Rozstanie po zaręczynach. Kto zatrzymuje pierścionek?

• Zerwane zaręczyny. Czy pierścionek trzeba oddać?
• Pierścionek jako darowizna. Rozstanie nie wystarczy do jego odzyskania
• Rażąca niewdzięczność może zdecydować o zwrocie pierścionka
• Zdrada a zwrot pierścionka zaręczynowego. Nie ma automatyzmu
• Na odwołanie darowizny jest rok. Termin może mieć kluczowe znaczenie
• Przebaczenie byłemu partnerowi też ma znaczenie
• Chcesz odzyskać pierścionek? Odwołanie darowizny musi być na piśmie
• Jest też druga koncepcja. Pierścionek może być związany z przyszłym ślubem

Zerwane zaręczyny. Czy pierścionek trzeba oddać?

Wbrew pozorom odpowiedź na pytanie, kto zatrzymuje pierścionek zaręczynowy, nie zawsze jest oczywista. W praktyce możliwe jest potraktowanie go jako wykonanej darowizny, ale w orzecznictwie pojawiła się również koncepcja powiązania pierścionka z przyszłym zawarciem małżeństwa. To może prowadzić do zupełnie innych skutków prawnych.

Kodeks cywilny nie zawiera przepisu, który stanowiłby, że po zerwaniu zaręczyn pierścionek automatycznie wraca do osoby, która go kupiła albo zawsze pozostaje on u osoby, która przyjęła oświadczyny. Trzeba więc sięgnąć do ogólnych przepisów prawa cywilnego i ustalić, jaki charakter prawny miało przekazanie biżuterii.

Jedną z możliwych kwalifikacji jest darowizna. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. W przypadku pierścionka zaręczynowego wygląda to zwykle bardzo prosto: jedna osoba kupuje biżuterię i podczas oświadczyn przekazuje ją drugiej bez żądania zapłaty.

Pierścionek jako darowizna. Rozstanie nie wystarczy do jego odzyskania

Jeżeli pierścionek zaręczynowy był zwykłą darowizną, samo zakończenie związku nie powoduje jej cofnięcia. To ważne, ponieważ w praktyce często pojawia się przekonanie, że osoba, która zerwała zaręczyny, musi automatycznie oddać pierścionek. Kodeks cywilny nie ustanawia takiej zasady.

Przykład: mężczyzna wręcza partnerce pierścionek podczas oświadczyn. Kobieta go przyjmuje. Po kilku miesiącach oboje dochodzą do wniosku, że nie chcą zawierać małżeństwa i wspólnie kończą związek.

Jeżeli pierścionek potraktujemy jako wykonaną darowiznę, sam fakt, że ślubu nie będzie, nie daje jeszcze podstawy do jej odwołania. Podobnie może być w przypadku zwykłych konfliktów, utraty uczuć czy niedopasowania partnerów. Sytuacja komplikuje się jednak, gdy jedna ze stron dopuściła się wobec drugiej szczególnie nagannego zachowania.

Rażąca niewdzięczność może zdecydować o zwrocie pierścionka

Kodeks cywilny pozwala w określonych sytuacjach odwołać darowiznę, która została już wykonana. Zgodnie z art. 898 § 1 k.c. darczyńca może odwołać wykonaną darowiznę, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Przepisy nie zawierają jednak zamkniętego katalogu zachowań stanowiących rażącą niewdzięczność. Co to oznacza w praktyce? Nie można z góry założyć, że każde naganne zachowanie partnera pozwala odzyskać przekazany wcześniej prezent.

Ocena zależy od konkretnych okoliczności rozstania. W praktyce pod uwagę mogą być brane zachowania skierowane przeciwko darczyńcy, które mają szczególnie poważny charakter. Mogą to być przykładowo:

• przemoc fizyczna lub psychiczna,
• celowe wyrządzenie poważnej krzywdy,
• ciężkie znieważenie lub poniżanie,
• świadome działania wymierzone w dobra osobiste lub majątek darczyńcy,
• odmowa pomocy w szczególnych okolicznościach, jeżeli ze względu na relację stron można było jej zasadnie oczekiwać.

Nie oznacza to natomiast, że każda zdrada, kłótnia czy decyzja o odejściu automatycznie stanowi rażącą niewdzięczność. Ostateczna ocena, jeśli strony trafią do sądu, należy do sądu i wymaga uwzględnienia całokształtu relacji oraz okoliczności konkretnego przypadku.

Zdrada a zwrot pierścionka zaręczynowego. Nie ma automatyzmu

Szczególne emocje wywołują sprawy, w których do zerwania zaręczyn dochodzi po zdradzie jednego z partnerów. Sama informacja o zdradzie nie daje jednak podstaw do stwierdzenia, że pierścionek trzeba zwrócić.

Zgodnie z prawem, jeżeli osoba żądająca zwrotu powołuje się na rażącą niewdzięczność, musi wykazać przesłanki pozwalające odwołać darowiznę. Znaczenie mogą mieć m.in. charakter zachowania, jego intensywność, okoliczności oraz sposób postępowania wobec darczyńcy.

Na odwołanie darowizny jest rok. Termin może mieć kluczowe znaczenie

Osoba chcąca odzyskać pierścionek na podstawie przepisów o rażącej niewdzięczności nie może zwlekać w nieskończoność. Art. 899 § 3 Kodeksu cywilnego ustanawia wyraźny termin, zgodnie z którym darowizny nie można odwołać po upływie roku od dnia, w którym osoba uprawniona dowiedziała się o niewdzięczności obdarowanego.

To istotne rozróżnienie. Rocznego terminu nie należy automatycznie liczyć od:

• dnia zaręczyn,
• dnia zakupu pierścionka,
• dnia rozpoczęcia konfliktu,
• ani nawet zawsze od dnia rozstania.

Ustawa wiąże go z momentem, w którym darczyńca dowiedział się o zachowaniu stanowiącym jego zdaniem rażącą niewdzięczność. Przekroczenie rocznego terminu może zamknąć drogę do odwołania darowizny na podstawie konkretnego aktu niewdzięczności.

Przykład: do rozstania dochodzi w styczniu, ale były narzeczony dopiero w marcu dowiaduje się o wcześniejszym zachowaniu, na które następnie powołuje się jako na podstawę odwołania darowizny. Dla terminu z art. 899 § 3 k.c. znaczenie może mieć właśnie moment uzyskania tej wiedzy.

Przebaczenie byłemu partnerowi też ma znaczenie

Zgodnie z art. 899 § 1 k.c. darowizna nie może zostać odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Może mieć to znaczenie zwłaszcza w związkach, w których po poważnym konflikcie, np. zdradzie, partnerzy godzą się, kontynuują relację, a dopiero później dochodzi do definitywnego rozstania.

Samo przebaczenie jest oceniane w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Nie należy więc zakładać, że każda próba ratowania związku automatycznie oznacza przebaczenie w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak do przebaczenia rzeczywiście doszło, wcześniejsze zachowanie nie może następnie zostać wykorzystane jako podstawa odwołania darowizny z powodu niewdzięczności.

Chcesz odzyskać pierścionek? Odwołanie darowizny musi być na piśmie

Kodeks cywilny określa również sposób odwołania darowizny.Oświadczenie powinno został złożone obdarowanemu na piśmie. Dla celów dowodowych istotne może być również zachowanie możliwości wykazania, że oświadczenie dotarło do adresata. W piśmie warto jednoznacznie wskazać:

• jakiej darowizny dotyczy oświadczenie,
• że darowizna zostaje odwołana,
• jakie zachowanie obdarowanego stanowi podstawę odwołania,
• kiedy darczyńca dowiedział się o tym zachowaniu,
• czego domaga się w związku z odwołaniem darowizny.

Jest też druga koncepcja. Pierścionek może być związany z przyszłym ślubem

W polskiej praktyce sądowej pojawiła się koncepcja, zgodnie z którą wręczenie pierścionka zaręczynowego może być związane z celem, dla którego dochodzi do przysporzenia, czyli planowanym zawarciem małżeństwa.

Głośnym przykładem był spór pomiędzy Dorotą Rabczewską a jej byłym narzeczonym Emilem Haidarem. W 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał zwrot pierścionka zaręczynowego wartego ponad 100 tys. zł, jednocześnie nie uwzględniając żądania zwrotu innych prezentów. Według relacji z procesu sąd potraktował pierścionek jako związany z przyszłym małżeństwem.

To rozróżnienie jest bardzo istotne. Zwykły prezent wręczony podczas związku może być traktowany inaczej niż rzecz, której przekazanie jest bezpośrednio związane z zaręczynami i planowanym ślubem.