W 2024 r. dodatkowe 2 dni wolnego nie tylko dla rodziców! Pracodawca ma obowiązek go udzielić. Sprawdź, czy skorzystasz w Wielkanoc.

• Nie musisz być rodzicem, żeby skorzystać ze zwolnienia od pracy
• Pracownik sam decyduje jak wykorzysta zwolnienie
• Pracodawca musi się zgodzić na udzielenie pracownikowi wolnego

Nie musisz być rodzicem, żeby skorzystać ze zwolnienia od pracy

Katalog uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem systematycznie się powiększa. Coraz częściej z urlopów i innych udogodnień korzystają także mężczyźni. Nie zawsze jednak pracownicy wiedzą, że uprawnienie rodzicielskie często dotyczą szerszej grupy osób, niż tylko rodzice. Swoje prawa mają także osoby przysposabiające dzieci oraz inni członkowie rodziny (inni niż matka i ojciec), którzy sprawują opiekę nad dzieckiem. Tak jest na przykład w przypadku zwolnienia od pracy na opiekę nad dzieckiem, o którym mowa w art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy), który przewiduje, że każdy pracownik wychowujący przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat ma prawo w ciągu roku kalendarzowego do zwolnienia od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, za które zachowuje prawo do wynagrodzenia. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy często błędnie myślą, że aby skorzystać z tego prawa, trzeba być rodzicem. Tymczasem ustawodawca mówi o pracownikach wychowujących dziecko, a więc odnosi się do pewnego stanu faktycznego i nie nawiązuje w ogóle ani do rodzicielstwa, ani do innej więzi formalnej łączącej pracownika z dzieckiem, np. przysposobienia. Oznacza to, że każdy pracownik, który faktycznie wychowuje dziecko w wieku do 14 lat, ma prawo skorzystać ze zwolnienia od pracy we wskazanym wymiarze, a z kolei ten, który jest rodzicem, ale nie wychowuje dziecka, nie będzie miał takiego prawa.

Pracownik sam decyduje jak wykorzysta zwolnienie

Zwolnienie, o którym mowa, można wykorzystać w wymiarze dziennym albo godzinowym. To pracownik, w pierwszym wniosku o udzielenie zwolnienia, podejmuje decyzję o tym, który wariant naliczania chciałby zastosować. Ustawodawca nie ograniczył tego, w ilu częściach może być wykorzystane zwolnienie godzinowe, więc jeśli będzie to dla niego korzystne, pracownik może je podzielić nawet na 16 części, każda po 1 godzinie. „Haczyk” polega w tej sytuacji na tym, że jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, to godzinowy wymiar zwolnienia ustala się dla niego proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, który go obowiązuje, np. osoba zatrudniona na ½ etatu, będzie miała prawo wykorzystać 8 godzin zwolnienia (1/2 z 16 godzin). Łatwo więc zauważyć, że w niektórych przypadkach pracownikom, którzy nie pracują na pełnym etacie, bardziej będzie się opłacało wykorzystać zwolnienie w dniach, niż w godzinach. Na przykład, jeżeli pracownik zatrudniony na pół etatu pracuje co drugi dzień po 8 godzin, to korzystając ze zwolnienia udzielanego w dniach, będzie mógł w praktyce wykorzystać 2 dni, każdy po 8 godzin. Jeżeli jednak zdecyduje się na wykorzystanie zwolnienia w wymiarze godzinowym, to trzeba będzie go proporcjonalnie pomniejszyć.

Pracodawca musi się zgodzić na udzielenie pracownikowi wolnego

Wniosek pracownika o udzielenie zwolnienia od pracy na opiekę nad dzieckiem jest dla pracodawcy wiążący, a więc musi się zgodzić na udzielenie go pracownikowi we wskazanym przez niego terminie. Przepisy nie wskazują, z jakim wyprzedzeniem pracownik powinien uprzedzić pracodawcę o zamiarze skorzystania ze swojego uprawnienia. Przyjmuje się, że należy to zrobić możliwie jak najwcześniej – tak, aby pracodawca mógł zorganizować pracę w zakładzie. Nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby pracownik podjął decyzję o wykorzystaniu tego zwolnienia w trakcie świąt. 
Jednocześnie odmawianie pracownikowi udzielenia zwolnienia w okresie, w którym mu ono przysługuje, narusza przepisy o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i stanowi wykroczenie podlegające karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.