Czym jest umowa na zastępstwo?

W trakcie trwania stosunku pracy mogą się zdarzyć różnego rodzaju sytuacje powodujące dłuższą, ale usprawiedliwioną nieobecność pracownika. Dłuższa nieobecność może być w szczególności spowodowana:

• przedłużającą się chorobą,
• urlopem macierzyńskim,
• urlopem wychowawczym,
• urlopem bezpłatnym.

Chcesz otrzymywać więcej aktualnych informacji? Zapisz się na Newsletter!

Pracodawca, którego obowiązkiem jest dbanie o normalny tok pracy w zakładzie, może na ten czas zatrudnić innego pracownika. Jeśli zachodzą konieczności zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, pracodawca może w tym celu zatrudnić innego pracownika na podstawie umowy o prace na czas określony, obejmujący czas nieobecności – czyli tzw. umowę na zastępstwo.

Umowa na zastępstwo jest umową o pracę. Pracownik zobowiązuje się do świadczenia pracy określonego rodzaju i pod kierownictwem pracodawcy. Pracodawca zaś zobowiązuje się do wypłaty pracownikowi wynagrodzenia.

Zawarcie umowy

Umowa na zastępstwo dochodzi do skutku przez zgodne złożenie oświadczenia woli pracownika oraz pracodawcy. Umowa o pracę na czas zastępstwa pracownika zaliczana jest do umów zawieranych na czas określony. Kodeks nie przewiduje dla takich umów odrębnej nazwy.

Przed zawarciem umowy o pracę na czas zastępstwa nieobecnego pracownika, pracodawca może zawrzeć z zastępującym pracownikiem umowę na okres próbny, w celu sprawdzenia jego umiejętności, na chwilowo wolnym stanowisku.

Kodeks pracy wprowadza ograniczenie liczbowe w nawiązywaniu kolejnych umów na czas określony. Zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach z zawarciem umowy o pracę ma czas nieokreślony, jeśli poprzednio pracownik i pracodawca zawarli dwukrotnie umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy. Jeśli przerwa między rozwiązaniem poprzedniej umowy a nawiązaniem kolejnej nie przekroczyła 1 miesiąca.

Takiego ograniczenia nie ma w przypadku umów zawieranych na zastępstwo. Pracodawca może zawierać z pracownikiem nieograniczoną liczbę takich umów, ma w tym zakresie swobodę. Umowy na zastępstwo nieobecnego pracownika można zawierać wielokrotnie.

Trzecia umowa okresowa na zastępstwo nie przekształci się z mocy prawa w umowę na czas nieokreślony.

Zadaj pytanie na FORUM

Forma i treść

Umowę na czas zastępstwa należy zawrzeć w formie pisemnej. Kodeks nie zawiera co prawda takiego wymogu, jednak pisemna umowa stanowi doskonały dowód, potwierdzający fakt jej zawarcia oraz jej treść. Umowa powinna być sporządzona w dwóch egzemplarzach, jeden otrzymuje pracownik, drugi pozostaje w jego aktach osobowych u pracodawcy.

Treść umowy powinna oprócz wszystkich istotnych elementów umowy o pracę. Należy umieścić w niej następujące dane:

• Strony umowy (pracownik- zastępujący oraz pracodawca)
• Rodzaj umowy- umowę należy zatytułować: „umowa o pracę na zastępstwo”, „umowa na pracę w zastępstwie”
• Datę jej zawarcia
• Warunki pracy i płacy

Warunki pracy i płacy powinny określać:

• Rodzaj pracy
• Miejsce wykonywania pracy
• Wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia
• Wymiar czasu pracy
• Termin rozpoczęcia pracy

Rodzaj pracy- powinien pokrywać się z rodzajem pracy zastępowanego pracownika. Na to wskazuje istota umowy na zastępstwo.

Inne warunki zatrudnienia- pomimo, iż rodzaj pracy powinien odpowiadać rodzajowi pracy zastępowanego pracownika, warunki pracy nie muszą być takie same. W umowie można przewidzieć inny wymiar czasu pracy, inną wysokość wynagrodzenia.

Dodatkowe elementy

Umowa na zastępstwo musi zawierać elementy nie przewidziane dla „zwykłej” umowy o pracę.

Cechą umowy na czas określony jest zastąpienie pracownika należy więc określić tożsamość zastępowanego pracownika – imię i nazwisko. Pracownik zobowiązuje się do zastępowania w pracy Jana Kowalskiego na czas urlopu bezpłatnego.

Termin rozwiązania umowy na zastępstwo można określić odmiennie niż w innych umowach:

• Bezpośrednio przez wskazanie konkretnej daty
• Pośrednio przez podanie w sposób niebudzący wątpliwości zdarzenia powodującego rozwiązanie umowy np. ostatni dzień urlopu wychowawczego zastępowanej pracownicy.

Zobacz: Umowa o pracę na czas zastępstwa nieobecnego pracownika

Rozwiązanie umowy na zastępstwo

1. Za porozumieniem stron- umowa na zastępstwo może być w każdym czasie rozwiązana przez zgodne porozumienie między pracownikiem i pracodawca

2. Za wypowiedzeniem- umowa na zastępstwo może zostać rozwiązana przed upływem czasu na jaki została zawarta. Następuje to przez złożenie wypowiedzenia. Zarówno pracownik jak i pracodawca mogą skorzystać z takiego uprawnienia.

Okres wypowiedzenia wynosi – 3 dni robocze. Niezależnie na jaki okres czasu została zawarta umowa.

Pracownikowi, któremu pracodawca wypowiedział umowę nie będą przysługiwać dni na poszukiwanie pracy. Uprawnienie takie jest przewidziane tylko dla okresów wypowiedzenia trwających co najmniej 2 tygodnie

3. Bez wypowiedzenia z winy pracownika- sytuacja taka ma miejsce gdy:

• pracownik ciężko naruszył podstawowe obowiązki pracownicze
• pracownik popełnił w czasie trwania umowy o pracę przestępstwo, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku. UWAGA!!! Przestępstwo musi być oczywiste lub musi zostać stwierdzone prawomocnym wyrokiem.
• pracownik utracił uprawnienia konieczne do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od momentu uzyskania przez pracodawcę wyżej wskazanych wiadomości.

4. Z upływem czasu na jaki została zawarta- rozwiązanie umowy na zastępstwo następuje, z upływem czasu na jaki została zawarta. Moment wyznacza data powrotu zastępowanego pracownika. Pracodawca, nie ma obowiązku złożyć pracownikowi żadnego oświadczenia.

Zobacz również: Praca tymczasowa - na czym polega?

5. Z winy pracodawcy- przepisy kodeksu pracy przewidują następujące sytuacje:

• zostaje wydane orzeczenie lekarskie, które stwierdza szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, a pracodawca nie przeniósł pracownika do innej pracy (w terminie wskazanym w orzeczeniu lekarskim)
• pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika

6. Bez wypowiedzenia z przyczyn nie zawinionych przez pracownika- są to następujące przypadki:

• niezdolność pracownika do pracy w skutek choroby, która trwa dłużej niż 3 miesiące (pracownik był zatrudniony u danego pracownika krócej niż 6 miesięcy
• niezdolność pracownika do pracy w skutek choroby, która trwa dłużej niż łączny okres pobierania z powodu choroby wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczeń rehabilitacyjnych przez pierwsze 3 miesiące (pracownik był zatrudniony i danego pracodawcy co najmniej 3 miesiące lub niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.
• w razie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z innych przyczyn (niż wyżej wskazane), która trwa dłużej niż jeden miesiąc.

W przypadku umowy na zastępstwo zniesiona jest ochrona pracownic w ciąży. Umowa na czas określony, umowa na okres próbny (przekraczający 1 miesiąc), umowa na czas wykonywania określonej pracy, które uległyby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, automatycznemu wydłużeniu do dnia porodu. Jeśli pracownica jest zatrudniona na zastępstwo ochrona taka jej nie przysługuje.

Należy pamiętać, że pracownica pracująca na zastępstwie ma prawo do urlopu macierzyńskiego i wychowawczego jednak tylko do końca trwania umowy o pracę. Pracodawca może wielokrotnie zawierać umowy na zastępstwo z tym samym pracownikiem.

Umowa na zastępstwo może być wypowiedziana przez pracownika i pracodawcę w każdym czasie z 3 dniowym terminem wypowiedzenia.

W świadectwie pracy wydawanym pracownikowi zastępującemu jako przyczynę ustania stosunku pracy podaje się powód– powrót zastępowanego pracownika do pracy.

Zobacz serwis: Umowa o pracę