Czy można kontrolować pracownika na zwolnieniu od psychiatry? Co, jeśli chory wyjechał, żeby odpocząć? Sprawdź, jakie są zasady.

• Czy ZUS sprawdza, jak korzysta się ze zwolnienia
• Wyjazd w czasie zwolnienia od psychiatry
• Wątpliwości co do wykorzystania zwolnienia rozstrzyga ZUS

Czy ZUS sprawdza, jak korzysta się ze zwolnienia

Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem (art. 68 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 2780 ze zm.). A więc tak, ZUS może sprawdzić, jak chory korzysta ze zwolnienia.
Kontrola ta polega na ustaleniu, czy osoba korzystająca ze zwolnienia w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
1) nie wykonuje pracy zarobkowej,
2) nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego od pracy w sposób niezgodny z jego celem.
Powszechnie przyjmuje się, że w przypadku tego rodzaju kontroli najważniejsze jest to, aby ubezpieczony w czasie jej przeprowadzania był obecny w domu. Takie myślenie jest jednak sporym uproszczeniem. Obowiązujące przepisy nie zawierają katalogu czynności, które ubezpieczony może wykonywać w czasie korzystania ze zwolnienia lekarskiego. Wskazują jedynie, że nie wolno mu wykonywać pracy zarobkowej. W przypadku różnego rodzaju dolegliwości fizycznych ubezpieczony faktycznie najczęściej powinien pozostać w domu i odpoczywać, by jak najszybciej dojść do zdrowia. Przyjmuje się jednak, że jeśli lekarz wystawiający zwolnienie wskazał, że pacjent „może chodzić”, dopuszczalne jest wykonywanie wszelkich normalnych czynności dnia codziennego, które nie wpłyną negatywnie na stan zdrowia pracownika i nie utrudnią mu powrotu do zdrowia. 

Wyjazd w czasie zwolnienia od psychiatry

Zwolnienie wystawiane przez lekarza psychiatrę jest zwolnieniem szczególnym. Choć z formalnego punktu widzenia jest to takie samo zwolnienie, jak każde inne wystawiane w przypadku dolegliwości fizycznych, a wystawiający je lekarz ma dokładnie takie same uprawnienia, jak lekarze innych specjalności, to jednak często stan ubezpieczonego, który je otrzymuje, może wymagać zupełnie innego postępowania niż pozostawanie w domu i odpoczywanie. Ważne jest to, by pacjent przede wszystkim wykonywał zalecenia lekarza i postępował zgodnie z jego wskazówkami. Jeśli jest to wskazane, nie ma przeszkód by wychodził z domu, chodził na spacery, uprawiał sport, uczestniczył w uroczystościach rodzinnych, uczestniczył w terapii, grupie wsparcia lub podejmował jakiekolwiek inne aktywności, które przyspieszą jego powrót do zdrowia. Nie ma również przeciwwskazań do tego, by czasowo zmienił miejsce pobytu, jeśli np. potrzebuje wsparcia rodziny czy przyjaciół, co oznacza, że wyjazd jest dopuszczalny. W takim przypadku powinien jednak poinformować o tym pracodawcę i ZUS.

Wątpliwości co do wykorzystania zwolnienia rozstrzyga ZUS

Jeżeli osoba, która przeprowadza kontrolę pracownika niezdolnego do pracy, nie zastanie go w miejscu zamieszkania (pobytu), powinna przede wszystkim podjąć czynności zmierzające do wyjaśnienia przyczyny nieobecności. Jeżeli była ona usprawiedliwiona (np. wizyta u lekarza, udział w terapii, grupie wsparcia, spacer itp.), nie można uznać, że zwolnienie od pracy było wykorzystywane nieprawidłowo. Gdyby jednak pracownik nie rozwiał wątpliwości kontrolującego go pracodawcy, powinien on sporządzić protokół, a wątpliwości w zakresie tego, czy zwolnienie lekarskie było wykorzystywane niezgodnie z jego celem, rozstrzygnie właściwa jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uzyskując w miarę potrzeby opinię lekarza leczącego.