Świadek

W ubiegłym roku nadzwyczajne złagodzenie kary – w tym status małego świadka koronnego – otrzymało ponad 4 tys. oskarżonych, najwięcej od 2022 roku - wg danych Ministerstwa Sprawiedliwości przygotowanych dla „Rz”.

Świadek koronny jest tytułem, który można nadać podejrzanemu, jeśli ujawnił konkretne przestępstwo, w którym sam jest podejrzanym. Jakie kryteria należy spełnić aby zostać świadkiem koronnym, w jaki sposób są traktowane zeznania świadka koronnego i kiedy przysługuje ochrona?

Świadek incognito może pojawić się w każdej sprawie, najczęściej z uwagi na rodzaj i przesłanki uzasadniające jego powołanie, będzie występował w sprawach o najpoważniejsze przestępstwa. Ustanowienie świadka incognito zależy czy istnieje obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach dla świadka lub dla osoby najbliższej, musi być uzasadniona.

Cechą wspólną każdego przesłuchania jest fakt, że w zasadniczej większości przypadków jedynie prowadząca je osoba wie, co chce osiągnąć i jaki jest cel tego środka dowodowego. Dlatego też, bez względu na charakter, w jakim jesteśmy przesłuchiwani zawsze dobrze jest pamiętać, że to nie my rozdajemy w tej grze karty, a każde słowo czy gest może zostać przez przesłuchującego odebrane inaczej niż byśmy sobie tego życzyli.

Jak zachować się w sądzie? Co założyć? W jaki sposób zwracać się do Sądu? Co mogę a czego nie mogę na sali sądowej? - to najczęściej zadawane pytania, zwłaszcza przez osoby które pierwszy raz mają styczność z wymiarem sprawiedliwości. Poniżej przedstawiamy podstawowe zasady obowiązujące na sali sądowej.

Nowe zasady, warunki i zakres stosowania środków ochrony i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka przewiduje projekt ustawy przygotowany przez Ministra Sprawiedliwości. Jaka ochrona będzie zagwarantowana pokrzywdzonym i świadkom w postępowaniu karnym?

Świadkiem incognito jest osoba, wobec której istnieje uzasadniona obawa zagrożenia dla życia, zdrowia, wolności luba mienia bądź wobec osób dla niej najbliższych. Tożsamość świadka dla celów procesowych zostaje utajniona. Świadka incognito przesłuchuje prokurator bądź sąd w wyznaczonym przez sąd miejscu lub przy użyciu odpowiednich urządzeń technicznych.

W procesie karnym określone kategorie osób, w tym osoby najbliższe, mogą liczyć na prawo odmowy składania zeznań. Poza tym, w określonych sytuacjach świadek może także odmówić odpowiedzi na pytanie.

W procesie karnym uprawnieniem oskarżonego jest uczestnictwo w każdej dokonywanej przez sąd czynności procesowej. Od wskazanej reguły ustawodawca przewidział jedno odstępstwo: w wyjątkowych wypadkach, gdy należy się obawiać, że obecność oskarżonego mogłaby oddziaływać krępująco na wyjaśnienia współoskarżonego albo na zeznania świadka lub biegłego, przewodniczący może zarządzić, aby na czas przesłuchania danej osoby oskarżony opuścił salę sądową.

Przepisy procedury karnej przewidują instytucję uroczystego złożenia przez świadka przyrzeczenia co do jego prawdomówności. Wskazana podniosła procedura ma na celu nadać odpowiednią rangę zeznaniom świadka, chociaż nie jest powiązana bezpośrednio z kwestią ewentualnej odpowiedzialności karnej świadka za fałszywe zeznanie lub zatajenie prawdy.

Nieodebranie wyroku sądu pierwszej instancji przez stronę, która sama uprzednio złożyła wniosek o jego doręczenie wraz z uzasadnieniem, jest sytuacją zdarzającą się w procesie karnym. Zdarzenie takie może mieć bardzo poważne skutki prawne.

Praktycznym problemem, który pojawia się często jest to, czy świadek może zmienić swoje poprzednie zeznania – a jeśli tak to w jakiej formie i co mu za to grozi. Niniejsze opracowanie podda analizie ten problem prawny.

Przepisy procedury karnej przewidują instytucję uroczystego złożenia przez świadka przyrzeczenia co do jego prawdomówności. Wskazana podniosła procedura ma na celu nadać odpowiednią rangę zeznaniom świadka, chociaż nie jest powiązana bezpośrednio z kwestią ewentualnej odpowiedzialności karnej świadka za fałszywe zeznanie lub za zatajenie prawdy.

Zgodnie z treścią przepisu art. 187-188 Kodeksu postępowania karnego od świadka można odebrać uroczyste przyrzeczenie, co do złożenia przez świadka zeznań zgodnych z prawdą. Należy wskazać, iż instytucja ta nie jest powiązana z kwestią odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie – takie bowiem ponosi każdy świadek (niezależnie od tego, czy składał przyrzeczenie) pod warunkiem, że został przez sąd pouczony o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań.

Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie w przypadku, gdy udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo. Co ważne, sąd nie może żądać od świadka wyjaśnienia dlaczego chce on odmówić odpowiedzi.

Świadek odgrywa niebagatelną rolę w każdym postępowaniu. Tak istotne jest więc przyznanie mu odpowiednich uprawnień, chroniących jego i osoby mu najbliższe.

Każdy kto zostanie przez organ procesowy ( prokuratora, sąd) wezwany w charakterze świadka ma obowiązek stawić się na termin przesłuchania w miejscu i czasie oznaczonym w wezwaniu. Oprócz stawiennictwa świadka, jego obowiązkiem jest pozostawanie do dyspozycji organu procesowego, do czasu gdy nie zostanie przez niego zwolniony.

Ministerstwo Sprawiedliwości w ramach realizacji projektu „Ułatwianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości” wydało broszurę „Będę świadkiem w sądzie”, przeznaczoną dla dzieci i młodzieży.

 Nie każda osoba musi składać zeznania w procesie karnym. Kodeks postępowania karnego określa wąski krąg osób które mogą się zwolnić od tego obowiązku.

Jak zachować się podczas przesłuchania? Co wolno prokuratorowi a czego nie? Mało osób zna odpowiedź na te pytania. Tymczasem mogą one być bardzo przydatne gdy zostanie się wezwanym do prokuratury.

Świadek w procesie karnym odgrywa specyficzną rolę. Ma swoje prawa i obowiązki. Warto również pamiętać, że nie każdy może być świadkiem.