszemu bezpieczeństwu, to sukces naszych i natowskich wojskowych, ale to oczywiście zmienia także sytuację polityczną. Dlatego konsultacje sojusznicze (...) przybrały w tej chwili charakter wniosku formalnego o uruchomienie art. 4 Traktatu Północnoatlantyckiego" - powiedział premier.

Tusk dodał, że podczas konsultacji Polska będzie oczekiwała „znacznie większego wsparcia” w obronie polskiego nieba. Jak podkreślił, uruchomienie art. 4 NATO to „dopiero wstęp” do dalszych negocjacji z sojusznikami w tej sprawie. Wcześniej o możliwości uruchomienia art. 4 informował po naradzie w BBN prezydent Karol Nawrocki; Tusk zadeklarował, że obaj z prezydentem są zdeterminowani, by w tej sprawie działać „jak jedna pięść”.

Prezydent Nawrocki: Polska rozważa uruchomienie artykułu 4 NATO po nocnym naruszeniu przestrzeni powietrznej

Dzisiaj wczesnym rankiem w Biurze Bezpieczeństwa Narodowego odbyła się specjalna narada, w której udział wziął m.in. prezydent Nawrocki, premier Donald Tusk, wiceszefowie MON i najważniejsi dowódcy, a także szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego Sławomir Cenckiewicz. Nawrocki przekazał po spotkaniu, że dyskusja dotyczyła m.in. możliwości uruchomienia artykułu 4 NATO (Traktatu Północnoatlantyckiego), który przewiduje zorganizowanie pilnych konsultacji z sojusznikami.

Prezydent ocenił, że to, co się wydarzyło w nocy, to bezprecedensowy moment w historii NATO, ale też w najnowszej historii Polski. Dodał, że należy wyciągnąć „pełne konsekwencje z tego, co się stało”. Podziękował polskim żołnierzom oraz sojuszniczym państwom za działania podjęte w związku naruszeniem przestrzeni powietrznej. "Potwierdziliśmy, że w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego, za sprawą polskiego żołnierza, polskiego pilota, ale także naszych sojuszników, potrafimy reagować na tego typu sytuacje. Także w współpracy instytucji państwowych" - powiedział prezydent.

Hołownia: Polska oczekuje od sojuszników NATO jasnych deklaracji ws. bezpieczeństwa

"Polska powinna oczekiwać od każdego z sojuszników NATO jasnych i stanowczych deklaracji potwierdzających wspólnotę działań wobec zagrożeń" - stwierdził marszałek Sejmu Szymon Hołownia. Podkreślił, że wszelkie próby prowokacji wobec któregokolwiek z państw członkowskich powinny spotkać się ze zdecydowaną reakcją całego sojuszu.

"To nasze terytorium zostało zaatakowane poprzez te prowokacje, z którymi mieliśmy do czynienia dzisiejszej nocy. Dzisiaj mamy wszelkie prawo i obowiązek oczekiwać od wszystkich, z którymi umówiliśmy się na wspólne bezpieczeństwo, żeby rozumieli to z całą mocą i żeby jasno, wyraźnie i bez żadnych wątpliwości powiedzieli, że dzisiaj stoją murem za Polską" -mówił Hołownia.

Jak zaznaczył, Polska ponownie znalazła się w centrum rozmów o bezpieczeństwie w Europie i na świecie. Zdaniem marszałka Sejmu, kluczowe jest, by polscy obywatele mieli pewność, że państwo działa stanowczo i konsekwentnie, a NATO pozostaje gwarantem wspólnego bezpieczeństwa.

"Wszyscy, na każdym szczeblu, zrobią w nadchodzących dniach wszystko, żeby żaden obywatel i żadna obywatelka Polski nie mieli wątpliwości co do tego, że Polska jest bezpieczna" - podkreślił Hołownia. Marszałek zwrócił uwagę także na wagę transparentnej komunikacji ze społeczeństwem. "Zwróćcie uwagę, jak jasno i wyraźnie komunikuje się państwo polskie ze swoimi obywatelami, mówiąc o tym, co się dzieje. I tak właśnie będzie również w tym Sejmie" - zapewnił.

Jednocześnie zaapelował do polityków o współdziałanie ponad podziałami. "Dzisiaj ludzie oczekują od nas, żebyśmy współdziałali, współpracowali i na chwilę zaprzestali naszego rytualnego „przeciągania liny z prawej na lewą” i pokazywania, kto jest większym mistrzem w polityce zagranicznej" - powiedział. Hołownia podsumował, że bezpieczeństwo Polski musi pozostać kwestią priorytetową i wspólną, niezależnie od sporów politycznych.

Naruszenie polskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony wymaga konsultacji w ramach NATO

Dr. hab. Włodzimierz Marciniak, politolog, ekspert ds. rosyjskich przyznał, że wtargnięcie rosyjskich dronów w nocy z wtorku na środę na terytorium Polski można traktować zarówno jako incydent, przy zmasowanym ataku na Ukrainę, ale też jako działanie celowe i nie jest przy tym wykluczone, że związane z manewrami wojskowymi „Zapad 2025”, które mają rozpocząć się w piątek na Białorusi. "Niezależnie od tego czy było to celowe czy niecelowe, to efekt jest taki, że Rosjanie testują naszą obronę i nasz sposób reagowania" - podkreślił dr Marciniak. I dodał: "W kontekście manewrów „Zapad 2025” jest to szczególnie niebezpieczne. Możemy przypuszczać, że to nawet element tych ćwiczeń, również związany z obszarem, który nazywany jest Przesmykiem Suwalskim i testowaniem potencjalnego odcięcia państw bałtyckich od NATO".

Według dr Marciniaka, w wymiarze politycznym "podstawową obecnie sprawą jest podjęcie konsultacji oraz odpowiednich działań w ramach NATO. Istotne w tym zakresie jest wzmocnienie polskiej obrony powietrznej, przeciwdronowej. Nasza reakcja na podobne naruszenia przestrzeni powietrznej Polski przede wszystkim powinna być obronna, w zakresie naszych możliwości, wspartych możliwościami NATO. Po prostu nasza obrona powinna być aktywna" - zaznaczył jednocześnie dr Marciniak.

Mark Rutte: Rada Północnoatlantycka omówiła sytuację w świetle wniosku Polski o konsultacje na mocy art. 4 NATO

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte ocenił w środę w Brukseli, że Sojusz i sojusznicy, „w tym oczywiście sama Polska, ale też Holandia, Włochy i Niemcy”, bardzo skutecznie zareagowali na wtargnięcie rosyjskich dronów w polską przestrzeń powietrzną.

Jak powiedział na konferencji prasowej, w środę rano w Brukseli Rada Północnoatlantycka omówiła sytuację w świetle wniosku Polski o konsultacje na mocy art. 4 Traktatu Waszyngtońskiego. Sojusznicy wyrazili solidarność z Polską i potępili działania Rosji - dodał. Rutte przekazał, że sojusznicy są zdecydowani bronić terytorium NATO, będą monitorować sytuację na wschodniej flance Sojuszu, a obrona powietrzna NATO jest stale w gotowości.

Ocenił też, że wtargnięcie dronów na terytorium Polski, niezależnie od tego, czy było celowe, czy nie, jest absolutnie czymś niebezpieczne, a i trwa pełna ocena zdarzenia. "Jesteśmy w stanie bronić każdego centymetra terytorium NATO, w tym przestrzeni powietrznej" - podkreślił.

Drony rosyjskie nad Polską - gdzie? Mapa

"Według stanu na godz. 11 służby odnalazły szczątki siedmiu dronów oraz szczątki pocisku niewiadomego pochodzenia" - poinformowała rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka. Dodała, że oprócz uszkodzonego domu zanotowano także uszkodzony samochód osobowy.

Przekazała również, że szczątki dronów odnaleziono w miejscowościach:

• Cześniki,
• Czosnówka,
• Wyryki (dron oraz uszkodzony budynek),
• Krzywowierzba Kolonia,
• Wohyń,
• Mniszków,
• Oleśno.

Natomiast szczątki pocisku odnaleziono w miejscowości Wyhalew. Rzeczniczka MSWiA podkreśliła, że sytuacja jest dynamiczna i mogą spłynąć kolejne informacje o następnych znaleziskach.