Zachowek, Notariusz

Kto ma prawo do zachowku po rodzicach i od czego zależy jego wysokość? Czy roszczenie o zachowek się przedawnia? Oto najważniejsze przepisy i terminy oraz proste przykłady na 2026 rok.

Testament negatywny polega na tym, iż spadkodawca wyłącza od dziedziczenia ustawowego określoną osobę, nie powołując w jej miejsce innej. Czy testament negatywny pozbawi niedoszłego spadkobiercę zachowku? Kiedy wydziedziczenie jest skuteczne? Odpowiadamy na ważne pytania!

Samo pominięcie bliskiej osoby w testamencie nie wystarczy, żeby pozbawić ją zachowku. Obowiązujące przepisy przewidują jednak sytuacje, w których roszczenie o zachowek może w ogóle nie powstać albo jego dochodzenie będzie wyłączone. Zasady te dotyczą przede wszystkim dzieci i dalszych zstępnych, małżonka oraz – w określonych przypadkach – rodziców spadkodawcy i obowiązują już obecnie.

Scheda spadkowa i zachowek to dwie różne instytucje pojęcia prawa spadkowego. Scheda chroni przed darowiznami za życia spadkodawcy, które krzywdzą innych spadkobierców (np. ojciec za życia wyróżnił darowizną córkę krzywdząc syna). Scheda nie działa przy zachowku. Przy zachowku darowizny za życia spadkodawcy krzywdzące finansowo rodzinę uwzględnia się przy pomocy innych przepisów niż o schedzie (art. 993. § 1 k.c.)

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowelizacji rozporządzenia dotyczącego maksymalnych stawek taksy notarialnej. Zmiany mają charakter waloryzacyjny i obejmują m.in. testamenty, sprawy spadkowe, pełnomocnictwa, protokoły, wypisy oraz czynności związane z księgami wieczystymi. Resort podkreśla, że nowe przepisy nie wprowadzają sztywnych cen – strony nadal będą mogły ustalić wynagrodzenie notariusza na poziomie niższym od maksymalnego.

Sporządzenie testamentu w domu i bez notariusza może być prostsze, niż się wydaje, a przy tym pozwala uniknąć dodatkowych wydatków. Kluczowe jest dokładne przemyślenie treści ostatniej woli, a następnie skorzystanie ze sprawdzonego wzoru oraz wskazówek, które pomogą zadbać o ważność dokumentu. Nie musisz bowiem odwiedzać kancelarii notarialnej, aby twój testament nabrał mocy prawnej. Podpowiadamy, jakich błędów unikać.

Ministerstwo Rolnictwa przedstawiło projekt ustawy, który zmieni zasady życia na wsi. Każdy, kto kupi nieruchomość poza granicami miasta, będzie musiał podpisać u notariusza oświadczenie o akceptacji uciążliwości rolniczych. Rolnicy zyskają ochronę przed pozwami sąsiadów - bywały przecież sprawy o za głośno piejącego od rana koguta. To już etap konsultacji, który potrwa do 30 kwietnia 2026 r.

Niedopełnianie obowiązków rodzinnych może wpływać na późniejsze kwestie dotyczące dziedziczenia. Niekiedy jednak odsunięcie krewnych od spadku nie należy do najłatwiejszych. O jakich wymogach i terminach trzeba pamiętać?

Czasami pomimo spełnienia przesłanki niegodności, krewny spadek dostanie. Nie można bowiem uznać kogoś za niegodnego dziedziczenia, gdy w grę wchodzi skuteczne przebaczenie. To ważna zasada, o której nie każdy pamięta.

Spadkobiercy będą mieli łatwiej - Prezydent Karol Nawrocki podpisał 12 grudnia 2025 r. nowelizację prawa o notariacie. Wprowadza ona możliwość złożenia stosownego wniosku jeszcze u notariusza. To znaczne ułatwienie i uproszczenie, bowiem dotychczas z takimi wnioskami trzeba było załatwiać sprawy w sądach.

29 października w siedzibie Infor PL S.A. podpisano List Intencyjny pomiędzy Izbą Notarialną w Warszawie a Infor PL S.A., dotyczący realizacji cyklu edukacyjnych videocastów „Zapytaj Notariusza”. Izbę reprezentowali Tomasz Karłowski, Prezes Rady Izby Notarialnej w Warszawie oraz Ewa Helena Serafin, Wiceprezes Rady. Ze strony Infor PL S.A. dokument podpisali Marcin Krawczak. Wiceprezes Zarządu i Tomasz Pietryga, Redaktor Naczelny DGP.

W artykule przedstawiam przykład (za wyrokiem sądu) obliczania zachowku dla rodziny, w której spadkodawca miał trójkę dzieci i trójkę wnuków. Córka przejęła mieszkanie po ojcu na podstawie testamentu, pozostałe dzieci (i wnuki) nie otrzymali nic. Wnuki (3 osoby) dziedziczą dlatego, że ich ojciec (syn zmarłego spadkobiercy) także zmarł. Jak sąd obliczył zachowek? Przedstawiam to krok po kroku.

Jak napisać pozew o zachowek, by uniknąć błędów, które mogą spowolnić lub utrudnić dochodzenie należności? To ważne informacje dla osób, które zostały pominięte w testamencie lub otrzymały mniej niż im się należało.

Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. Wyższy zachowek przysługuje bowiem osobom trwale niezdolnym do pracy. Co to oznacza?

Rejestracja nowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może zostać dokonana na dwa sposoby: poprzez system S24 lub przy udziale notariusza z umową w formie aktu notarialnego. W obu tych przypadkach wniosek o rejestrację spółki składany jest przez Internet, odpowiednio w S24 lub przez Portal Rejestrów Sądowych. Każda z tych metod ma swoje wady i zalety.

W walkę o spadek (jeszcze za życia spadkodawcy) dorośli mieszają dzieci. Także kilkuletnie. W jaki sposób? Dzieci są wydziedziczane w testamencie! Jest to bezprawne bo podstawą wydziedziczenia musi być jakieś naruszenie norm wobec np. babci. Jakie „grzechy” wobec babci, która sporządza taki testament, może mieć 3-letni Paweł albo 4-letnia Krysia? Oczywiste jest więc, że sądy eliminują taki zapisy testamentowe krzywdzące dzieci.

Nowelizację zapowiada Ministerstwo Finansów w korespondencji z RPO. Termin 6 miesięcy jest na zgłoszenie faktu nabycia spadku albo zachowku do urzędu skarbowego (druk SD-Z2). Niedochowanie terminu, to utrata zwolnienia od podatku spadkowego, które przysługuje np. wdowie. Od lat jest tu pytanie „Po co to zgłoszenie i po co ten termin?". Przecież zwolniony z podatku od spadków jest każdy wdowiec, wdowa, syn, wnuk, dziadek, brat, siostra. Zwolnienie przysługuje dzięki obiektywnym cechom - więzy krwi albo małżeństwo. Niestety termin zgłoszenia oraz konieczność jego dokonania nie zostanie zmieniony. Na czym polega zmiana?

Uznanie za niegodnego dziedziczenia i wydziedziczenie mają podobne skutki i zdarza się, że są mylone. Trzeba jednak wiedzieć, iż to odmienne instytucje prawa spadkowego. Czym się różnią? Jakie są aktualne przepisy?

Do niedawna bliscy krewni nie musieli się martwić, że nic nie dostaną po zmarłym, jeśli nie zostali uwzględnieni w testamencie, bo prawo gwarantowało im zachowek. teraz, po zmianach już takiej gwarancji nie ma. By zachować prawo do części pieniędzy po zmarłym trzeba zadbać wcześniej. Oto co trzeba wiedzieć o zmienionym zachowku.

Krewni zmarłego pominięci w testamencie są przekonani, że prawo gwarantuje im pieniądze tytułem zachowku. Tymczasem w prawie zaszły kluczowe zmiany i nawet najbliżsi krewni mocno mogą się rozczarować gdy po otwarciu testamentu zażądają pieniędzy od uwzględnionych w nim spadkobierców. Teraz łatwiej ich wydziedziczyć lub wnieść do sądu o pozbawienie prawa do zachowku.

Czy można obniżyć wysokość należnego zachowku, jeżeli spadkobierca postępował względem spadkodawcy w sposób niemoralny? Co z możliwością odwołania się w takich sprawach do zasad współżycia społecznego, określonych w artykule 5 Kodeksu cywilnego?

"Zamierzam złożyć pozew o zachowek. Do jakiego sądu wnosi się takie pismo i ile wynosi opłata?" - pyta Czytelniczka. To do jakiego sądu należy wnieść pismo, zależy od wartości przedmiotu sporu, podobnie jak wysokość opłaty. Jakie są zatem aktualne zasady?

Zmiany w prawie teraz ułatwiają pozbawienie zachowku nawet najbliższego krewnego – przez samego spadkodawcę jak i innych krewnych. Ale z drugiej strony nie trzeba iść od razu do sądu, by zachowek wyegzekwować. Warto zacząć od wezwania do zapłaty, by pozew złożyć dopiero gdy nie poskutkuje.

Zachowek daje ochronę prawną członkom rodziny spadkodawcy, którzy zostali pominięci w testamencie lub w wyniku dziedziczenia ustawowego. Czy otrzymane środki pieniężne tytułem zachowku podlegają opodatkowaniu?

Taksa notarialna to wynagrodzenie, jakie pobiera notariusz za dokonanie czynności notarialnych. Ważną ich grupę stanowią czynności związane z dziedziczeniem. Ile trzeba zapłacić notariuszowi za sporządzenie dokumentów dotyczących dziedziczenia? Wyjaśniamy.