Jest limit kontroli – mogą trwać tyle i ani dnia dłużej. NSA potwierdza – wtedy można kazać kontrolerom pocałować klamkę

• Czas kontroli przedsiębiorcy nie jest nieograniczony
• Prawo przedsiębiorców na ratunek nadmiernie kontrolowanym przedsiębiorcom
• Co potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście czasu trwania kontroli przedsiębiorcy?
• Uwaga na wyjątki – wtedy limity nie obowiązują

Czas kontroli przedsiębiorcy nie jest nieograniczony

Przedsiębiorca, chcąc wyjaśnić wszystkie pytania kontrolerów, czy ustosunkować się do podejrzeń uchybień, aby zrobić to rzetelnie, musi poświęcić sporo czasu. Szczególnie, że kontrole zwykle sięgają do kilku lat wstecz i niejednokrotnie trzeba się mocno wysilić, aby przypomnieć sobie wszystkie okoliczności danej sprawy, wytworzenia danych dokumentów, zastosowania danej interpretacji przepisów itp. Dlatego niejednokrotnie w okresie kontroli, przedsiębiorca, zamiast zajmować się normalnym prowadzeniem swojego biznesu, musi myśleć o obsłudze kontrolerów i tłumaczeniu się. Jednak to samo państwo, których organy mają uprawnienia i środki do prześwietlania przedsiębiorców na wylot niczym rentgen, wprowadziło na szczęście na te same organy w drodze ustawy pewne ograniczenia czasowe trwania kontroli.

Prawo przedsiębiorców na ratunek nadmiernie kontrolowanym przedsiębiorcom

Okazuje się, że od jakiegoś już czasu kontrole nie mogą trwać wiecznie, a przepisy wręcz wyraźnie określają granice czasowe co do liczby dni trwania kontroli u przedsiębiorcy. Co istotne, limit ustawowy dotyczy wszystkich kontroli organu kontroli u danego przedsiębiorcy. Liczba dni, które maksymalnie może zając kontrola, liczona jest w skali roku kalendarzowego oraz różnić się w zależności od wielkości przedsiębiorcy.

Dla pełnego zrozumienia powyższego zróżnicowania, należy jeszcze przypomnieć definicje wielkości przedsiębiorców. One również stanowią definicje legalne i są one zawarta w art. 7 ustawy Prawo przedsiębiorców.

WIDEOSZKOLENIE: WINDYKACJA NALEŻNOŚCI

Co potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście czasu trwania kontroli przedsiębiorcy?

Wydany przez NSA wyrok z dnia 15 października 2025 r., (sygn. III OSK 1677/22) interpretuje przywołany wyżej przepis określający limity trwania kontroli przedsiębiorcy w określony sposób. Bezsporne dla NSA było, że z przepisu wynika wyraźnie, że czas trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać od 6 do 48 dni, zależnie od rodzaju przedsiębiorcy, którego działalność jest kontrolowana.

Jednocześnie istotne jest, że NSA wskazał, że w przepisie tym zawsze i bez wyjątku chodzi o dni robocze, a nie czas trwania kontroli liczony kalendarzowo. Dokładnie w komunikacie NSA możemy przeczytać, że: „(…) czas trwania kontroli organu u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekroczyć ilości wymienionych w tym przepisie kolejno następujących po sobie dni roboczych liczonych od daty wszczęcia kontroli do jej zakończenia, niezależnie od tego, czy kontrola prowadzona jest w siedzibie przedsiębiorcy lub w miejscu wykonywania działalności gospodarczej czy też w innym sposób i w innym miejscu, zgodnie z art. 51 ust. 2 - 3a Prawa przedsiębiorców (np. w miejscu przechowywania dokumentacji, w siedzibie organu lub nawet zdalnie).”.

Uwaga na wyjątki – wtedy limity nie obowiązują

Ustawa oczywiście przewiduje liczne wyjątki od reguły limitu dni kontroli. Limitów nie stosuje się, jeżeli:

1) ratyfikowane umowy międzynarodowe albo bezpośrednio stosowane przepisy prawa Unii Europejskiej stanowią inaczej;

2) przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia;

3) przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska;

4) kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów;

5) kontrola jest prowadzona na podstawie art. 23b lub art. 23r ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne;

6) kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu;

7) przeprowadzenie kontroli jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej o ochronie konkurencji lub przepisów prawa Unii Europejskiej w zakresie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej;

8) kontrola dotyczy podmiotów, którym na mocy odrębnych przepisów właściwy organ wydał decyzję o uznaniu prawidłowości wyboru i stosowania metody ustalania ceny transakcyjnej między podmiotami powiązanymi - w zakresie związanym z wykonaniem tej decyzji;

9) kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym;

10) kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków poniesionych w związku z budową pierwszego własnego mieszkania;

11) kontrola jest kontrolą amerykańskich rachunków raportowanych uregulowaną w ustawie z dnia 9 października 2015 r. o wykonywaniu Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie poprawy wypełniania międzynarodowych obowiązków podatkowych oraz wdrożenia ustawodawstwa FATCA;

12) po zakończeniu przeprowadzania czynności kontrolnych w siedzibie przedsiębiorcy lub miejscu wykonywania działalności gospodarczej pozostały do przeprowadzenia jedynie czynności kontrolne związane z gromadzeniem i analizą dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz sporządzenie protokołu kontroli. Czynności te mogą być przeprowadzane w siedzibie organu kontroli lub w sposób zdalny, o którym mowa w art. 51 ust. 3a, bez zgody przedsiębiorcy. Przedłużenie to nie może spowodować przekroczenia dwukrotności czasu limitu kontroli (ten punkt dotyczy tylko mikroprzedsiębiorcy);

13) w toku kontroli zostanie ujawnione zaniżenie zobowiązania podatkowego w wysokości przekraczającej równowartość 10% kwoty zadeklarowanego zobowiązania podatkowego, jednak nie niższej niż 500 złotych, lub zawyżenie straty w wysokości przekraczającej równowartość 50% kwoty zadeklarowanej straty, jednak nie niższej niż 2500 złotych, albo w przypadku ujawnienia faktu niezłożenia deklaracji pomimo takiego obowiązku;

14) wyniki kontroli wykazały rażące naruszenie przepisów prawa przez przedsiębiorcę, można przeprowadzić powtórną kontrolę w tym samym zakresie przedmiotowym w danym roku kalendarzowym, a czas jej trwania nie może przekraczać 7 dni.