50 tys. zł grzywny i brak możliwości uczęszczania do publicznej placówki przez niezaszczepione dziecko – nowe zasady dotyczące szczepień ochronnych

• Które ze szczepień ochronnych dla dzieci są obowiązkowe?
• Na czym polega obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym?
• Rodzicom niepoddającym swoich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym, grożą poważne konsekwencje
• Od 17 października 2025 r., w jednym z miast w Polsce, niezaszczepione dziecko nie zostanie również przyjęte do publicznego żłobka

Które ze szczepień ochronnych dla dzieci są obowiązkowe?

Szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw określonej chorobie zakaźnej, w celu uzyskania „sztucznego” uodpornienia przeciwko tej chorobie. Szczepionka wywołuje odpowiedź immunologiczną podobną do naturalnej odporności, którą uzyskuje się po przebytym zakażeniu lub chorobie. Głównym celem szczepionki jest ochrona przed ciężkim przebiegiem choroby i powikłaniami, których nie da się przewidzieć.

Szczepienia ochronne dzieci prowadzone są zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na danych rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Program Szczepień Ochronnych na rok 2025 dostępny jest pod adresem: LINK.

Wśród szczepień dedykowanych dzieciom wyróżniamy:

• szczepienia obowiązkowe,
• szczepienia zalecane oraz
• szczepienia poekspozycyjne, których obowiązek wykonania powstaje w związku z wystąpieniem zdarzenia skutkującego narażeniem dziecka na zakażenie określoną chorobą (tj. po ekspozycji dziecka na czynnik zakaźny).

Zgodnie z aktualnym programem szczepień ochronnych – obowiązkowe szczepienia ochronne, którym poddawane są dzieci, obejmują szczepienia przeciw:

• gruźlicy,
• WZW B,
• rotawirusom,
• błonicy, tężcowi i krztuścowi,
• poliomyelitis,
• Hib (Haemophilus influenzae typu b),
• pneumokokom oraz
• odrze, śwince i różyczce.

Szczepienia obowiązkowe są bezpłatne i finansowane z budżetu państwa. Rodzice mogą jednak zdecydować się na zastąpienie bezpłatnych szczepionek obowiązkowych, szczepionkami wysoce skojarzonymi, które zapewniają mniej wkłuć, mniej wizyt oraz mniej stresu i bólu dla dziecka.

Zalecane szczepienia ochronne dedykowane dzieciom, obejmują natomiast – szczepienia przeciw:

• HPV – które przysługuje bezpłatnie,
• meningokokom grupy B i meningokokom grupy A, C, W135 i Y,
• grypie,
• ospie wietrznej,
• kleszczowemu zapaleniu mózgu,
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu A oraz
• COVID-19 – które również przysługuje bezpłatnie.

Na czym polega obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym?

Każda osoba przebywająca na terytorium Polski, jest obowiązana do poddawania się szczepieniom ochronnym, na zasadach określonych w ustawie z dnia 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W przypadku dzieci – odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddawania ich szczepieniom ochronnym, ciąży na rodzicach.

Obowiązek rodziców, wykonywania dzieciom obowiązkowych szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym, jest obowiązkiem prawnym, za którego niewypełnienie grożą określone sankcje i od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia.¹

Powyższe, nie oznacza jednak, że szczepienie ochronne może zostać wykonane dziecku, wbrew woli jego rodziców, pod tzw. przymusem bezpośrednim. Jedyna okoliczność, w której ustawodawca przewidział możliwość wykonania szczepienia wbrew woli pacjenta lub jego opiekuna prawnego, jest sytuacja, w której u osoby poddawanej przymusowemu szczepieniu – podejrzewa się lub rozpoznano szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną chorobę, stanowiącą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia innych osób. Wówczas – zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – szczepienie ochronne, na podstawie decyzji lekarza, może zostać podane w ramach wspomnianego powyżej przymusu bezpośredniego, który polega na przytrzymaniu, unieruchomieniu pacjenta i przymusowym podaniu mu szczepionki.

Rodzicom niepoddającym swoich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym, grożą poważne konsekwencje

Rodzice niewykonujący dziecku (u którego nie występują przeciwwskazania do jego wykonania) obowiązkowego szczepienia ochronnego, przede wszystkim – narażają je na zachorowanie i ewentualne powikłania groźnej choroby zakaźnej. Siebie natomiast – na określone sankcje prawne. Wobec takich rodziców może zostać wszczęte postępowanie egzekucyjne, mające na celu zmotywowanie ich do poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu. W ramach powyższego postępowania, organ egzekucyjny (Wojewoda) – zgodnie z art. 119 i n. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – może nałożyć na rodziców tzw. „grzywnę w celu przymuszenia” ich do wykonania dziecku szczepienia. Grzywna ta, może być nakładana na rodziców nawet kilkakrotnie, przy czym każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 10 000 zł, a suma wszystkich grzywien – kwoty 50 000 zł.

Jeżeli egzekucja administracyjna okaże się nieskuteczna – rodzice uporczywie uchylający się od wykonywania dziecku obowiązkowych szczepień ochronnych, mogą podlegać odpowiedzialności przewidzianej w Kodeksie wykroczeń, tj. może zostać na nich nałożona kolejna grzywna w wysokości do 1 500 zł. Sąd opiekuńczy, może ponadto z urzędu, wszcząć przeciwko rodzicom dziecka postępowanie o ograniczenie im władzy rodzicielskiej.

Od 17 października 2025 r., w jednym z miast w Polsce, niezaszczepione dziecko nie zostanie również przyjęte do publicznego żłobka

Kolejną „sankcją” za niepoddawanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, na wprowadzenie której zdecydowały się władze miasta Białegostoku jest brak możliwości jego uczęszczania do publicznego żłobka. W dniu 29 września 2025 r. radni miejscy zatwierdzili zmiany w statutach dotyczących kryteriów naboru do wszystkich publicznych żłobków w mieście. Od 17 października br. – jedynym warunkiem rekrutacji do białostockich żłobków będzie posiadanie przez dziecko obowiązkowych szczepień ochronnych, zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych. W przypadku dzieci posiadających przeciwwskazania do szczepień, wymagane będzie natomiast przedstawienie zaświadczenia od lekarza specjalisty. Zgodnie z zapisem podjętych w tym przedmiocie uchwał Rady Miasta Białystok:

„Do żłobka przyjmowane są dzieci, które posiadają obowiązkowe szczepienia ochronne, zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych potwierdzone poprzez okazanie do wglądu książeczki zdrowia dziecka z wpisem wykonanych szczepień. W przypadku dzieci posiadających przeciwwskazania do szczepień potwierdzone zaświadczenie od lekarza specjalisty”

Dotychczasowe kryteria naboru do białostockich żłobków wskazywały, że do żłobków miejskich mogą uczęszczać dzieci rodziców: pracujących, uczących się, bądź bezrobotnych (przez okres 3 miesięcy) oraz zamieszkających w Białymstoku, którzy rozliczali PIT w ww. mieście, a także – przestrzegających obowiązkowych szczepień ochronnych.

Po zmianach, nie będzie już brane pod uwagę miejsce zamieszkania, zatrudnienie czy miejsce rozliczenia PIT. Pozostanie jedynie warunek obowiązkowych szczepień ochronnych lub przedstawienie zaświadczenia o przeciwwskazaniach dziecka do szczepień.

Powyższe zmiany, wynikają z uchwał Rady Miast Białystok, które weszły w życie w po upływie 14 dni od dnia ich ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Podlaskiego, tj. 17 października 2025 r.

¹ wyrok SN z dnia 8.01.2016 r., sygn. akt V KK 306/15

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 924 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 782)
• Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 132 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 734)