Rozszerzenie systemu kaucyjnego na kartony, ze względu na „niepokojący trend rynkowy wśród dużych producentów napojów” – jeszcze w 2026 r. będziemy zanosić do automatu kaucyjnego również kartony po mleku, sokach i innych napojach?

• System kaucyjny opakowań na napoje, czyli – obowiązujący od 1 października 2025 r. mechanizm promujący recykling, którego celem jest umożliwienie osiągnięcia wyznaczonych przez UE poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych
• System kaucyjny w Polsce nie obejmuje jednak wszystkich opakowań na napoje i odpadów opakowaniowych – jakie wyłączenia w ramach mechanizmu promującego recykling, jakim jest system kaucyjny, przewidział ustawodawca?
• Rozszerzenie systemu kaucyjnego na kartony, ze względu na „niepokojący trend rynkowy wśród dużych producentów napojów polegający na ucieczce z systemu kaucyjnego poprzez zmianę stosowanych opakowań” jeszcze w tym roku (tj. w roku 2026)? Jest odpowiedź Ministerstwa Klimatu i Środowiska

System kaucyjny opakowań na napoje, czyli – obowiązujący od 1 października 2025 r. mechanizm promujący recykling, którego celem jest umożliwienie osiągnięcia wyznaczonych przez UE poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych

System kaucyjny opakowań na napoje obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 r., a powodem jego wprowadzenia stała się dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. dyrektywa SUP). Nałożyła ona na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia selektywnej zbiórki określonych odpadów do celów recyklingu. Przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu napoje w wybranych rodzajach opakowań – zgodnie z ww. dyrektywą – obowiązani są osiągnąć określone poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych w ramach systemu (77% od 2025 r. i 90% od 2029 r.). Dodatkowo, dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych – obowiązani są oni do zapewnienia, aby opakowania te, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami, zawierały udział wagowy wynoszący co najmniej: od 2025 r. – 25%, a od 2030 r. – 30% tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu. Uruchomienie systemu kaucyjnego – ma pomóc osiągnąć oba powyższe cele.

Wśród najważniejszych, praktycznych informacji związanych z funkcjonowaniem systemu kaucyjnego, dla jego użytkowników (czyli konsumentów, którzy nabywają napoje w opakowaniach objętych kaucją), warto wymienić następujące:

• Systemem kaucyjnym objęte są wyłącznie opakowania ze znakiem kaucji, a w ww. znaku kaucji – widoczna jest informacja o wysokości kaucji za dane opakowanie.
• Kaucja za opakowanie z oznaczeniem kaucji doliczana jest przy kasie (na paragonie pojawia się osobno, jako oddzielna pozycja) – nie jest wliczona w cenę samego napoju na półce sklepowej czy w automacie z napojami (jej wysokość jest widoczna na etykiecie opakowania – jest częścią znaku kaucji).
• Do otrzymania zwrotu kaucji nie jest potrzebny paragon za zakup napoju, a zwrotu opakowania można dokonać m.in. w sklepach i automatach kaucyjnych.
• Aby otrzymać zwrot kaucji, opakowanie musi zawierać nienaruszony znak kaucji i czytelny kod kreskowy, dlatego – zwracanych opakowań nie należy zgniatać ani uszkadzać.
• Za działanie systemu kaucyjnego w Polsce odpowiadają tzw. operatorzy, czyli podmioty, które organizują współpracę między producentami napojów, a punktami ich sprzedaży, którzy odpowiadają za zbiórkę opakowań objętych systemem.
• Punktami zbiórki opakowań objętych systemem kaucyjnym (ze znakiem kaucji), są:
• • wszystkie sklepy powyżej 200 m², które oferują napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym,
  • sklepy poniżej 200 m², w których sprzedawane są napoje w butelkach szklanych wielokrotnego użytku (obecnie na rynku dotyczy to przede wszystkim napojów piwnych),
  • pozostałe sklepy, które przystąpiły do systemu,
  • automaty kaucyjne dostępne poza punktami handlowymi,
  • inne punkty zbiórki.
• Za niezwrócenie kaucji za szklane butelki wielokrotnego użycia przez jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m2, w której klientom oferowane są produkty będące napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym - prowadzącemu taką jednostkę handlu, grozi od 10 tys. do nawet 500 tys. kary pieniężnej. Za kontrolę podmiotów w zakresie przepisów kaucyjnych odpowiadają wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska. Kary pieniężne także wymierza, w drodze decyzji, właściwy wojewódzki inspektor ochrony środowiska.

System kaucyjny w Polsce nie obejmuje jednak wszystkich opakowań na napoje i odpadów opakowaniowych – jakie wyłączenia w ramach mechanizmu promującego recykling, jakim jest system kaucyjny, przewidział ustawodawca?

Zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (a konkretnie jej art. 1 pkt 3) – z systemu kaucyjnego zostały wyłączone produkty w opakowaniach na napoje będące mlekiem, jogurtem lub innym pitnym produktem mlecznym. Wynika to z tego, że – zgodnie z ww. przepisem – nie obejmuje ich ciążący na wprowadzającym do obrotu produkty w opakowaniach na napoje obowiązek osiągnięcia określonych poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych. W uzasadnieniu projektu ustawy, którą wprowadzono ww. wyłączenie wskazano, że – stanowi ono odpowiedź na postulaty zgłaszane przez branżę mleczarską „związane z potrzebą zachowania reżimu sanitarnego w punktach handlowych, którego w miejscach przechowywania opakowań po tych produktach, ciężko byłoby dotrzymać”.

Wśród opakowań wyłączonych z systemu kaucyjnego – Ministerstwo Klimatu i Środowiska – wymienia ponadto:

• opakowania szklane jednokrotnego użycia oraz
• kartoniki po sokach.

Rozszerzenie systemu kaucyjnego na kartony, ze względu na „niepokojący trend rynkowy wśród dużych producentów napojów polegający na ucieczce z systemu kaucyjnego poprzez zmianę stosowanych opakowań” jeszcze w tym roku (tj. w roku 2026)? Jest odpowiedź Ministerstwa Klimatu i Środowiska

Ze względu na „niepokojący trend rynkowy wśród dużych producentów napojów polegający na ucieczce z systemu kaucyjnego poprzez zmianę stosowanych opakowań na napoje objętych systemem kaucyjnym na opakowania na napoje, które nie są nim objęte, zwłaszcza na tzw. opakowania kartonowe”, które tak naprawdę nie są wykonane wyłącznie z kartonu, a stanowią „opakowania wielowarstwowe, składające się z połączenia warstw papieru, polietylenu (tworzywa sztucznego) i aluminium”, przez co:

• ich recykling jest znacznie utrudniony i wymaga stosowania „specjalistycznych instalacji i dodatkowych procesów separacji poszczególnych warstw”, a
• „nawet w przypadku poddania kartonowego opakowania recyklingowi, recykling skupia się na odzyskaniu przede wszystkim warstwy papieru [red.: a nie plastiku]”

– poseł PiS Grzegorz Matusiak, w dniu 25 marca 2026 r. wystąpił do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z interpelacją, w której poprosił o udzielenie odpowiedzi na pytanie – „Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi prace legislacyjne w celu objęcia opakowań wielomateriałowych na napoje systemem kaucyjnym w celu ochrony środowiska i zapewnienia równych zasad konkurencji na rynku napojowym? Jeżeli tak, to na jakim etapie są te prace i kiedy ministerstwo planuje ich zakończenie?”

W swoim wystąpieniu – w kontekście kartonowych opakowań na napoje i ich wyłączenia spod systemu kaucyjnego – poseł powołuje się również na problem koncernów mleczarskich oraz ich produktów – mleka i produktów mlecznych. „Warto przypomnieć, że produkty te były pierwotnie objęte systemem kaucyjnym na równych zasadach z innymi napojami, zgodnie z wymaganiami dyrektywy SUP, która ustanawia poziomy selektywnej zbiórki także dla opakowań po mleku. Następnie przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska zapowiadali początkowo jedynie roczne przesunięcie obowiązku objęcia systemem kaucyjnym opakowań po mleku i produktach mlecznych. Produkty te miały zostać włączone do systemu od początku 2026 r. Tymczasem w nowelizacji ustawy opakowaniowej z 2024 roku produkty te zostały całkowicie wyłączone z powszechnego systemu kaucyjnego [red.: o czym była mowa powyżej], bez ustanowienia dla nich alternatywnego systemu selektywnej zbiórki lub harmonogramu ich przyszłego włączenia do systemu powszechnego.”

Pomimo, że tzw. opakowania kartonowe, w rzeczywistości stanowią wielomateriałowe opakowania, w skład których wchodzą również tworzywa sztuczne i aluminium, których utrudniony recykling pozwalana na odzyskanie przede wszystkim papieru – „jak możemy przeczytać w prasie branżowej, po uruchomieniu systemu kaucyjnego, na półkach sklepów i drogerii pojawia się coraz więcej nowych, wielomateriałowych opakowań kartonowych z napojami w celu obejścia systemu kaucyjnego” – podkreśla Grzegorz Matusiak. „Opakowania jednomateriałowe jak butelki PET czy puszki metalowe, choć z uwagi na swoją prostszą budowę nadają się lepiej do recyklingu – stały się obecnie droższe dla konsumentów o wysokość kaucji, a przez to mniej dostępne cenowo w porównaniu do napojów sprzedawanych w opakowaniach nieobjętych systemem kaucyjnym. Jak można było przewidzieć, natychmiast zostało to wykorzystane przez niektórych, dużych producentów, którzy swoje napoje zaczęli oferować w wielomateriałowych kartonikach, pozostających poza systemem kaucyjnym i nieobciążonych kaucją.” – wymienia dalej poseł i podsumowuje: „Sytuacja ta prowadzi do pytań czy celem Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz systemu kaucyjnego była promocja stosowania na rynku opakowań wielomateriałowych, mniej przydatnych w recyklingu, kosztem tych opakowań, które w recyklingu są przydatne znacznie bardziej, jak butelki PET czy puszki metalowe.”

W odpowiedzi na ww. interpelację, z dnia 3 kwietnia 2026 r., Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało, że system kaucyjny służy realizacji celów UE w zakresie poziomu selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych. Cele te – zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko – dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów wynoszą 77% w 2025 r. i 90% w 2030 r. „Bez wprowadzenia systemu zwrotu opakowań i zaangażowania społeczeństwa, osiągnięcie powyższych poziomów nie będzie możliwe. Z uwagi na wysoką skuteczność selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych w krajach europejskich (wydajność ok. 90%), wdrożenie systemu kaucyjnego wpłynie również pozytywnie na możliwość osiągania przez gminy wymaganych poziomów recyklingu, a tym samym uniknięcia ewentualnych kar finansowych za niezrealizowane cele.” – w imieniu resortu klimatu i środowiska, argumentuje wiceminister Anita Sowińska i przekonuje, że biorąc powyższe pod uwagę – „nie można zgodzić się z tezą, że system został wprowadzony w celu promocji stosowania na polskim rynku opakowań kartonowych wielomateriałowych.”

Odpowiadając na pytanie odnośnie prac legislacyjnych nad objęciem systemem kaucyjnym również opakowań wielomateriałowych – wiceminister Sowińska poinformowała natomiast, iż – temat rozszerzania systemu kaucyjnego o kolejne frakcje jest obecnie dyskutowany w czasie spotkań i debat z branżą. „Analizujemy zgłaszane w tym zakresie postulaty jednak temat ten musi zostać poddany dyskusji w gronie eksperckim. Objęcie systemem kolejnej frakcji, obok dodatkowego obciążenia sklepów oraz zmniejszenia strumienia danych odpadów w systemie komunalnym wymagałoby istotnych inwestycji w infrastrukturę. Obecnie systemy kaucyjne zaplanowane są dla frakcji jasno wskazanych w ustawie i dla tych strumieni budowana jest infrastruktura i logistyka.” Jednocześnie jednak – Ministerstwo Klimatu i Środowiska „nie wyklucza zmian w tym zakresie w kolejnych latach funkcjonowania systemu”. Decyzja o ewentualnej inicjatywie ustawodawczej (w zakresie objęcia systemem kaucyjnym opakowań kartonowych wielomateriałowych) ma zapaść jeszcze w 2026 r.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 870 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1852 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1911)
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym (Dz.U. z 2024 r., poz. 1046)