Ustawa anty-SLAPP weszła w życie – ochrona aktywistów i dziennikarzy

• Cel ustawy anty-SLAPP
• Definicja debaty publicznej
• Główne rozwiązania ustawy anty-SLAPP

SLAPP to skrót od słów Strategic Lawsuits Against Public Participation – strategiczne pozwy przeciwko udziałowi społeczeństwa zwane również pozwami kneblującymi czy o efekcie mrożącym. Są to powództwa które politycy, korporacje oraz inne bogate podmioty wytaczają dziennikarzom i aktywistom w celu ich zastraszenia i uciszenia w debacie publicznej. Powód w takim procesie dysponuje środkami finansowymi na prowadzenie postępowania w tym korzysta z wykwalifikowanej pomocy prawnej. Wskazać należy również, iż strona powodowa co do zasady występując z powództwem może się do tego przygotować natomiast pozwany ma ograniczony czas – minimalnie dwa tygodnie – na złożenie odpowiedzi na pozew. Dodatkowo może mieć ograniczone możliwości czasowe, a także finansowe do podjęcia działań adekwatnych do sytuacji.

Cel ustawy anty-SLAPP

Celem nowej ustawy jest wprowadzenie do systemu regulacji prawnych które zapewnią ochronę osób uczestniczących w debacie publicznej przed dochodzonym w postępowaniu sądowych w sprawach cywilnych roszczeniami zmierzającymi wyłącznie lub przede wszystkim do stłumienia, ograniczenia, zakłócenia tej debaty lub szykanowania za udział w niej. Dodatkowo przepisy odnoszą się również do prawa procesowego aby uniemożliwić jego nadużywanie.

Definicja debaty publicznej

Została wprowadzona definicja debaty publicznej, która oznacza składanie oświadczeń lub podejmowanie działań przez osobę fizyczną lub prawną w ramach wykonywania prawa do wolności wypowiedzi i informacji, twórczości artystycznej i nauki, zgromadzeń i zrzeszania się. Debata publiczna może się również toczyć w związku ze sprawą mogącą budzić uzasadnione zainteresowanie społeczne.

Główne rozwiązania ustawy anty-SLAPP

Wprowadzenie możliwości:

1. Złożenia przez pozwanego wniosku o zobowiązanie powoda do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu w ich pełnej wysokości, jeśli pozwany uprawdopodobni, że powództwo zmierza wyłącznie lub głównie do stłumienia, ograniczenia, zakłócenia debaty publicznej lub szykanowania za udział w niej. Niewpłacenie kaucji w terminie określonym przez sąd spowoduje odrzucenie pozwu oraz zasądzenie kosztów procesu na rzecz pozwanego.

2. Udziału w postępowaniu organizacji pozarządowych dwojakiego rodzaju tj. które w ramach działalności statutowej zajmują się:

• wolnością słowa lub osób uczestniczących w debacie publicznej,
• kwestiami związanymi z przedmiotem debaty publicznej, której dotyczy postępowania np. jeśli pozew ma związek ze zrzutem ścieków – podmioty zajmujące się ochroną środowiska w szczególności wód albo konkretnego obszaru cennego przyrodniczo,

3. Zażądania przez pozwanego wydania wyroku zamiast postanowienia o odrzucenia pozwu co zapewnia nie tylko ochronę przed bezzasadnym postępowaniami sądowymi, ale powoduje trwałe rozstrzygnięcie sporu (powaga rzeczy osądzonej),

4. Nałożenia na powoda grzywny, jeżeli sąd:

• odrzuci pozew,
• oddali powództwo w całości lub w części, stwierdzając, iż aktywność powoda zmierzała wyłącznie bądź głównie do stłumienia, ograniczenia, zakłócenia debaty publicznej