Zatrzymanie przez Policję – jak i kiedy?

Kiedy jest możliwe zatrzymanie przez Policję?

Zgodnie z Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia Policja ma prawo zatrzymać osobę ujętą na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia lub bezpośrednio potem, jeżeli:

• zachodzą podstawy do zastosowania wobec niej postępowania przyspieszonego;
• nie można ustalić jej tożsamości.

Kwestie dotyczące zatrzymania przez Policję zostały również uregulowane w Kodeksie postępowania karnego (dalej jako: k.p.k.)

Jak stanowi art. 244 k.p.k. Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym.

Policji przysługuje również prawo do zatrzymania osoby podejrzanej, gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, a zachodzi obawa, że ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi. Do zatrzymania dochodzi, gdy takie przestępstwo zostało popełnione przy użyciu broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu, a zachodzi obawa, że ponownie popełni ona przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi.

Polecamy: Seria 5 książek. Poznaj swoje prawa!

Jakie uprawnienia ma policjant?

Zadania funkcjonariuszy zostały określone w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Zgodnie z tymi przepisami w trakcie wykonywania czynności służbowych policjant ma prawo do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości. Policjant wykonując czynności ma również prawo do zatrzymywania osób w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego i innych ustaw.

Zatrzymanie osoby może być zastosowane tylko wówczas, gdy inne środki okazały się bezcelowe lub bezskuteczne.

Policjanci w toku wykonywania czynności służbowych mają obowiązek respektowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka.

W razie uzasadnionej potrzeby osobę zatrzymaną należy niezwłocznie poddać badaniu lekarskiemu lub udzielić jej pierwszej pomocy medycznej.

O czym należy poinformować zatrzymanego?

Gdy mamy do czynienia z wykroczeniem, zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu uprawnieniach oraz wysłuchać go.

Jeżeli w grę wchodzi przestępstwo, to zatrzymanego natychmiast należy poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach, w tym o prawie do:

• skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego,
• skorzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim,
• złożenia oświadczenia i odmowy złożenia oświadczenia;
• otrzymania odpisu protokołu zatrzymania;
• dostępu do pierwszej pomocy medycznej

oraz o prawach do:

- kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym;

- złożenia zażalenia na zatrzymanie;

- nawiązania kontaktu z właściwym urzędem konsularnym lub przedstawicielstwem dyplomatycznym (w przypadku cudzoziemców);

Zatrzymanego należy również poinformować o treści art. 248 § 1 i 2, która dotyczy zwolnienia zatrzymanego, a także wysłuchać go.

Wzór takiego pouczenia w postępowaniu karnym znajduje się w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach zatrzymanego w postępowaniu karnym >>>

Wzór pouczenia o uprawnieniach zatrzymanego w sprawie o wykroczenie został zaś określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 maja 2015 r.. Prezentujemy go poniżej:

WZÓR

POUCZENIE O UPRAWNIENIACH ZATRZYMANEGO W SPRAWIE O WYKROCZENIE

Zatrzymanemu w sprawie o wykroczenie przysługują wymienione poniżej uprawnienia:

1. Prawo do informacji o przyczynie zatrzymania i do bycia wysłuchanym (art. 46 § 1¹⁾).

2. Prawo do złożenia lub odmowy złożenia oświadczenia w swojej sprawie (art. 46 § 2).

3. Prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym i bezpośredniej z nim rozmowy (art. 46 § 4).

4. Jeżeli zatrzymany nie zna wystarczająco języka polskiego - prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 20 § 3, art. 72 § 1 k.p.k.).

5. Prawo do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania (art. 46 § 2).

6. Prawo do żądania zawiadomienia wskazanej osoby najbliższej, a także pracodawcy, o zatrzymaniu (art. 46 § 3).

7. Jeżeli zatrzymany nie jest obywatelem polskim – prawo do kontaktu z urzędem konsularnym lub z przedstawicielstwem dyplomatycznym państwa, którego jest obywatelem. Jeżeli nie posiada żadnego obywatelstwa – prawo do kontaktu z przedstawicielem państwa, w którym zatrzymany mieszka na stałe (art. 46 § 3, art. 612 § 2 k.p.k.). Jeżeli przewiduje to umowa konsularna między Polską a państwem, którego zatrzymany jest obywatelem, właściwy urząd konsularny lub przedstawicielstwo dyplomatyczne zostaną poinformowane o zatrzymaniu również bez jego prośby.

8. Prawo do wniesienia do sądu zażalenia na zatrzymanie w terminie 7 dni od dnia zatrzymania. W zażaleniu można się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania (art. 47 § 1 i 2, art. 108).

9. Prawo do natychmiastowego zwolnienia, jeżeli przyczyny zatrzymania przestały istnieć, albo po upływie 24 godzin, a w wypadku wszczęcia sprawy w postępowaniu przyspieszonym – po upływie 48 godzin od chwili zatrzyma-nia (art. 46 § 5 i 6).

10. Dostęp do niezbędnej pomocy medycznej.

"Potwierdzam otrzymanie pouczenia"

............................................................

(data, podpis)

_________________________

¹⁾ Jeżeli nie wskazano innej podstawy prawnej, przepisy w nawiasach oznaczają odpowiednie artykuły ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395, z późn. zm.). Skrót "k.p.k." oznacza ustawę z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm.).

Protokół z zatrzymania

Z zatrzymania sporządza się protokół. Odpis protokołu doręcza się zatrzymanemu za pokwitowaniem. Co powinno znaleźć się w protokole? Zgodnie z Kodeksem w sprawach o wykroczenia są to:

• imię i nazwisko oraz funkcję osoby dokonującej zatrzymania;
• imię i nazwisko zatrzymanego (rysopis tej osoby w razie niemożności ustalenia tożsamości);
• dzień, godzinę, miejsce i przyczynę zatrzymania z określeniem wykroczenia, w związku z którym została zatrzymana.

Do protokołu należy również zapisać złożone przez zatrzymanego oświadczenia oraz zaznaczyć udzielenie mu informacji o przysługujących prawach.

Podobny protokół sporządza się również w przypadku zatrzymania dotyczącego przestępstwa. Odpis takiego protokołu doręcza się zatrzymanemu.

Zatrzymanie przez Policję – na jak długo?

Czas zatrzymania według Kodeksu wykroczeń nie powinien przekroczyć 24 godzin, a gdy zachodzą podstawy do zastosowania wobec osoby podejrzanej postępowania przyspieszonego – 48 godzin.

Czas zatrzymania osoby liczy się od chwili jej ujęcia.

W postępowaniu karnym zatrzymanego należy natychmiast zwolnić, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, a także jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przez Policję nie zostanie on przekazany do dyspozycji sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Zatrzymanego należy także zwolnić na polecenie sądu lub prokuratora. Kolejną przyczyną zwolnienia jest brak doręczenia zatrzymanemu postanowienia o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania w ciągu 24 godzin od przekazania go do dyspozycji sądu. Dotyczy to również sytuacji, gdy zatrzymanemu nie ogłoszono takiego postanowienia na posiedzeniu przeprowadzonym na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Zatrzymanie przez policję a nieobecność w pracy

Należy pamiętać o tym, iż na żądanie zatrzymanego w sprawie o wykroczenie zawiadamia się o zatrzymaniu osobę najbliższą, a także pracodawcę.

Podobne uprawnienie zostało również przewidziane w Kodeksie postępowania karnego. Na żądanie zatrzymanego niezwłocznie zawiadamia się pracodawcę czy uczelnię. Zatrzymanemu przysługuje ponadto prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby.

Zatrzymanie przez Policję – adwokat

Warto pamiętać o prawie do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Zatrzymanemu na jego żądanie należy umożliwić nawiązanie w dostępnej formie takiego kontaktu oraz zapewnić możliwość bezpośredniej rozmowy. Policjant – gdy chodzi o wykroczenie - może jednak zastrzec, iż będzie obecny przy rozmowie.

W przypadku przestępstw Policjant może zastrzec, że będzie obecny przy bezpośredniej rozmowie z adwokatem lub radcą prawnym tylko w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Niezwłocznie po zatrzymaniu należy przystąpić do zebrania niezbędnych danych, a o zatrzymaniu zawiadomić prokuratora. Jeżeli istnieją ku temu podstawy, należy wystąpić do prokuratora w sprawie skierowania do sądu wniosku o tymczasowe aresztowanie.

Bezpodstawne zatrzymanie przez Policję

Zarówno w sprawach, w których mamy do czynienia z przestępstwem, jak i w sprawach wykroczeniowych osobie zatrzymanej przysługuje prawo do zażalenia na zatrzymanie. W zażaleniu takim zatrzymany domaga się zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania.

Ważne! W wypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania przysługuje odszkodowanie.

Zobacz więcej: Kiedy przysługuje mi odszkodowanie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie?