Z jakich powodów można odwołać darowiznę?

Przyczyny odwołania darowizny

Darowiznę można odwołać, choć w zasadzie sytuacje w których może to mieć miejsce są wyjątkami – znaczenie mają następujące przyczyny:
1. czy darowizna została już wykonana;
2. zachowanie obdarowanego względem darczyńcy;
3. ubezwłasnowolnienie darczyńcy;
4. zasady współżycia społecznego.

Czym jest darowizna?

Darowizna jest umową na podstawie której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, uszczuplając tym samym swój własny majątek. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, jednakże umowa darowizny jest ważna pomimo braku zachowania tej formy, jeżeli przyrzeczone zobowiązanie zostało spełnione. Przy czym nie wolno zapomnieć o tym, że ze względu na przedmiot darowizny szczególna forma związana z przeniesieniem jego własności musi być zachowana. To tyle w temacie krótkiego wstępu co do samego pojęcia darowizny.

Wracając do wątku głównego z punktu widzenia darczyńcy może on odwołać darowiznę jeszcze nie wykonaną, o ile w czasie po zawarciu umowy, a przed wydaniem przedmiotu darowizny, stan majątkowy darczyńcy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny spowodowałoby uszczerbek dla jego własnego utrzymania przy uwzględnieniu jego usprawiedliwionych potrzeb lub uszczerbek dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

Sytuacje takie w praktyce nie zdarzają się często, ale przykładem niech będzie hipotetyczna historia która mogła mieć miejsce. Rodzice posiadają własny dom w którym mieszkają oraz domek letniskowy który w drodze darowizny chcieli przekazać swojemu dziecku. W czasie kiedy był podpisywany akt darowizny domku letniskowego, dom rodziców spalił się – klucze do domku letniskowego nie zostały jednak faktycznie przekazane, a więc nie doszło jeszcze do wykonania darowizny pomimo zawarcia umowy. W takiej sytuacji z uwagi na znaczny uszczerbek w majątku rodziców (doszczętnie spalony dom), który ma wpływ na ich utrzymanie przy uwzględnieniu ich potrzeb, odwołanie darowizny jako niewykonanej może mieć miejsce i będzie uzasadnione.

Zobacz również: Co to jest rażąca niewdzięczność obdarowanego?

Rażąca niewdzięczność obdarowanego

Sytuacja niezależna od faktu wykonania darowizny przez darczyńcę, a związana z odwołaniem darowizny może mieć miejsce kiedy obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Jednak darowiznę taką można odwołać tylko w przeciągu roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Problem, który może być związany z tym akapitem to jak przypuszczam niezrozumienie pojęcia - „rażącej niewdzięczności.” Brak jest niestety kodeksowej definicji tego pojęcia. Praktyka i doświadczenie życiowe Sędziów oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego, które jest bogate w tym zakresie określa jakie zachowanie obdarowanego względem darczyńcy jest już rażącą niewdzięcznością, a jakie jedynie następstwem zachowania samego darczyńcy (mam tu na myśli czyny nieumyślne i w wyniku prowokacji samego darczyńcy). Niewątpliwie musi być to zachowanie skierowane bezpośrednio przeciwko osobie darczyńcy, a jego wydźwięk musi budzić w społeczeństwie negatywne odczucia, a nie w osobie darczyńcy. Należy przy tym pamiętać, iż ta niewdzięczność w swoim wymiarze musi być rażąca – czyli dużych rozmiarów.

Nie można mówić o rażącej niewdzięczności w przypadku nie zawiezienia darczyńcy na jego prośbę np. do kościoła. Tego rodzaju sytuacje związane z odwołaniem darowizny są najczęstsze, jednak w praktyce nie są one łatwe do udowodnienia, a tym samym i samo odwołanie darowizny jest bardzo trudne w realizacji.

Ubezwłasnowolnienie darczyńcy

Kolejnym powodem odwołania darowizny może być fakt ubezwłasnowolnienia darczyńcy. Przedstawiciel ustawowy może wtedy żądać rozwiązania umowy darowizny, o ile ze względu na wartość darowizny jest ona nadmierna. Przybliżając chodzi o sytuację kiedy ktoś w drodze darowizny otrzymał od darczyńcy majątek o znacznej wartości bez uzasadnienia. Tutaj jednak należy pamiętać, iż rozwiązania umowy nie można żądać po upływie lat dwóch od jej wykonania, niezależnie od faktu kiedy doszło do ubezwłasnowolnienia darczyńcy.

Zasady współżycia społecznego

Zasady współżycia społecznego są pojęciem podobnym do rażącej niewdzięczności w tym znaczeniu, że nie ma jednolitej definicji tego pojęcia w prawie cywilnym. 

Ustawodawca stworzył klauzulę generalną odsyłającą do norm pozaprawnych. To czy określone zachowanie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego każdorazowo odnosi się do konkretnego przypadku oraz towarzyszących mu okoliczności, a weryfikacją ich zajmuje się Sąd. Po tym krótkim wstępie wracając do sedna naszego zagadnienia, pisząc o powodach odwołania darowizny nie można pominąć sytuacji na którą obdarowany może się powołać broniąc się przed odwołaniem darowizny. Mianowicie przepisów o odwołaniu darowizny nie stosuje się, gdy darowizna czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego. Tym samym o ile zostaną naruszone te zasady o tyle wtedy nie może być mowy o odwołaniu darowizny, a więc jest to przesłanka negatywna do odwołania darowizny.

Mam nadzieję, że ten krótki artykuł przybliżył problematykę wynikającą z zadanego pytania.

Zobacz również serwis: Darowizny